Sociale macht herverdeeld bij Carrefour

Afgelopen week konden alle werknemers van Carrefour stemmen om hun afgevaardigden te kiezen voor de overlegorganen met de directie. Die overlegorganen zijn veel kleiner dan vier jaar geleden door een grote herstructurering. De bonden waarschuwen dat hun afgevaardigden waakzaam moeten blijven zodat gemaakte afspraken van toen gerespecteerd blijven.

Carrefour heeft een grote verandering doorgemaakt sinds de laatste sociale verkiezingen in 2008. Er was het conflict rond de nieuwe hypermarkt Blauwe Toren in Brugge eind 2008 en nog geen twee jaren later volgde een grote herstructurering, waarbij 1.902 jobs bij Carrefour verdwenen zijn.

Door het grote jobverlies, zien ook de toekomstige ondernemingsraden en comités voor preventie en bescherming op het werk er nu heel anders uit. Er zijn een pak minder mandaten.

  • Ondernemingsraad hypermarkten en centrale diensten met 44 mandaten (vroeger nog aparte OR’s)
  • Ondernemingsraad supermarkten met 20 mandaten
  • 66 comités voor preventie en bescherming op het werk met 4 tot 10 mandaten (inkrimping bij heel aantal winkels)

De vraag is of de vakbonden door deze verminderde machtspositie binnen Carrefour minder zullen kunnen wegen op de toekomstplannen van het bedrijf. Als het van de opkomst voor de sociale verkiezingen ligt, alvast niet. “Die is altijd hoog geweest, Carrefour is traditioneel een vakbondsbastion”, zegt ABVV. “In de winkels is daarom de deelname aan de verkiezingen zeer hoog, maar bij de kaderleden moeten we nog altijd vaststellen dat velen niet gaan stemmen omdat er nog steeds druk is van de leidinggevenden. Dat moet aangepakt worden.”

Toch ziet het ACV een hogere opkomst bij de kaderleden dan voordien. “Veel kaderleden moesten zwaar inleveren bij de herstructurering en beseffen meer dan ooit dat de vakbond ook voor hen het verschil kan maken.”

Kleine verschuivingen hier en daar

De uitslagen van de verkiezingen zijn inmiddels verwerkt, hier en daar zijn er kleinere verschuivingen in de verhoudingen tussen de vakbonden bij de comités. “Maar de uitslagen liggen overal en volledig in de lijn van de resultaten van vier jaar terug met hier en daar enkele kleine verschuivingen”, zegt het ACV.

In de ondernemingsraden heeft de ABVV 56% van de mandaten binnengehaald, ACV 40% en ACLVB de overige 4%. In de comités voor preventie en bescherming van het werk zijn de verhoudingen net hetzelfde: ABVV 56%, ACV bijna 40% en ACLVB 4%.

De liberale ACLVB kan enkele mandaten afsnoepen van de twee grotere vakbonden in winkels waar er voor het eerst liberale kandidaten zijn, zoals in de hypermarkt Kraainem. Maar deze worden teruggewonnen in andere winkels.

“Als liberale vakbond constateerden we een soort “vakbondsmoeheid”, een verminderd geloof in de oude recepten van actie. Dit heeft onze organisatie zeker een bonus opgeleverd bij deze verkiezingen”, verklaart ACLVB.

De sociale verkiezingen draaiden bij Carrefour rond werkzekerheid. Daar zijn alle vakbonden het over eens. Na de herstructurering in 2010 werd werkzekerheid geboden aan alle overblijvende werknemers in Carrefour voor de komende 6 jaar. Dat wil zeggen dat tegen de volgende sociale verkiezingen die zekerheid afloopt.

“Door de herhaaldelijke herstructureringen speelde werkzekerheid een grote rol bij deze campagne”, zegt het ACLVB. “Dit naast de thema’s koopkracht en duurzaam werk wat zich in de hoofden van de mensen vertaalt in “vaste contracten” en “genoeg uren” om een redelijk maandloon te hebben.

