Hoe almachtig blijft CD&V in onze dorpen?

Dé vraag van deze verkiezingen is volgens professoren: waar verliest CD&V haar leidende rol? Dankzij onze portretten kunnen we in deze reeks over CD&V uitzoeken waar haar absolute meerderheden op het spel staan. Opvallend veel.

Het zal boeiend zijn om de uitslagen van Sint-Laureins te volgen op de verkiezingsdag. Het wordt een testcase van de impact van de N-VA.

Nu heeft CD&V daar met negen zetels een nipte absolute meerderheid. De oppositie – verenigd in Samen – heeft één zetel minder. Ze zijn dus aan elkaar gewaagd.

Voor het eerst duikt daar nu een derde speler op: de N-VA dient een eigen lijst in. Alles ligt dus open in Sint-Laureins: houdt CD&V haar meerderheid of snoept de N-VA de ene zetel af? Wordt Samen even groot als CD&V omdat die één zetel verliest?

Misschien is Samen groter dan CD&V en moet die de burgemeesterssjerp afgeven? Zit de N-VA op de wip en kan zij kiezen wie burgemeester wordt?

Eerst met dank aan de N-VA

CD&V riskeert veel bij deze stembusslag: in vele landelijke gemeenten staat haar machtige positie op het spel. Van oudsher heeft de partij veel absolute meerderheden maar die kalven gestaag af.

Bij de vorige verkiezingen werd deze trend stopgezet dankzij de vele kartels met de N-VA. Samen wonnen ze de verkiezingen en stegen ze met 2 procent. Maar nu CD&V er alleen voor staat riskeert ze de winst van vorige keer te verliezen en nog meer.

Nu met schrik voor de N-VA

Op basis van de forse uitslagen van de N-VA bij de Vlaamse en federale verkiezingen leeft bij veel lokale CD&V-afdelingen de vrees dat ze een nederlaag zullen lijden en de N-VA een monsterscore neerzet.

Die angst vertolkt volgens de professoren Johan Ackaert (Universiteit Hasselt) en Kris Deschouwer (VUB) de echte inzet van deze verkiezingen: in hoeveel gemeenten verliest CD&V haar machtspositie om de lakens uit te delen?

Waar kan ze niet langer alleen regeren? Waar heeft ze niet langer een absolute meerderheid en moet ze in een coalitie de macht delen met een vroegere oppositiepartij?

Niet langer alleen

Zelfs als de N-VA slechts 1 zetel afsnoept is de schade voor CD&V groot in veel gemeenten waar de partij nu een absolute meerderheid heeft, zo blijkt uit onze portretten van de gemeenten. Het zou een zware tol zijn want meteen is CD&V dan haar overheersende rol kwijt in liefst 13 gemeenten.

Het totaal absolute meerderheden van de CD&V (75) slinkt dan met een zesde. Vooral in landelijke gemeenten, zoals Avelgem, Meerhout, Duffel, Zutendaal, Lovendegem, Oosterzele, Sint-Laureins, Duffel en Peer. Maar ook in Genk van Vlaams minister Jo Vandeurzen.

De partij moet dan op zoek naar een coalitiepartner. Het zal een bittere pil zijn want CD&V heeft op de meeste plaatsen al sinds mensenheugenis die sterke positie.

Hulp nodig

Nog opvallender is de lijst van gemeenten waar CD&V maar één zetel groter is dan de absolute meerderheid. Als ze die ene zetel verliest zal ze ook in die gemeenten dikwijls de macht moeten delen. Weinig burgemeesters riskeren het om met zo’n nipte meerderheid aan de legislatuur te beginnen.

Het volstaat immers dat één partijgenoot dreigt met een dissidente stem om de meerderheid te verlammen. Het politieke getouwtrek met chantage kan dan beginnen: “Ik stem alleen mee met onze meerderheid als je mijn paradepaardje steunt."

16 gemeenten schurken aan tegen dat risico van onbestuurbaarheid, zoals: Kasterlee, Hoegaarden, Lendelede, Schelle, Sint-Amands, Roosdal, Hoegaarden of Rotselaar. Ook in die gemeenten zullen de politieke gewoontes van CD&V dus onder druk staan.

Sterk genoeg

Het aantal gemeenten waar een aardverschuiving nodig is om de absolute meerderheid van CD&V in gevaar te brengen is indrukwekkend groot. In zo’n 25 gemeenten moet de oppositie minstens vier zetels wegkapen om die machtspositie te breken.

In Pittem heeft CD&V 6 zetels op overschot. In 5 gemeenten heeft ze de ruime marge van 5 zitjes, bijvoorbeeld Londerzeel, Damme en Herne. In 7 gemeenten heeft ze 4 gemeenteraadsleden op reserve en in 9 gemeenten 3 raadsleden.

Op sommige plaatsen lijkt de partij ongenaakbaar dankzij een overweldigende meerderheid. In Lo-Reninge heeft ze 11 van de 13 zitjes. In Bever 9 op 11.

Twee rekeningen tegelijk

Deze lijstjes tonen aan hoe sterk CD&V staat in de gemeenten. Ackaert berekende dat de partij 2.662 zetels in de gemeenteraden bezet. Dat is ruim één op de drie zetels.

Bij de vorige verkiezingen was er een stijging van bijna 2 procent, maar dat was - vooral dankzij het kartel met de N-VA - een unicum in een lange trend van licht verlies bij de opeenvolgende verkiezingen.

Maar nu riskeert de partij dus om twee rekeningen tegelijk voorgeschoteld te krijgen. Eén het verlies van de winst dankzij het kartel. Twee: de verdere sluipende afkalving.

Ackaert en Deschouwer besluiten: “Het zal een hele prestatie zijn als CD&V evenveel haalt als bij de vorige verkiezingen. Dat percentage evenaren zou een groot succes zijn.”

Erik Wijnen

lees ook