Egypte kiest een nieuwe toekomst, maar welke?

Vanaf vandaag tot januari worden er in Egypte twee nieuwe kamers van het parlement verkozen. Het zouden de eerste vrije verkiezingen in meer dan 60 jaar moeten worden na de val van president Hosni Moebarak begin dit jaar.

Toen dwong volksprotest president Moebarak (links) tot aftreden. De macht werd overgenomen door een militaire junta die een interimregering aanstelde en het door Moebaraks partij gedomineerde parlement naar huis stuurde. De junta beloofde ook vrije verkiezingen.

Na Tunesië en Marokko kunnen de Egyptenaren vanaf vandaag dat nieuwe parlement kiezen. Vandaag is dat het geval in een aantal grote districten zoals Caïro, Alexandrië, Port Said, Assioet en Luxor. Op 14 december zijn andere districten zoals Giza, Suez en Aswan aan de beurt en op 3 januari wordt gestemd in de Sinai, de westelijke oases en enkele steden in de Nijlvallei. Telkens is er enkele dagen later een tweede stemronde.

De reden voor die spreiding is logistiek. De organisatie van die verkiezingen voor in totaal 84 miljoen mensen, waarvan 44% analfabeet is, vraagt erg veel inspanningen en daarom is beslist om die verkiezingen op te splitsen.

Al die verkiezingen moeten een nieuwe Volksvergadering of lagerhuis van 498 zetels op de been brengen. Eind januari wordt er dan ook een hogerhuis of Shura van 264 leden verkozen en mogelijk in juli zou er een president moeten worden gekozen. Die functie is na het ontslag van Moebarak vacant.

Islamisten tegen secularisten?

Meer dan 30 jaar lang werd de Egyptische politiek gedomineerd door de NDP-partij van ex-president Hosni Moebarak, de opvolger van de eenheidspartijen van Nasser en Sadat daarvoor. Die partij is in de lente ontbonden, maar de leden zijn nu verspreid over tal van kleinere partijen.

De peilingen geven echter een voordeel aan de FJP (Vrijheid en Rechtvaardigheid), een partij die werd opgericht door het erg invloedrijke Moslimbroederschap in Egypte. Uit de meer gematigde vleugel van dat broederschap is onlangs de nieuwe lijst Al Wasat (Centrum) voortgekomen. De meer extreme moslimlijst Nour (Licht) beschouwt het conservatieve Saudi-Arabië dan weer als groot voorbeeld.

Tegenover die islamitisch geïnspireerde partijen hebben zich dan weer seculiere groepen georganiseerd. De liberale Nieuwe Wafd (Delegatie) is zowat de oudst bestaande partij van het land en heeft wortels in het begin van de 20e eeuw. Die Wafd vormt samen met andere seculiere en centrumlinkse groepen het Egyptisch Blok. Naast dat blok komt ook de sociaaldemocraitsche ESDP op, de centrumpartij Adl (Gerechtigheid) met Mona ElBaradei, de zus van de voormalige voorzitter van het Internationaal Atoomenergieagentschap, en een Coalitie van de Jongeren van de Revolutie.

Voor elk wat wils dus, maar de grote breuklijn loopt tussen moslim- en seculiere lijsten, die elk flink verdeeld zijn. Er zullen dus hoe dan ook coalities gesmeed moeten worden.

De legertop houdt van de macht

Sinds de val van Moebarak wordt Egypte geleid door een hoge raad van militairen onder maarschalk Mohammed Hoessein al-Tantawi (links). Die junta beloofde op te stappen nadat er vrije verkiezingen waren gehouden, maar in een recent ontwerp van grondwet bleek het leger zo goed als buiten de controle van een nieuw burgerlijk bestuur te vallen.

Veel jongeren beschouwen het militaire bestuur als de voortzetting van het Moebarak-regime zonder Moebarak en dat verklaart de heropflakkering van het volksprotest de voorbije weken. Dat juntaleider maarschalk Tantawi soms in burgerpak rondloopt, kan er op wijzen dat hij een presidentskandidatuur overweegt.

Ver gezocht is dat niet, want sinds de militaire staatsgreep van Naguib en Nasser in 1952 regeert het leger met strakke hand, direct of indirect. De opeenvolgende leiders zoals Nasser, Sadat en Moebarak kwamen uit het hetzelfde vaatje van topmilitairen en de huidige junta zet die traditie voort.

Wellicht hoopt de "top brass" om de islamitische en seculiere partijen tegen elkaar uit te spelen. Na de coup van '52 gebruikten Nasser en Naguib de Moslimbroeders om de liberale partijen uit te schakelen, om vervolgens de islamisten zelf te liquideren en zo het laken naar zich toe te trekken. De legertop controleert in Egypte een enorm budget, al is dat grotendeels afhankelijk van de gulheid van de Verenigde Staten. 

Er zal dus nog wel wat water door de Nijl stromen voor de prille Egyptische democratie vorm krijgt. Daarvan hangt veel af, want het grote Egypte zit centraal tussen de oost- en westvleugels van de Arabische wereld met het Suezkanaal en een vredesverdrag met Israël als belangrijke strategische elementen.

Jos De Greef