SP.A: Eérste stad, tweede stad, nog een stad, vier…

De SP.A staat sterk in de steden. Winst of verlies zal op 14 oktober dus daar gemeten worden: hoeveel burgemeesters en schepenen houden stand? We zoeken uit hoe de kansen liggen.
Daniël Termont en Patrick Janssens

De kans dat de SP.A op 14 oktober haar Vlaamse stemmenpercentage omhoog ziet gaan, is zo goed als onbestaande. Het feit dat de partij in Antwerpen en Gent een kartel heeft gesmeed, zal immers een weerslag hebben op de nationale cijfers.

De stemmen op de lijsten van de burgemeesters Patrick Janssens en Daniël Termont zullen bij deze uitslag immers niet als socialistische stemmen tellen, maar komen in het balkje "kartels" terecht. Het gevolg is dat het totale percentage van de SP.A allicht zal zakken.

Steden tellen

Het is dus uitkijken naar de coalitiegesprekken, want daar heeft de SP.A wel veel te winnen of te verliezen. De SP.A staat sterk in de steden als burgemeester of in de coalitie. Winst of verlies zal dus daar gemeten worden: in hoeveel steden houden die burgemeesters en schepenen stand?

“De SP.A is een stadspartij aan het worden", zegt professor Johan Ackaert (Universiteit Hasselt): “Ze heeft geen wervend verhaal voor residentiële of landelijke kiezers." Dat bleek ook gisteren in onze analyse "SP.A: Dorpen zijn steden en burgemeesters koppig". Ackaert: “Voor de SP.A is het belangrijk dat de sterke nationale figuren ook sterke lokale figuren blijven."

De professoren Kris Deschouwer (VUB) en Dave Sinardet (Universiteit Antwerpen) volgen die logica: “Eigenlijk zijn deze verkiezingen voor de SP.A niet zo belangrijk. Er is wel de symboliek van de macht in de steden."

Antwerps ongenoegen

Net zoals bij de vorige verkiezingen zullen ook nu de ogen gericht zijn op Antwerpen. Toen was er een strijd tussen de socialist Patrick Janssens versus Filip De Winter van Vlaams Belang. Nu is er opnieuw zo’n duel voor ’t Schoon verdiep maar dan tussen Janssens en Bart De Wever van de N-VA.

Het is een slimme gok van De Wever om Elio Di Rupo uit te roepen tot de echte inzet van deze gemeenteraadsverkiezingen. Vooral in Antwerpen kan de N-VA daardoor kiezers verleiden.

Deschouwer: “De partij teert - naast haar communautair profiel - vooral op het ongenoegen over de moeilijke bestuurbaarheid van ons land. Dat is een van de belangrijke redenen voor haar doorbraak. De frustratie: kwakkelende regering, bankencrisis, Leterme die komt en gaat, BHV, … Dat leeft niet in de gemeenten. Behalve traditioneel in Antwerpen.”

Kartel werkt

Maar de SP.A kan ook goede kaarten op tafel leggen en hopen dat de trendbreuk van de vorige verkiezingen overeind blijft. Ackaert: “Voor het eerst sinds de gemeenteraadsverkiezingen van 1982 gingen de socialistische lijsten terug substantieel vooruit.” Ze stegen van 18,5 % in 2000 naar 22,1 % in 2006.

De socialisten scoorden goed in de centrumsteden. Vooral in Antwerpen, maar ook in Gent, Leuven en Oostende.

Janssens en Termont hebben die cijfers van Ackaert allicht goed bekeken. De SP.A haalde in 2006 de beste resultaten als ze in kartel naar de kiezer stapte, vooral met Spirit toen. Als de SP.A onder eigen naam deelneemt, haalde ze de slechtste uitslagen.

De twee burgemeesters hebben hun partij dus naar een goede startpositie geloodst. In Antwerpen is dat een kartel met CD&V en in Gent met Groen.

