Naakte vrouw en krokodil spreken tot verbeelding

De Franse film "L'Exercice de l'état" biedt een boeiende blik achter de coulissen van de politieke macht, in casu het ministerie van Transport, met Bertrand Saint-Jean (uitstekende vertolking van Olivier Gourmet) aan het hoofd. Het is een fictieve blik, dus niet gebaseerd op een of andere bestaande politicus.

Het wordt zelfs -letterlijk- in het midden gelaten of hij van rechtse dan wel linkse signatuur is. Maar het is wel een erg goed gedocumenteerde blik, want scenarist-regisseur Pierre Schoeller heeft jarenlang aan dit project gewerkt en voor zijn research contact gezocht met een aantal medewerkers van diverse ministeriële kabinetten.

Minister Saint-Jean is de man in de spotlights, maar hij weet zich omringd door enkele belangrijke functionarissen, zoals zijn kabinetschef Gilles (rol van Michel Blanc) en zijn woordvoerster Pauline (rol van Zabou Breitman). Zij leven en werken dus in de schaduw van de macht, maar zijn er toch een integraal bestanddeel van.

Macht blijkt trouwens relatief te zijn, want één van de dossiers waarmee de minister van Transport hier te maken krijgt, is de mogelijke privatisering van de spoorwegstations. Dat is geen project van Bertrand Saint-Jean zelf. Integendeel, hij is daar absoluut geen voorstander van. Het is veeleer een nogal dwingende suggestie van de minister van Begroting. Zal Saint-Jean voet bij stuk houden en desnoods ontslag nemen? Of kiest hij voor zijn politieke overleving en zal hij daarom zijn eerder gedane beloftes inslikken?

Bizarre proloog

In zowat elk artikel over "L’Exercice de l’état" wordt melding gemaakt van de bizarre proloog waarmee de film begint. Dat is dan ook een zeer opmerkelijke sequentie: in een weelderig ingericht salon kruipt een naakte vrouw op handen en voeten over het tapijt in de richting van de opengesperde muil van een reusachtige krokodil! En dan schrikt minister Bertrand Saint-Jean wakker uit zijn nachtmerrie.

Maar misschien is erotische droom een betere omschrijving, want onder het laken is er duidelijk sprake van opwinding. Het wordt hoe dan ook aan de kijker overgelaten om deze surrealistische scène te interpreteren. Is de politiek een weerloze vrouw die zelf haar ondergang tegemoet kruipt? Of is het politiek metier een vraatzuchtig monster dat alles en iedereen verscheurt?

Hier en daar werd opgemerkt dat die scène ongetwijfeld geïnspireerd werd door een beroemde foto van Helmut Newton. Die fotografeerde in het begin van de jaren ‘80 een danseres uit het gezelschap van Pina Bausch, waarvan alleen de blote benen en billen zichtbaar gebleven zijn, want de rest van haar lichaam bevindt zich in de muil van een (gelukkig dode) krokodil. "Crocodile eating ballerina" was de titel van die inmiddels iconische foto.

Het is blijkbaar minder geweten dat Helmut Newton voor zijn inspiratie ook leentjebuur heeft gespeeld, namelijk bij het werk van de Amerikaanse kunstenaar Peter Beard. Deze avontuurlijke schrijver- fotograaf trok in de jaren 50, na het lezen van "Out of Africa" van schrijfster Karen Blixen, naar Kenia en werd naderhand onder meer beroemd met zijn fotoreportages over de met uitsterven bedreigde olifanten.

Hij zou later ook heel wat rocksterren (zoals David Bowie en Mick Jagger) en supermodellen (zoals Iman en Veruschka) fotograferen. Hij raakte eveneens bevriend met de schilder Francis Bacon, die hij enerzijds zelf fotografeerde, maar voor wie hij anderzijds zelf ook als model fungeerde.

In Afrika fotografeerde Peter Beard niet alleen olifanten, maar soms ook zichzelf. Op één van die foto’s ligt hij met zijn benen in de muil van een enorme krokodil. Zijn bovenlijf blijft net buiten het bereik van de imponerende kaken van het reptiel, terwijl hij zelf rustig in zijn dagboek ligt te schrijven. De officiële titel van die foto uit 1965 was "Self-portrait in mouth of crocodile", maar er hoort ook een grappig bijschrift bij, namelijk "I’ll write whenever I can".
Dat Helmut Newton die foto van Peter Beard kende, staat buiten kijf, want hij stuurde hem indertijd de cataloog op van een van zijn fototentoonstellingen, met op de cover een afbeelding van ...
"Crocodile eating ballerina".

Jan Temmerman
 

L'exercice de l'état (Fra)

regie: Pierre Schoeller

met: Olivier Gourmet, Michel Blanc, Zabou Breitman

release: woensdag 3 november