Russische verkiezingen zullen niet veel veranderen

Vandaag trekken de Russen naar de stembus om een nieuw parlement te kiezen. Verkiezingen die wellicht weinig zullen veranderen in het land, want de macht ligt in Rusland al lang niet meer in het parlement, stelt VRT-journalist Jan Balliauw vast.

Vladimir Poetin dacht dat de 20.000 toeschouwers in het Olympisch stadium van Moskou hem gunstig gezind zouden zijn. Fjodor Emeljanenko had net het gevecht met de Amerikaan Jeff Monson gewonnen. Poetin klom onverwacht op het podium om Emeljanenko geluk te wensen. Plots begon hier en daar iemand “boe” te roepen, en algauw leek het alsof het hele stadion mee deed. Na zijn eerste zin haperde Poetin even. Dit had hij blijkbaar niet verwacht. De rechtstreekse uitzending liep gewoon door zodat kijkers in heel Rusland het schouwspel konden zien.

In de latere nieuwsuitzendingen was van het incident niets meer te merken. Het was er gewoon uitgeknipt. Maar het duurde niet lang of amateurvideo’s toonden via YouTube in vol ornaat de afgang van Poetin. Medestanders kwamen meteen met een verklaring voor het opstandige gedrag van de toeschouwers: zij zouden naar het toilet hebben willen gaan en dat mocht niet zolang Poetin in de zaal was…

Toch was het kwaad geschied. De onaantastbare Poetin leek plots kwetsbaar. Het onafhankelijke Levada-centrum kwam daarbovenop nog met een peiling waaruit bleek dat de populariteit van Poetin al een tijdje aan het dalen was en op een dieptepunt was aanbeland. Nog altijd wel boven de 60 procent, een cijfer waar Barack Obama alleen maar van kan dromen, maar sommige analisten zagen plots het einde van het Poetin-tijdperk.

Twee weken voor de parlementsverkiezingen was dat slecht nieuws voor Verenigd Rusland, de partij van de macht die aan een bijzonder matte campagne bezig was. Volgens hetzelfde Levada-centrum zou het aantal zetels dalen van 315 (op 450) naar 252 of 253, nog altijd een absolute meerderheid maar niet meer de tweederdemeerderheid die de partij nu heeft. Vooral huidig president Dmitri Medvedev moet zich daar zorgen over maken. Hij leidt de campagne van de partij, nadat hij eind september het presidentschap aanbood aan Poetin. Medvedev zou premier worden, tenzij de uitslag van Verenigd Rusland al te slecht is.

Stemmen onder druk

Toch zijn dit geen gewone verkiezingen. Het hele staatsapparaat, ook de staatsmedia, worden ingezet om Verenigd Rusland aan de nodige stemmen te helpen. Studenten krijgen te horen dat ze op de “juiste” partij moeten stemmen, anders vliegen ze uit hun studentenhome. Fabrieksdirecteuren vragen aan hun werknemers om met hun gsm’s foto’s te nemen van hun kiesbrief, op straffe van ontslag als ze op de “foute” partij stemmen.

De onafhankelijke organisatie Golos, die inbreuken op de verkiezingswetgeving verzamelt en aanklaagt, kreeg al duizenden klachten binnen (te vinden op http://www.kartanarusheniy.ru/list). Sommige klagers sturen meteen een eigen opgenomen video mee, waardoor het voor de partij van de macht moeilijker wordt om de inbreuken zomaar te ontkennen. Zo is op YouTube te zien hoe de burgemeester van Izjevsk gepensioneerden onder druk zet om op Verenigd Rusland te stemmen door subsidies te laten afhangen van het percentage stemmen voor de partij in hun wijk (te zien in dit YouTube-filmpje).

Golos werkt blijkbaar te goed want woensdag vroegen enkele parlementsleden dat een onderzoek zou worden geopend tegen de organisatie, omdat die als doel zou hebben Rusland te ondermijnen met buitenlands geld. Golos wordt gefinancierd door de Europese Unie en de Verenigde Staten en heeft daar nooit een geheim van gemaakt. Eerder viel een cameraploeg van NTV binnen in de kantoren van de organisatie, blijkbaar met de bedoeling hen af te schilderen als agenten van de CIA (te zien in dit YouTube-filmpje).

Parlement zoekt oppositie

En de oppositie dan, zal u zich terecht afvragen. Die speelt nauwelijks een rol. De drie oppositiepartijen die nu in de Doema zitten (de communisten, de liberaal-democraten en Rechtvaardig Rusland) lijken openlijk campagne te voeren tegen Verenigd Rusland, maar zouden achter de schermen een deal gesloten hebben met de partij van de macht om niet moeilijk te doen over fraude zolang zij maar over de kiesdrempel van 7 procent geraken. De voorbije vier jaar hebben zij zich in hun stemgedrag alvast niet laten kennen als een echte parlementaire oppositie. De liberale oppositie is zo goed als uitgesloten nadat de registratie van de partij van Boris Nemtsov is geweigerd. Alleen Jabloko van Grigori Javlinski komt op voor liberale waarden, maar haalt vermoedelijk niet de 7 procent.

Tenzij er iets onverwachts gebeurt, zullen deze verkiezingen niet veel veranderen in Rusland. De macht ligt al lang niet meer in het parlement. Deze verkiezingen zijn vooral een opstap naar een nieuwe ambtstermijn voor Vladimir Poetin als president. Tijdens de presidentsverkiezingen van 4 maart volgend jaar zal hij volgens alle verwachtingen worden verkozen waarna hij in theorie kan aanblijven tot 2024 (als hij na 6 jaar wordt herkozen).

Deze campagne heeft wel aangetoond dat de Russen misschien niet meer zomaar aanvaarden dat een kleine kring beslist over hun lot. De populariteit van Poetin, en zijn vazal Medvedev, heeft veel te maken met de spectaculaire verbetering van de levensstandaard van de Russen sinds begin deze eeuw. De grote meerderheid schrijft dat nog altijd toe aan Poetin. Maar er komt roest op de formule. Het “low hanging fruit” is op. Het volstaat niet meer om de economie aan te jagen met de opbrengsten van olie en gas. Om verder te groeien moet Rusland drastisch moderniseren, de bureaucratie en de daaraan gekoppelde corruptie verminderen. Maar Poetin is er de man niet naar om deze drastische hervormingen aan te zwengelen. In al zijn toespraken preekt hij de geleidelijkheid. Volgens recente cijfers stemmen veel Russen met hun voeten en verlaten het land. Ze zien 12 jaar stagnatie onder Poetin niet zitten.

Deze onvrede zal zondag vermoedelijk nog niet echt merkbaar zijn in de verkiezingsuitslag. Daarvoor is de ingezette “verkiezingstechnologie” te omvangrijk. Maar met de nieuwe media zullen we misschien wel een beter zicht krijgen op de wijze waarop de uitslag is bereikt. Als zou blijken dat de vooropgezette uitslag alleen maar behaald kon worden door middel van massale fraude, zou dat een aansporing moeten zijn voor Poetin om zichzelf heruit te vinden als de man die Rusland de catastrofale erfenis van de ontbinding van de Sovjet-Unie, precies 20 jaar geleden, definitief doet vergeten.

Jan Balliauw werkt op de buitenlandredactie van VRT Nieuws en maakte samen met collega Stefan Blommaert de reportagereeks en het boek "Back in the USSR".