Vier bewogen jaren voor Carrefour

Carrefour heeft in ons land grote veranderingen doorgemaakt. Vlak na de vorige sociale verkiezingen was er de opening van de Carrefour-hypermarkt Blauwe Toren in Brugge. De lonen van de werknemers in de nieuwe winkel zouden tot 30% lager liggen dan in andere supermarkten omdat Carrefour de winkel plaatste onder een ander paritair comité, nl dat van de kmo’s in plaats van de grootdistributie. Ook de arbeidsomstandigheden en extra legale voordelen waren minder gunstig.

De vakbonden gingen in de aanval en gingen in staking. Ze blokkeerden winkels in het hele land zodat er ook geen klanten binnenkonden.

De directie ging in de tegenaanval en haalde er gerechtsdeurwaarders bij om de blokkering op te heffen. Wie de opening van de winkel in de weg stond, riskeerde een dwangsom van 1.000 euro.

Resultaat: meer acties en een verhitte discussie over het stakingsrecht met kortgedingen langs beide kanten om de stakingen op te heffen of juist te laten doorgaan.

De winkel bleef uiteindelijk in hetzelfde paritair comité zitten, maar de werknemers kregen er enkele voordelen bij die hun collega’s uit de grootdistributie ook hebben, zoals minimumuren van contracten, geen onderbroken diensten op 1 dag en de 35-urenwerkweek. Toch bleven er nog grote verschillen.

De discussie over het stakingsrecht liet een wrange nasmaak achter bij de vakbonden, maar de grootste bom moest dan nog vallen.

Een bom van 1.902 jobs

Op 23 februari 2010 roept Carrefour een speciale ondernemingsraad bijeen om een grote herstructurering aan te kondigen waarbij 1.700 banen volgens de directie, 3.000 volgens de bonden op de tocht staan. 14 hypermarkten en 7 supermarkten moeten dicht, 3 hypermarkten en 17 supermarkten worden verkocht en 7 supermarkten worden in franchise gegeven. Daarnaast zegt Carrefour dat de overblijvende winkels mogelijk hertekend (lees verkleind) zullen worden.

De aankondiging leidt tot enkele spontane stakingen in de bedreigde winkels. Op zaterdag 27 februari volgt een algemene staking. Geen enkele Carrefour-winkel is die dag open.

Ook de politiek laat zich niet onbetuigd, onder anderen minister van Werk Joëlle Milquet zegt geschokt te zijn door het plan van de Carrefour-directie. Sociale bemiddelaars gaan naar Carrefour.

Het sociaal overleg start en enkele winkels lijken toch nog gered te kunnen worden. De groep Mestdagh bevestigt dat het 19 van de 20 winkels in de etalage wil kopen.

Maar er blijven nog veel strijdpunten zoals het plan van de directie om de winkels onder te brengen in een ander paritair comité waar de lonen lager liggen. Uiteindelijk volgt op 30 april nog een algemene staking.

Littekens in het sociaal overleg

Na maanden van moeizaam overleg, soms op het scherp van de snee, komt het volgende uit de bus: 8 hypermarkten en 4 supermarkten sluiten. 1 hypermarkt en 4 supermarkten worden franchise-ondernemingen en Mestdagh neemt 16 supermarkten over. Langs beide kanten van de sociale overlegtafel is veel water bij de wijn gedaan.

Maar de herstructurering laat littekens achter in de overlegorganen, er is wantrouwen tegenover de directie.

“Onze leden van de ondernemingsraden moesten extra alert zijn en toekijken op het correct uitvoeren van het onderhandelde sociaal plan”, zegt ABVV. “En ook in de toekomst zullen we alert moeten blijven daarvoor, ook al omdat met de nieuwe topman van de Carrefour-groep mogelijkerwijze weer nieuwe strategieën uitgewerkt zullen worden.”

“Na de herstructurering en vooral met de aanpak van topman Gérard Lavinay geloofden onze militanten dat Carrefour deze keer echt wist waar het mee bezig was”, zegt het ACV. “Maar de jongste maanden steken weer “oude gewoontes” de kop op en wordt er weinig respect getoond voor de sociale partners.”

Anke Fransen