Hoe Kabila al zeker president van Congo blijft

Vandaag zijn er presidents- en parlementsverkiezingen in Congo. Dat zal vermoedelijk niet veel veranderen aan de politieke situatie in het land. Daarvoor is president Joseph Kabila te machtig en de oppositie te verdeeld. Maar de vraag is of de verkiezingen niet opnieuw meer geweld met zich zullen meebrengen.

Liefst 32 miljoen kiezers zijn geregistreerd voor de tweede stembusslag in Congo sinds het einde van het tijdperk-Mobutu. Congo liet 186.000 stembussen maken in China. In sommige districten hebben de stembrieven meer weg van een krant dan van een brief. Dat is ook logisch, want er zijn in totaal 18.835 kandidaten voor de 500 zetels in het parlement. Deze verkiezingen kosten Congo zo'n 1,1 miljard euro. Ruim een miljoen euro wordt door België bijgedragen.

Al die cijfers overtreffen de cijfers van de vorige verkiezingen in 2006 nog, behalve 1 cijfer: in 2006 waren er nog 33 kandidaat-presidenten, nu heeft Kabila "slechts" 10 uitdagers. Maar hoewel daar met onder meer Vital Kamerhe en Etienne Tshisekedi enkele legendarische figuren bij zijn, maken zij allen erg weinig kans.

Kabila heeft eerder dit jaar namelijk de grondwet gewijzigd. Hij gebruikte zijn meerderheid in het parlement om een wet goed te keuren die de tweede ronde bij de presidentsverkiezingen afschaft. Dat betekent dat wie vandaag de meeste stemmen haalt meteen ook president is. Met andere woorden, de kans bestaat dat Kabila president blijft ook al heeft slechts pakweg 15 procent van de kiezers voor hem gestemd. "Wie er de verkiezingen zal winnen? Ik weet alvast dat ik ze niet zal verliezen", zei Kabila onlangs op een persconferentie.

De enige manier waarop de oppositie kans zou maken om Kabila van de troon te stoten, is door zich te verenigen. Maar hoewel daar het voorbije jaar wel over werd gesproken, zijn de kandidaten verdeeld: er is geen eensgezindheid over een consensuskandidaat. Zowel Kamerhe, "eeuwige opposant" Tshisekedi, François Joseph Mobutu (zoon van), als Senaatsvoorzitter Kengo wa Dondo hopen dat ze een kans maken.

Bij waarnemers is er ook twijfel hoe eerlijk de verkiezingen zullen verlopen. In tegenstelling tot in 2006 zijn er veel minder internationale waarnemers. Verschillende oppositiepartijen hebben ook al geklaagd over "spookstemmers": van de 32 miljoen geregistreerde kiezers, zouden er duizenden niet-bestaande personen zijn, zo klagen zij aan.

Kabila zegt dat de Congolezen op hem moeten stemmen omdat hij een tweede termijn nodig heeft om zijn hervormingen door te voeren en het land opnieuw op te bouwen. Dan heeft hij alvast bijzonder veel werk.

De vloek

2006 was een mijlpaal voor Congo: het waren de eerste vrije verkiezingen in het land sinds de val van Mobutu in 1997. De internationale steun, betrokkenheid en aandacht waren enorm. Dat is nu veel minder het geval.

Het waren in 2006 ook de eerste verkiezingen na een periode vol oorlog en instabiliteit. Joseph Kabila, die in 2001 zijn vermoorde vader opvolgde, won die verkiezingen met de belofte dat hij vrede zou brengen en het land zou heropbouwen. Alvast van de laatste is vijf jaar later toch weinig in huis gekomen.

Congo bengelt zowat in alle lijstjes van de VN en van ngo's achteraan als het gaat over rijkdom, scholing of veiligheid. De corruptie tiert welig, de armoede en het analfabetisme nemen toe. In het oosten kan het Congolese leger geen rust brengen, het werkt er zelfs de onveiligheid in de hand. Waar er infrastructuur was -wegen, sporen, scholen- is die nu op veel plaatsen fel aan het verloederen.

Bijna nergens is de levensstandaard zo laag als in Congo. Ook met de mensenrechten is het pover gesteld. Kritische journalisten kunnen in de problemen komen, in 2010 werd nog de bekende mensenrechtenactivist Floribert Chebeya vermoord.

Congo kampt met de "grondstoffen-vloek": er zit een schat aan kobalt, coltan, zink, uranium, goud, tin, koper, diamant en nog heel wat andere kostbare materie onder de grond, maar daar profiteert de bevolking niet van, integendeel. De rijkdom aan grondstoffen is een van de belangrijkste verklaringen voor de vele conflicten.

Te vrezen valt dat met deze verkiezingen ook het geweld opnieuw oplaait. Kabila heeft misschien veel aanhangers, maar ook veel rabiate tegenstanders. Tegenkandidaat Tshisekedi heeft er al meermaals mee gedreigd dat hij zijn aanhangers zal oproepen tot geweld als de verkiezingen niet eerlijk verlopen.