""Groenten uit Balen" krijg je niet kapot"

Laten we wel wezen: het lijkt op het eerste gezicht wat oubollig om vandaag nog met "Groenten uit Balen" op de proppen te komen. Los van al zijn kwaliteiten is het theaterstuk van Walter van den Broeck zo’n beetje een meubelstuk van het Vlaamse amateurtoneel geworden, ontelbare keren opgevoerd in alle uithoeken van het land. De wederwaardigheden van het gezin Debruycker tijdens de staking van 1971 in de zinkfabriek Vieille Montagne in Balen-Wezel zijn genoegzaam bekend. Wat kan een filmversie daar nog aan toevoegen? Voor Frank Van Mechelen, die eerder al "De indringer" en "De hel van Tanger" regisseerde, vertelt die populariteit echter alles wat je moet weten.

“Toen Walter van den Broeck me in 2006 vroeg of ik geïnteresseerd was om "Groenten uit Balen" te verfilmen, heb ik gezocht of het nog ergens gespeeld werd,” zegt hij, “En jawel, het bleek in Lier op de affiche te staan. Je krijgt dat stuk niet kapot, hoe slecht het ook gespeeld of geënsceneerd wordt.

Daarom spelen amateurgezelschappen het ook nog steeds. Er zit alles in. Het is komisch, het is tragisch en het is relatief goedkoop omdat er maar één setting nodig heeft. Een tafel met vier stoelen en een buffetkast volstaan. Ik denk dat ze het binnen honderd jaar nog gaan opvoeren.”

Walter van den Broeck schreef het stuk destijds als een reactie vanuit zijn onderbuik op wat hij zag gebeuren in Balen, waar hij zelf leraar was. En vanuit zijn eigen politieke engagement. Maar hij heeft tien jaar later wel een vervolg geschreven waarin hij het naïeve idealisme van het eerste stuk voor een groot stuk ondergraaft. Is het dan niet vreemd om na veertig jaar dat naïeve eerste toneelstuk te brengen?

Van Mechelen: Ik weet het niet. Toen we aan de verfilming begonnen, werd vanuit verschillende hoeken opgemerkt dat we alles beter zouden actualiseren. Maar Walter van den Broeck heeft "Groenten uit Balen" altijd bedoeld als een tijdsdocument, met een precieze aanduiding van wanneer die staking zich heeft afgespeeld. Het begon op 8 januari 1971 en dat heb ik ook letterlijk in mijn film overgenomen. Dat de situatie tien jaar later weer dezelfde was en veertig jaar later misschien nog erger maakt niets uit. De solidariteit binnen dat dorp was treffend. Voor één keer waren er bijvoorbeeld geen ratten bij die staking. Iedereen deed mee. Al waren er sommige die wel wilden werken maar schrik hadden voor de stakers. (lacht)

Hoe belangrijk was het om dicht bij de feiten van die staking te blijven?

Frank Van Mechelen: Het toneelstuk speelt zich volledig af in het eetkamer van het gezin Debruycker. Daar wordt alles verteld. Wij zijn ervan uitgegaan dat we die wereld in de film wat moesten open trekken. Daarom tonen we ook de fabriek en de GB waar Germaine werkt en de studenten. We komen op meerdere plaatsen. Met de 18-jarige Germaine als de centrale figuur die alles vanuit haar standpunt bekijkt en voor zichzelf een heel andere toekomst ziet dan het leven van haar ouders. Ze wil weg uit de cité en een veel beter leven. De staking is dus uiteraard belangrijk en heeft ook invloed op dat hoofdpersonage. Maar de staking komt niet op de eerste plaats.

Van de Broeck wou met zijn stuk mensen die nooit naar het toneel gingen in de theaterzaal krijgen. Wat is jouw ambitie met deze film?

Van Mechelen: Ik krijg regelmatig scenario’s aangereikt. Ik ben zelf geen schrijver, wat betekent dat ik leef bij gratie van anderen. En het enige wat voor mij telt, is of het een verhaal is dat ik zou willen zien. Is het een verhaal dat me aanspreekt? Zou ik ervoor naar de cinema willen gaan? Als dat zo is, wil ik de film heel graag maken. Dat staat ook los van genre. "De indringer" was een thriller, "De hel van Tanger" was een gevangenisfilm en nu is "Groenten uit Balen" een sociale tragikomedie. Dat maakt voor mij niets uit. Al vond ik het natuurlijk wel een hele eer dat Walter van den Broeck aan mij vroeg of ik zijn stuk wou verfilmen. (lacht)

Je vorige, "De hel van Tanger", is vijf jaar oud. Had je liever nog eerder iets nieuws gemaakt?

Van Mechelen: Absoluut. Er wordt meer dan ooit gefilmd in Vlaanderen. Na ‘De hel van Tanger" ben ik meteen met "Groenten uit Balen" begonnen. Maar het was niet de bedoeling dat het zo lang zou duren. Ik hoop dat de volgende vlotter gaat. Ondertussen is er wel "Salamander" gekomen, een 12-delige tv-serie voor Eén. Die zijn we nu aan het draaien. Het wordt een politieke thriller over de macht achter de schermen, geschreven door Ward Hulselmans, die ook "De indringer" op papier heeft gezet. Het uitgangspunt is dat er in een privébank 66 kluizen gekraakt worden van allerlei vooraanstaande Belgen. Zowel magistratuur als politiek als militaire kringen. Geen enkele van die mensen wil dat het geweten is omdat er heel wat stront in die kluizen stak. Tot er een flik, gespeeld door Filip Peeters, toch achter komt en een onderzoek start. En dan is het einde zoek. Het is iets wat we hier nog niet gezien hebben en voor mij het beste wat Ward ooit geschreven heeft.

Ruben Nollet

Groenten uit Balen

van: Frank Van Mechelen

met: Evelien Bosmans, Stany Crets, Lucas Van den Eynde, Tiny Bertels, Clara Cleymans, Axel Daeseleire

release: woensdag 14 december

bekijk hier de trailer