Fortuyn is nog steeds in Nederland

ANALYSE - Na de opkomst en de dood van Fortuyn is de politiek in Nederland blijvend veranderd. Wat Fortuyn zei en wat Fortuyn dacht, wordt nu door anderen gezegd en gedacht. Alleen wordt het veel harder geformuleerd.

Pim Fortuyn zei wat hij dacht en deed wat hij zei, zo verwoordde hij het zelf. De Nederlandse politici wisten zich er in 2002 absoluut geen raad mee. De oud bijzonder hoogleraar en publicist werd in korte tijd enorm populair. Eerst via Leefbaar Nederland, en toen hij daar met ruzie verdween met zijn eigen lijst, de Lijst Pim Fortuyn (LPF).

Hij zei niet alleen wat hij zelf dacht, blijkbaar dachten miljoenen Nederlanders hetzelfde. 6 mei 2002, even na zessen ’s avonds, werd hij doodgeschoten. Maar zoals hij zelf al eerder had gezegd: “Ze kunnen me van de wereld rammen; maar mijn ideeën blijven bestaan.“

Fortuyn heeft het politieke klimaat in Nederland veranderd. De aanhang van de traditionele politieke partijen brokkelde langzaam af. De aanhang van de LPF ook, maar daarvoor in de plaats kwam de partij van Geert Wilders. Hij zegt zo mogelijk nog hàrder wat hij denkt. Zijn uitspraken over de islam bijvoorbeeld en over asielzoekers gaan veel verder dan Fortuyn ooit heeft gedaan.

Fortuyn dood, LPF in kabinet

Negen dagen nadat Fortuyn werd doodgeschoten, waren er verkiezingen. De LPF werd zo groot dat regeringsdeelname niet kon uitblijven. Maar al na drie maanden viel het onfortuinlijke kabinet-Balkenende I. Met name de LPF-ministers waren ruzie aan het maken in dit kabinet. Het duurde twee verkiezingen voordat de LPF uit de Tweede Kamer verdween.

Inmiddels ontstonden er binnen de liberale partij VVD afsplitsingen. Rita Verdonk, namens de liberalen minister voor Asielzaken, leek met haar “Trots op Nederland” rechtstreeks voort te borduren op het eerdere succes van Fortuyn. Ze maakte gebruik van dezelfde campagneleider, maar haalde het niet in de Kamer. In peilingen stond ze ooit op 30 zetels, maar na de verkiezingen bleven er nul over. Net als bij de LPF veel geruzie en gedoe met partijfinanciering.

Anti-islam

Omdat de VVD het standpunt over toetreding van Turkije tot de Europese Unie niet wilde wijzigen, begon ook Geert Wilders voor zichzelf. Zijn PVV (Partij voor de Vrijheid) werd populair met standpunten tegen Europa en tegen de islam. Fortuyn noemde de islam een achterlijke cultuur. Wilders vindt dat de Koran moet worden verboden.

De PVV heeft van de lessen van de LPF geleerd. De partij van Fortuyn viel uit elkaar door ruzies en wanbeheer. Wilders wilde dat voorkomen en koos ervoor om een partij op te richten waarvan hij het enige lid was. Geen democratie binnen de PVV en zeker de eerste jaren ook geen ruzies.

Gedoogsteun

De uitslag van de verkiezingen in 2010 leidde tot een moeizaam formatieproces van 127 dagen. Ook hier had Wilders geleerd van de LPF van Fortuyn. In tegenstelling tot de LPF ging Wilders niet in de regering zitten, maar hij steunde die regering wel. De regering bestond uit VVD en CDA met “gedoogsteun” van Wilders.

Soms leek hij wel de machtigste man van Den Haag. Altijd werd er gekeken naar wat Wilders van iets vond. Hij sprak niet vaak rechtstreeks met de pers, maar om zijn meningen gepubliceerd te krijgen had hij vaak maar 140 tekens nodig. Al twitterend steunde en veroordeelde hij de regering-Rutte. Hij was kritisch op het Europees en op (ander) buitenlands beleid. Maar verder was hij een trouwe bondgenoot.

Tot dat hij de nieuwe miljardenbezuinigingen niet meer voor zijn rekening kon nemen.

Regering ten val

Het kabinet-Rutte kwam vorige maand ten val en wordt nu opeens gesteund door traditionele partijen als Groen Links, de Christenunie en D66. De erfgenaam van Pim Fortuyn heeft het moeilijk nu. In de peilingen is hij licht aan het dalen. En de aandacht voor hem in de media daalt overigens ook.

Dezer dagen is Wilders in de Verenigde Staten om zijn nieuwe boek “Marked for Death” te promoten. Het boek komt pas later in Nederland uit. Maar we moeten hier niet uit opmaken dat hij de Nederlandse politiek voor gezien houdt en zich op Amerika gaat richten. "Ik blijf echt in Nederland. Ik ga met heel veel enthousiasme en goede zin de campagne voeren. Na de verkiezingen zullen wij een grote partij worden", zei Wilders.

Vanuit Amerika laat Wilders weten dat het belangrijkste thema wat hem betreft Europa wordt. De euro moet worden afgeschaft in Nederland, en overigens moet het land ook uit de Unie stappen.

Na de opkomst en de dood van Fortuyn is de politiek in Nederland blijvend veranderd. Wat Fortuyn zei en wat Fortuyn dacht, wordt nu door anderen gezegd en gedacht. Alleen wordt het veel harder geformuleerd. Hoe populair de populisten blijven, zien we 10 jaar en 4 maanden na de dood van Fortuyn. De nieuwe Tweede Kamerverkiezingen zijn op 12 september.

Joris van de Kerkhof