De boekenbeursdetective

Een heer die zo te zien net, of nog net niet gepensioneerd is, maakt aanstalten om zaal 3 van Antwerp Expo te verlaten. Hij draagt een boekenzak van de Boekenbeurs, heeft dus wel degelijk boeken gekocht. Maar zijn alle boeken in de tas betaald? Als hij bijna in de volgende zaal is, legt iemand een hand op zijn schouder. Zoals in de film.

"U hebt uw boeken nog niet betaald meneer. Komt u even mee?"
De boekenbeursdetective heeft zijn prijs alweer terugverdiend.

Drie ken ik er inmiddels, na een decennium van signeren op de boekenbeurs. Maar er zijn er meer. Ik ga ze u niet in detail beschrijven, die detectives, en ik zal ook niet verklappen waar ze precies opereren. Ze zijn op hun anonimiteit gesteld. Maar zelfs als ik erin zou slagen om - met woorden - een nauwkeurig portret te schetsen van deze drie heren (ik weet niet of er ook vrouwen als boekenbeursdetective actief zijn), dan nog zou u ze niet herkennen.

Alledaags

Ze zijn er zo alledaags uit, zo doordeweeks, zo banaal, dat ze eender wie zouden kunnen zijn. Dat is ook hun sterke kant. Eén kenmerk misschien: ze lopen altijd alleen, ze hebben geen vrouw bij zich of duwen geen kinderwagen.

De man die ik al het langst ken draagt altijd een plastic tas met zich mee, in zijn rechterhand, waarin men een aangekocht boek kan vermoeden. Hij bewaakt een lange, lange gang waarin drie grote uitgeverijen of uitgeefconcerns hun stand hebben. De uitgevers delen ook de kosten. Van openingsuur tot sluitingstijd, van de vooropening tot en met de slotdag loopt de man tussen de stapels met boeken door, of keurt de boekenmuren. Hij neemt een boek ter hand, legt het weer terug. Hij lijkt naar niets in het bijzonder te kijken maar hij heeft alles gezien.

Sterke verhalen

Ik beken het ootmoedig: ook ik heb in mijn jonge jaren wel eens een boek gepikt, in de Innovation van Mechelen en later, als student, ook op de boekenbeurs, toen je nog boeken van 100 frank kon vinden. Die liet ik liggen, uiteraard. Ik deed het niet omdat ik armoe leed, ik deed het voor de sport.

Voor de sport wordt het nu veel minder gedaan. Boeken zijn duur. Een doorsnee roman kost om en bij de 20 euro, dat is dus 800 oude Belgische franken. Een scheurkalender 15 euro. Een kookboek met foto's 30 euro en meer. Een kunstboek kost nog meer. En al die boeken over management en efficiency zijn schandalig duur. En dus komt een heel klein percentage van de boekenbeursbezoekers in de verleiding om één boek te kopen en een ander mee te nemen zonder te betalen.

Grote dieven zijn er niet of niet meer, zeggen mijn contacten. Al halen ze allemaal en graag sterke verhalen op van leraar klassieke talen die er met twintig klassiekers van Griekse en Romeinse filosofen en schrijvers vandoor wilde gaan. Ze vielen uit zijn jas, het waren er te veel. Of de dame in rolstoel die onder haar dekentje een schat aan fotoboeken mee wilde nemen. Of de boeken in de beha en in de veel te wijde broek. En de studenten van nu zijn niet beter of slechter dan die in mijn tijd, dus die pikken ook nog altijd boeken.

Ze betrappen er gemiddeld tien, twaalf per dag. Elk. Dat is weinig als je weet dat er dagelijks rond de tienduizend mensen passeren. Maar in totaal gaat het toch al gauw om een paar duizend euro per dag. Voor de detectives is het betrappen routine. Maar voor de meeste "dieven" - de amateurs, niet de beroeps - is en blijft het een traumatische ervaring. Het rood worden. Het gestamel. De slappe smoes. De schaamte vooral. De haastig aanvaarde "minnelijke schikking".

Dan is het sop de kool niet meer waard. En er zijn gelukkig bibliotheken.

Louis van Dievel