Mladic maakt "keelgebaar" op zijn proces

In Den Haag is vandaag het proces gestart tegen de Bosnisch-Servische oorlogsleider Ratko Mladic. Het kwam meteen tot een incident met een slachtoffer toen Mladic zijn hand over de keel haalde alsof hij die afsneed. Mladic staat terecht wegens oorlogsmisdaden en misdaden tegen de mensheid.

Mladic staat terecht voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de mensheid tijdens de oorlog in Bosnie (1992-1995). Daarna was hij 16 jaar spoorloos tot hij in Servië werd opgepakt en uitgeleverd aan het VN-tribunaal voor ex-Joegoslavië in Den Haag.  

Toen Mladic geconfronteerd werd met een vrouw in het publiek wiens zoon, echtgenoot en broers tijdens de oorlog werden vermoord, maakte hij met de hand een gebaar langs de keel alsof hij die afsneed.

Dat leidde meteen tot heisa in de zaal en de rechter liet het proces even schorsen. Mladic is dus blijkbaar niet van plan om berouw te tonen voor de gewelddaden tijdens de Bosnische oorlogen.

Het proces tegen de "slachter van Srebrenica" -het gruwelijkste bloedbad in Europa na de Tweede Wereldoorlog- wordt de laatste grote rechtszaak van het Joegoslavië-tribunaal. Mladic was samen met de politieke leider van de Bosnische Serviërs, Radovan Karadzic, en de intussen overleden Servische president Slobodan Milosevic een van de belangrijkste beschuldigden op dat tribunaal.

Mladic staat terecht wegens de moord op 8.000 mannen en jongens na de verovering van de stad Srebrenica in 1995, het jarenlange beleg van Sarajevo waarbij 10.000 doden zijn gevallen, etnische zuivering van gebieden en de foltering, verkrachting en moord op duizenden Kroaten en moslims in concentratiekampen zoals Omarska. 

Chocolade voor de kinderen, de kogel voor de vader

Iedereen herinnert zich de man die zijn soldaten chocolaatjes liet uitdelen aan de hongerige moslimkinderen in Srebrenica, om vervolgens het bevel te geven tot de fysieke eliminatie van hun broers en vaders.

Iedereen herinnert zich de publieke vernedering van de Nederlandse VN-bevelvoerder Karremans, die na bedreigingen door Mladic voor de camera gedwongen werd het glas te heffen, terwijl de vuurpelotons aan hun ijzingwekkende opdracht begonnen.

Iedereen herinnert zich ook de arrestatie, vorig jaar in Servië, van een oude man die vaag nog de trekken vertoonde van een ooit zo imposante generaal.

Enkele dagen later verscheen Mladic een eerste keer voor de rechter, baseballpet op het hoofd. Arrogant en strijdvaardig, getuige zijn militaire groet bij het binnentreden in de rechtszaal. Vanuit de perstribune keek ik in zijn kille ogen, en kreeg kippenvel.

Onuitwisbare smet op Europa

Tegen Mladic zal de openbare aanklager van het Tribunaal, de Belg Serge Brammertz, zowat 28.000 bewijsstukken voorleggen. Hij wil ook om en bij de 400 getuigen oproepen.

Brammertz pleitte er aanvankelijk voor om het proces op te delen in twee zaken: één rond Srebrenica, een tweede rond de andere plaatsen waar Mladic verdacht wordt van oorlogsmisdaden. Daarmee wou de aanklager een snelle eerste veroordeling, om te voorkomen dat Mladic zou overlijden voor het einde van het proces, zoals gebeurde met de voormalige Servische president Slobodan Milosevic. Maar het Hof ging niet in op het voorstel, het wordt toch één grote rechtszaak.

Een monsterproces dus. Afwachten hoe Mladic zich zal gedragen. Tijdens de zittingen van het voorbije jaar was hij allesbehalve coöperatief.

Soms werd de ex-generaal zelfs bijzonder agressief tegen het Tribunaal, dat hij –net zoals andere Servische beklaagden dat doen– een instrument van het Westen en de NAVO noemt. Maar een tijdje terug leek Mladic het geweer van schouder te willen veranderen en zich wat inschikkelijker op te stellen.

Hoe dan ook zal het proces jaren duren. Pas na de uitspraak zal er definitief een einde komen aan de ijzingwekkende fin-de-siècle-oorlogen op de Balkan, die een onuitwisbare smet hebben geworpen op de geschiedenis van Europa.

Stefan Blommaert