Tijd als het ultieme betaalmiddel in "In time"

Scenarist-regisseur Andrew Niccol is een specialist in het genre van de zogeheten "cautionary futuristic fiction", met andere woorden: sciencefiction of toekomstverhalen die een of andere waarschuwing inhouden. In zijn nieuwe sf-thriller "In time" is de genetische engineering zo ver gevorderd dat niemand ouder hoeft te worden dan 25 jaar.

Dat levert al meteen in het begin van de film een erg grappige, want verrassende scène op. Hoofdpersonage Will (rol van Justin Timberlake) begroet in zijn appartement een bloedmooie, jonge vrouw (rol van Olivia Wilde). Daar heeft hij vast al leuke nachten mee beleefd, denken we automatisch. Maar hij omhelst haar, wenst haar een gelukkige vijftigste(!) verjaardag en noemt haar "Mom"!

Jawel, de vrouw in kwestie is wel degelijk zijn moeder. Zij is net 50 geworden, maar ziet er dus nog steeds 25 uit. Het probleem van de vergrijzing van de bevolking is dus duidelijk opgelost.
Maar hier eindigt het goede nieuws. Op het moment dat men 25 wordt, krijgt men bij wijze van verjaardagsgeschenk nog één extra levensjaar cadeau. In de vorm van een groen oplichtende digitale klok, met aftellende in plaats van optellende seconden, die als een soort tatoeage op de voorarm wordt ingeplant.

Die klok werkt ook als een soort bankkaart. Want in deze toekomstige samenleving is tijd -letterlijk en figuurlijk - het nieuwe betaalmiddel geworden. Time is money. Wie in leven wil blijven, moet tijd verdienen. Door keihard te werken. Bedelen kan ook. Zoals dat kleine meisje dat Will op straat aanklampt en vraagt of hij "een minuutje" heeft.

Maar overleven kan ook door tijd te stelen. Via ordinaire gangsterpraktijken, op kleine schaal. Maar ook door de werkende bevolking genadeloos te exploiteren, op grote schaal. De rijke klasse die zich, uiteraard vanop afstand, met die uitbuiting bezig houdt, heeft tijd op overschot. Maar voor de gewone bevolking is het leven -opnieuw letterlijk en figuurlijk- een wedloop tegen de tijd.

Niccol is ook de man achter "The Truman show"

Geen prettig toekomstbeeld dus. Dat was eerder ook het geval in "Gattaca", de sf-film waarmee Andrew Niccol in 1997 als scenarist en regisseur debuteerde. Daarin was de samenleving opgesplitst in Valids -mensen die ook al via genetische manipulatie als perfecte designerbaby’s ter wereld zijn gekomen- en de zogeheten In-Valids, die op de ouderwetse "normale" manier geboren zijn, maar daardoor natuurlijk ook kans maken op allerlei al dan niet erfelijke ziektes en afwijkingen.

Met andere woorden: mensen worden niet langer gediscrimineerd op basis van ras, sekse of geloof, maar in functie van hun genetisch materiaal. Hoofdpersonage Vincent Freeman (rol van Ethan Hawke) is zo’n In-Valid. Hij droomt van een carrière als ruimtevaarder. Om die ambitie waar te maken, probeert hij de identiteit van een Valid aan te nemen. Maar hij moet bijzonder op z’n tellen passen, want één wimper volstaat om zijn échte en dus "inferieure" DNA te detecteren en hem te ontmaskeren.

Andrew Niccol is ook de (met een Oscarnominatie) bekroonde scenarist van nog een ander toekomstverhaal, namelijk "The Truman show" van regisseur Peter Weir uit 1998. Die film was duidelijk een satirische waarschuwing tegen de excessen van reality-televisie, wat toen nog lang niet zo’n wijdverspreid fenomeen was.

Titelpersonage Truman Burbank (rol van Jim Carrey) speelt de hoofdrol in de televisieserie "The Truman show", die zich in het fictieve, want o zo idyllische Seahaven afspeelt. En dat reeds meer dan 30 jaar. Iedereen weet dat, behalve hijzelf. Het kuststadje Seahaven bestaat namelijk niet echt, maar alleen als een gigantisch decor voor het wereldwijd bekeken televisieprogramma. Truman heeft zich nooit gerealiseerd dat zijn leven één grote fictie was en dat hij in een totaal kunstmatige (televisie)wereld leeft. Maar zodra hij dat merkt, wil hij weg. Dat blijkt echter makkelijker gezegd dan gedaan.

Schepping keert zich tegen haar schepper

En Niccol (foto) bleek ook nog op een ander terrein over de gave der profetie te beschikken. Lang voor er sprake was van films zoals "Avatar" en "Tintin" met hun digitale personages, schreef en regisseerde hij in 2002 de sf-komedie "Simone" (de titel wordt ook wel als "S1m0ne" geschreven), waarin filmregisseur Taransky (rol van Al Pacino) dringend behoefte heeft aan een hit om z’n comeback te kunnen maken.

Door een toeval kan hij gebruik maken van het revolutionaire softwareprogramma "Simulation one", waarmee hij een virtuele actrice kan creëren, die dus helemaal uit eentjes en nulletjes is opgetrokken, maar er wél beeldschoon uitziet. En jawel, zijn nieuwe film wordt een gigantisch succes en de digitale actrice, die hij gemakshalve Simone (SIMulatione ONE) heeft gedoopt, wordt binnen de kortste keren een echte wereldster.

Iedereen houdt van haar, droomt van haar, dweept met haar, maar niemand weet dat Simone alleen maar uit computerpixels bestaat. In de film worden heel wat argumenten opgesomd waarom regisseurs zouden kunnen overwegen om met "vactors" (virtuele acteurs) te werken: ze zijn altijd op tijd, ze klagen nooit, ze kennen hun dialogen en willen die ook zeggen zoals ze in het scenario staan, ze zijn bereid om hun eigen stunts te doen en hebben geen bezwaar tegen naaktscènes.

Als regisseur Taransky zich realiseert dat er ooit een moment moet komen om aan de wereld te bekennen dat Simone geen vrouw van vlees en bloed is, zal hij net als Frankenstein merken dat het (in zijn geval mooie) monster zich niet zomaar laat bedwingen. Ook hier geldt dus dat de schepping zich tegen haar schepper keert...

Jan Temmerman

In time (VS)

van Andrew Niccol
met Amanda Seyfried, Justin Timberlake, Olivia Wilde, Ruchard Petty, Alex Pettyfer, Johnny Galecki, Matthew Borner
release woensdag 23 november

Meest gelezen