De slag om Sint-Niklaas

De kaarten liggen minder goed in Sint-Niklaas, zo blijkt uit onze portretten van de gemeenten. De kiesstrijd is er zeer spannend en de SP.A dreigt de burgemeesterssjerp te verliezen. Bij de vorige verkiezingen was er een links kartel maar dat ligt nu op apegapen. Er is een breuk met de populaire schepen Wouter Van Bellingen. Hij neemt apart deel met SOS 2012. De SP.A blijft wel in kartel met Groen.

De SP.A moet nog een tweede kaap nemen in Sint-Niklaas. De stemmentrekker en oud-burgemeester Freddy Willockx is met politiek pensioen en in 2010 vervangen door Christel Geerts. Zij moet nu dus in moeilijke omstandigheden de politieke erfenis van Willockx overeind houden.

Andere socialistische burgemeesters in steden kunnen vrij gerust zijn. In Oostende moet er al veel gebeuren om het overwicht van Jean Vandecasteele te breken. De SP.A heeft 19 zetels van de 39 en steekt met kop en schouder boven de andere partijen uit. De coalitiepartners CD&V en Open VLD hebben elk 5 verkozenen.

Ook Louis Tobback zit in Leuven stevig in het zadel met 19 zetels. De grootste concurrent, CD&V, heeft 7 verkozenen minder.

Er zal ook aandachtig gekeken worden naar Hasselt. De partij staat er sterk onder de naam Pro Hasselt. Het bestuur en vooral burgemeester Hilde Claes kwamen fors onder vuur te liggen door de graaicultuur bij de lokale politie.

Ook hier kan ook een symbool sneuvelen: de absolute meerderheid van de vroegere burgemeester Steve Stevaert.

Met dank aan de N-VA

In vele andere steden - Brugge, Mechelen, Roeselare, Aalst en Turnhout - zit de SP.A in de coalitie. In die steden moet de partij afwachten wat de score van de N-VA zal zijn en hoe dat de politieke krachtsverhoudingen door elkaar schudt. Deschouwer vraagt zich vooral af wat de electorale gevolgen zullen zijn voor CD&V. Blijft CD&V groot genoeg om de lakens uit te delen en de burgemeesterssjerp op te eisen?

De SP.A kan onverwachte geschenken krijgen. In Aalst zal de partij met spanning kijken naar de schade die de N-VA aanricht bij CD&V. Twee zetels volstaan om CD&V het leiderschap af te nemen. En als de N-VA ook een zetel weg snoept bij Open VLD is de SP.A plots de grootste partij, die burgemeester Ilse Uyttesprot (CD&V) van de troon kan stoten.

In Genk en Kortrijk zitten de socialisten op de oppositiebanken. Ook daar kan de N-VA hen een cadeautje geven. In Genk heeft CD&V samen met de N-VA een nipte absolute meerderheid. Nu doet de N-VA apart mee en kan de SP.A hopen dat CD&V die absolute meerderheid kwijt geraakt en iemand nodig heeft in een coalitie.

Kortrijk zegezeker

De SP.A zal tijdens de verkiezingsnacht met argusogen kijken naar Kortrijk. De partij werd na de vorige verkiezingen uit de coalitie gewipt omdat CD&V voor Open VLD koos. Nu zint de SP.A op weerwraak.

Lijsttrekker Philippe De Coene was duidelijk op zijn nieuwjaarsreceptie: “Het worden historische verkiezingen. Omdat de N-VA apart opkomt, ziet het er naar uit dat CD&V na bijna tweehonderd jaar niet langer de wet zal kunnen dicteren. We gaan met de SP.A dan resoluut voor de overwinning."

Naast - uiteraard - Antwerpen, Sint-Niklaas en Hasselt is dus ook Kortrijk een symbolische stad voor winst of verlies van de SP.A. In Kortrijk zijn ze al zeker van de winst.

Erik Wijnen

lees ook