Ook Braziliaans carnaval toont diversiteit

Net als zoveel andere artistieke uitingen weerspiegelt ook het Braziliaanse carnaval de “diversidade”, de diversiteit van een maatschappij die gebouwd is op verschillende culturen. Dat kunt u met eigen ogen zien op de Europalia-tentoonstelling “Samba enz. Braziliaans Carnaval” in het Musée International du Carnaval et du Masque in Binche.

Carnaval: in Binche betekent dat onder meer Gilles. Maar tijdens dit Europalia-jaar kunt u in de Waalse carnavalstad bij uitstek ook kennismaken met het carnaval in Brazilië. Dat is veel meer dan alleen maar samba en schaars geklede dames die voorbij defileren, zo blijkt.

“Samba enz.” begint uiteraard met een impressie van het Braziliaanse carnaval uit Rio de Janeiro, dat hier elk jaar het nieuws haalt. Een oogverblindende optocht van de verschillende sambascholen door de Sambodroom op het ritme van de exotische samba. Vooral de praalwagens en de kostuums springen in het oog: heel veel kleur, veel pluimen.

Al dat moois wordt geëvoceerd via een multimediale installatie en een mini-sambodroom, waar je als bezoeker als het ware verschillende carnavalisten ziet voorbij defileren. Traditionele figuren zoals de “destaque” of de “baiana”, je vindt ze allemaal terug.

“De destaque is een belangrijke figuur in elke sambaschool, die helemaal boven op de praalwagen plaatsneemt”, legt Emilie Botteldoorn van het museum uit.

“Elke school defileert ook met een groep baianas, en dat toont de Afrikaanse wortels van het Braziliaanse carnaval.” “Baianas” zijn vrouwen in de traditionele klederdracht van Bahia, de noordoostelijke deelstaat met een grote groep inwoners van Afrikaanse origine.

“De kostuums komen allemaal uit Rio en zijn daar ook gebruikt”, weet Emilie Botteldoorn. Het museum heeft die onder meer van Alain Taillard, een landgenoot die gepassioneerd is geraakt door het carnaval in Rio en al mee defileerde met bekende sambascholen zoals Mangueira en Beija Flor.

Het gewone straatcarnaval

Carnaval zit in de Braziliaanse genen. Het zal u dus niet verwonderen dat de meeste Brazilianen ook hun eigen carnaval vieren. Hoe ze dat doen, kunt u op de tentoonstelling zien in een impressie van een echte carnavalswinkel, waar je alle mogelijke attributen, kostuums en stoffen kunt zien en voelen.

Inderdaad: voelen. Want hier mag je de dingen ook aanraken. Om alles nog wat realistischer te maken, hangen er bordjes met de prijs in Braziliaanse reais, mét korting.

Het straatcarnaval gebeurt in zogenoemde “blocos”, optochten die een vooraf vastgelegd parcours volgen in een bepaalde wijk. “Maar in die optochten stapt iedereen mee op”, legt Emilie Botteldoorn uit. Geen toeschouwers aan de kant, dus.

Een aantal installaties probeert een impressie te geven van wat straatcarnaval betekent in Brazilië. En dat is vooral heel veel volk, heel veel lawaai en heel veel muziek.

Verschillende steden, verschillende soorten carnaval. “Op sommige plaatsen ontdek je Afrikaanse invloeden, op andere meer Portugese of Indiaanse accenten”, zegt Botteldoorn. In de realiteit moet dat ongetwijfeld allemaal nog veel intenser zijn.

“Elke bloco laat elk jaar ook een eigen t-shirt maken”, zegt Botteldoorn. “In steden als Salvador da Bahia moet elke deelnemer er ook zo eentje dragen om tot de bloco te worden toegelaten.” Op de tentoonstelling hangt een hele verzameling van die t-shirts.

Over drag queens en plaagstoten

Maar het zijn toch vooral de gekostumeerde poppen die tot de verbeelding spreken. Exuberant, spetterende kleuren, soms ook met opvallende accessoires zoals lege pet-flessen. “Vaak zie je ook drag queens in de optochten”, weet Emilie Botteldoorn. Op de tentoonstelling zie je onder meer een kostuum “à la Jean Paul Gaultier”.

En dan zijn er de maskers. “Vroeger waren die uit papier maché, maar vandaag zijn ze vaker uit plastic”, zegt Botteldoorn.

Even verder kom je ook enkele “Bate Bolas” tegen, geen echte uiteraard. Emilie Botteldoorn legt uit: “Bate Bolas zijn carnavalisten in fel gekleurde kostuums die omstanders plagen met allerlei attributen die ze bij hebben.” Wie naar een carnavalsoptocht in eigen land staat te kijken, is ongetwijfeld al een binnenlandse versie van zo’n “Bate Bola” tegengekomen.

Op Aswoensdag is het carnaval achter de rug. Feestvierders zijn moe en keren terug naar het echte leven. Op de tentoonstelling kan je een artistieke impressie van de post-canavalsfeer in Salvador da Bahia zien. Het doet een beetje denken aan scènes op het einde van de Gentse Feesten.

Rik Arnoudt

Samba etc. Carnavals du Brésil

waar: Musée international du Carnaval et du Masque, Rue Saint Moustier 10, Binche

wanneer: 29/10/2011 - 18/03/2012

www.europalia.be

lees ook