Witte rook over Griekse schuld en versterking noodfonds

Op de Europese top in Brussel zijn de eurolanden het na nachtelijke onderhandelingen eens geraakt over een kwijtschelding van de helft van de Griekse schuld en over de optrekking van de slagkracht van het Europese Noodfonds tot 1.000 miljard euro.

Na urenlange onderhandelingen -pas tussen 3 en 4 uur verscheen er witte rook- met de eurolanden hebben vertegenwoordigers van de financiële sector in de nacht van woensdag op donderdag aanvaard om een afschrijving van 50 procent op Griekse obligaties in te schrijven. De verlichting van de schuldenlast van het noodlijdende Griekenland vormt één van de pijlers van het akkoord om de schuldencrisis in Europa aan te pakken.

In juli hadden de eurolanden en de financiële sector een akkoord bereikt om vrijwillig een kwijtschelding van 21 procent te aanvaarden. Sindsdien is het met de openbare financiën van Griekenland echter van kwaad naar erger gegaan. Onder impuls van Duitsland bepleitten de eurolanden dan ook een grotere inspanning van de private investeerders.

"De banken gaan substantieel bijdragen omdat ze ongeveer de helft van de schuld die zij in handen hebben, moeten laten vallen", zegt Europees voorzitter Herman Van Rompuy. "Dat houdt in dat de schuld nu houdbaar is, zodanig dat men geen vrees meer moet hebben dat die schulden niet worden terugbetaald. Die worden terugbetaald."

Het kwijtschelden van de schulden moet op vrijwillige basis gebeuren. Het is dus geen verplichting voor de banken, maar 90 procent van de banken moet wel meedoen. Door de maatregel zou de schuldgraad van Griekenland tegen 2020 zakken tot 120 procent van het bruto binnenlands product. 

Banken moeten herkapitaliseren

Als gevolg van de schuldkwijtschelding gaan de banken wel moeten herkapitaliseren. Tegen juli 2012 moeten ze hun kernkapitaal optrekken tot 9 procent. Ze gaan daarvoor 106 miljard euro nodig hebben.

De banken moeten in eerste instantie zelf vers kapitaal zoeken. Lukt dat niet, dan kunnen de nationale overheden of - in laatste instantie - het Europese Noodfonds bijspringen. Die banken mogen wel geen bonussen of dividenden uitkeren, zolang ze aan het infuus van de overheid hangen.

Voor de Belgische banken zouden de gevolgen beperkt zijn. "Dat wordt nu beoordeeld, maar op het eerste gezicht hebben we niet de indruk dat er zich problemen stellen", zegt ontslagnemend premier Yves Leterme (CD&V).

Noodfonds wordt krachtiger afschrikkingswapen

Daarnaast kondigde Van Rompuy aan dat de staatshoofden en regeringsleiders van de eurozone het eens zijn geraakt over de versterking van de slagkracht van het Europees Noodfonds (EFSF). Tot nu beschikte het noodfonds voor zwakke eurolanden in theorie over 440 miljard euro aan effectieve uitleencapaciteit. De voortwoekerende schuldencrisis bewees dat het fonds krachtiger moest kunnen optreden om de financiële markten te overtuigen van de stabiliteit van de eurozone.

Door twee mechanismen kan het EFSF opgetrokken worden tot ongeveer 1.000 miljard euro. Ten eerste zal het EFSF een deel van de nieuwe obligaties die eurolanden uitgeven, kunnen verzekeren. Ten tweede kunnen een of meerdere investeringsvehikels (Special Purpose Vehicles) ervoor zorgen dat de beschikbare fondsen groter worden om leningen te verstrekken, banken mee te herkapitaliseren en om obligaties op te kopen. Beide mechanismen zullen gelijktijdig gebruikt kunnen worden. Hun inzet zal afhangen van "het specifieke doel" en van "de marktomstandigheden". "De uitbreiding van het EFSF is zeer complex en niet gemakkelijk om uit te leggen, maar wel zeer spectaculair", reageert Van Rompuy.

"We moeten die nieuwe mechanismen opzetten zodanig dat we dat Europees fonds een veel grotere vuurkracht kunnen geven dan het vandaag heeft. Ik denk dat het een voldoende afschrikkingswapen zal zijn voor diegenen die willen speculeren tegen de eurozone en tegen bepaalde obligaties van landen uit de eurozone", vervolgt Van Rompuy.

Italië legt overtuigend plan op tafel

Het was ook uitkijken naar de besparingsvoorstellen van de Italiaanse premier Silvio Berlusconi. De Europese leiders hadden die van hem geëist, omdat de vrees bestond dat Italië dezelfde financiële weg opging als Griekenland.

Italië kampt immers met een overheidsschuld van 120 procent van het bruto binnenlands product, is de derde economie van de eurozone en heeft een enorme obligatiemarkt.

Berlusconi kon de euroleiders overtuigen met een 14 pagina's tellende bundel met besparings- en hervormingsvoorstellen. Zo wil Italië tegen 2013 een begrotingsevenwicht bereiken en een structureel overschot tegen 2014. Dat moet de schuldenlast doen dalen tot 113 procent in 2014. Het land belooft voorts de arbeidsmarkt te hervormen en het systeem van werkloosheidsuitkeringen te herzien tegen eind dit jaar. Daarnaast zal ook de pensioenleeftijd tegen 2026 worden opgetrokken tot 67 jaar.

Voorts...

De budgettaire discipline in de eurolanden wordt versterkt. Ook dat is vannacht afgesproken. Zo willen de eurolanden tegen eind 2012 wettelijk verankeren dat ze een begroting in evenwicht nastreven. De regels over "evenwichtige begrotingen in structurele termen" worden bij voorkeur in de grondwet ingevoerd of in "een equivalent".

Duitsland beschikt al sinds 2009 over zo'n "schuldenbremse". Duitsland en Frankrijk betoogden al enige tijd dat alle eurolanden zulke regels zouden moeten invoeren. Het moet de financiële markten mee helpen overtuigen van de vastberadenheid van de eurozone om tekorten aan te pakken en de staatsschuld te verminderen.