"J. Edgar" uitstekende biopic over FBI-baas

De oude Romeinen wisten het al: "Quis custodiet ipsos custodes?". Met andere woorden: "Wie bewaakt de bewakers?". Gedurende bijna 50 jaar stond J. Edgar Hoover (1895-1972) aan het hoofd van het door hemzelf uitgebouwde en groot gemaakte Federal Bureau of Investigation (FBI), waarmee hij de veiligheid van zijn geliefde vaderland wilde beschermen tegen alle mogelijke en onmogelijke vijanden.

Bij zijn overlijden werd Hoover door president Nixon in het openbaar “een nationaal symbool van moed en patriottisme” genoemd. Maar in werkelijkheid was de president zeer opgelucht dat “that old cocksucker” het loodje had gelegd, want net als veel van zijn voorgangers - Hoover diende onder maar liefst acht Amerikaanse presidenten - was Nixon bang van de FBI-baas.

Die werd namelijk heel erg gevreesd omdat hij over "secret files" beschikte, zorgvuldig achter slot en grendel gehouden confidentiële dossiers waarmee hij vriend en vijand kon chanteren. En zelfs indien hij geen belastende informatie over iemand had, was zijn legendarische reputatie door de jaren heen zo gegroeid dat zowat iedereen wel dácht dat J. Edgar Hoover over hem of haar een of ander zorgvuldig bewaard privégeheim te weten was gekomen.

Het ironische was dat J. Edgar Hoover zélf geen onbesproken blad was en dat er nog tijdens zijn leven heel wat roddels en geruchten over hem circuleerden. Waarom dreigde hij mensen af met geheimen over hun privéleven, terwijl hij zelf een verdrongen homoseksueel was, die ook wel eens in vrouwenkleren rondliep? Waarom probeerde Hoover zo lang vol te houden dat er in Amerika niet zoiets als de maffia bestond? En waarom wilde hij absoluut voorkomen dat de zwarte dominee Martin Luther King de Nobelprijs voor de Vrede zou krijgen?

Indrukwekkende vertolking van DiCaprio

In de uitstekende biopic "J. Edgar", met een indrukwekkende Leonardo DiCaprio in de titelrol, besteedt veteraan Clint Eastwood zowel aandacht aan de publieke functie en de reële verwezenlijkingen van Hoover als aan zijn toch wel bizarre persoonlijkheid. Het is geen fraai, maar wel een fascinerend portret geworden.

Zelf zou J. Edgar Hoover dat uiteraard niet leuk gevonden hebben, ook al was hij tijdens zijn leven absoluut niet afkerig van allerlei vormen van media-aandacht. Integendeel, hij gebruikte die publiciteit graag om enerzijds van de politiek meer middelen en mogelijkheden los te krijgen om "zijn" FBI verder uit te bouwen en anderzijds zijn eigen persoonlijke aandeel in het bestrijden van de misdaad en het verzekeren van orde en veiligheid te benadrukken.

In de uitstekende gangsterfilm "Public enemies" (2009) van regisseur Michael Mann speelde Johnny Depp de rol van de legendarische gangster John Herbert Dillinger en Christian Bale die van zijn nemesis, FBI- agent Melvin Purvis. De film schetste ook een interessant beeld van hoe FBI-baas J. Edgar Hoover de misdaadcarrière van Dillinger kon gebruiken om meer geld, meer macht en meer wettelijke maatregelen te krijgen in zijn zelfverklaarde "war on crime".

Door de arrestatie van Dillinger werd FBI-agent Melvin Purvis een nationale held. Maar dat maakte Hoover dan weer erg jaloers omdat hij zélf in de schijnwerpers wou staan. Niet veel later zou Purvis ontslag nemen. Voor zijn research maakte acteur Christian Bale onder meer gebruik van het boek "The vendetta: FBI hero Melvin Purvis’s war against crime and J. Edgar Hoover’s war against him" van zoon Alston Purvis.

Hoover duikt vaak op in films en series

Sinds zijn dood is J. Edgar Hoover vaak opgedoken als hoofd- of nevenpersonage in allerlei films, televisieseries, toneelstukken en zelfs musicals. Enkele van de vele acteurs die hem gestalte gaven, waren Broderick Crawford, Ernest Borgnine, Jack Warden, Treat Williams en Bob Hoskins.

Zelf had Hoover een cameo voor zijn rekening genomen in "The FBI story" van regisseur Mervyn LeRoy uit 1959. Dat was eigenlijk een nauwelijks verhulde propagandafilm, waarin de hoofdrol werd vertolkt door de toen zeer populaire James Stewart als Chip Hardesty, die model moest staan voor de typische FBI-agent en wiens carrière in de misdaadbestrijding - hij pakte zowel de gangsters, de nazi’s als de communisten aan - een overzicht moest geven van het nuttige en noodzakelijke werk van het Federal Bureau of Investigation. Uiteraard had J. Edgar Hoover voor die film "final script approval" geëist en gekregen.

Dat was zeker niet het geval bij "Bananas", de komedie van Woody Allen uit 1971 - dus één jaar voor de dood van Hoover - waarin tijdens een proces - Fielding Mellish, het personage van Woody Allen, wordt ervan beschuldigd een revolutionaire rebel te zijn! - een getuige wordt opgevoerd die zichzelf introduceert als J. Edgar Hoover. Dat blijkt een zwarte vrouw van middelbare leeftijd te zijn (vertolkt door Dorothi Fox), maar niemand in de rechtszaal blijkt dat vreemd te vinden!

Jan Temmerman

J. Edgar

regie: Clint Eastwood
met: Leonardo DiCaprio, Naomi Watts, Josh Lucas, Ed Westwick, Jeffrey Donovan, Judi Dench, Stephen Root
release:
woensdag 11 januari