Egypte kiest president in historische stembusslag

Voor het eerst sinds de val van Hosni Moebarak in februari 2011 kiezen de Egyptenaren een nieuwe president. De verkiezing is het sluitstuk van een stormachtige politieke transformatie, waarbij de Hoge Militaire Raad de macht teruggeeft aan de politiek.
Van rechts naar links: ex-president Hosni Moebarak, militair commandant Hussein Tantawi, kandidaat Amr Moussa en kandidaat Ahmed Shafiq

De presidentsverkiezingen in Egypte zijn erg belangrijk, omdat Egypte een strategische rol inneemt in het Midden-Oosten én Noord-Afrika. Het is een erg groot land dat lang een van de hoekstenen vormde van de Westerse Midden-Oostenpolitiek. Het is een belangrijke buur van Israël en heeft het Suez-kanaal.

Bijna 52 miljoen van de 85 miljoen Egyptenaren zijn stemgerechtigd. De stemming verloopt over twee dagen: vandaag en morgen. Het is nog niet duidelijk wanneer de uitslag volgt, waarschijnlijk een paar dagen later.

Als geen van de kandidaten een meerderheid achter zich krijgt, dan volgt midden juni een tweede beslissende ronde. Bedoeling is dat de nieuwe president wordt ingezworen voor de zomervakantie. Een belofte van de legerleiding.

Strijd lijkt tussen drie kandidaten te gaan

Het is nog maar de tweede keer dat er meer dan één presidentskandidaat is bij Egyptische presidentsverkiezingen. In totaal zijn er dertien kandidaten. Oorspronkelijk waren er 23, maar 10 werden uitgesloten. De echte strijd voor het presidentschap lijkt maar tussen drie kandidaten te gaan.

De eerste is Amr Moussa (op foto met minister Vanackere). Hij is de oud-secretaris van de Arabische Liga en was vroeger nog minister van Buitenlandse Zaken. Hij is diplomaat in hart en nieren. Hij is graag gezien in het Westen en is kandidaat als onafhankelijke seculiere kandidaat. In de peilingen loopt hij voorop. Volgens tegenstanders is hij een man van het oude regime.

Een tweede grote kanshebber is Abdel Fatouh. Hij is een onafhankelijke kandidaat, die vrij gematigd is. Verrassend kreeg hij de steun van de erg conservatieve Salafisten toen hun kandidaat geweigerd werd door de kiescommissie. Hij maakte jaren geleden deel uit van de Moslimsbroeders, maar stapte uit de beweging. In de peilingen staat hij meestal als tweede.

Een derde kanshebber is Mohammed Morsy, de kandidaat van de invloedrijke Moslimbroeders (op foto linkse affiche). Morsy is een academicus die lange tijd in de Verenigde Staten woonde en werkte.

De Moslimbroeders wonnen de voorbije parlementsverkiezingen, met ruim 40 % van de stemmen, en beloofden eerst om geen presidentskandidaat af te vaardigen. Maar na oplopende politieke spanningen, onder meer met de legerleiding, kwamen ze daarop terug.

Morsy was eigenlijk de reserve-kandidaat voor de Moslimbroeders. Toen hun eerste kandidaat geweigerd werd door de kiescommissie, kwam hij op het voorplan. Morsy is een rechtlijnig en conservatief figuur. De partij van de Moslimbroeders is de Vrijheid en Gerechtigheidspartij. De beweging dankt haar populariteit onder meer aan een uitgebreid netwerk van ziekenhuizen, scholen en winkels.

Peilingen moeten in Egypte met een grote korrel zout worden genomen. Bij de vorige verkiezingen werden de nieuwe seculiere partijen van de kaart geveegd door de Moslimbroeders en de erg conservatieve Salafisten.

Campagne via sms

Twee dagen voor de verkiezingen is de campagne opgeschort. Het is de eerste keer dat er echt presidentiële campagnes zijn gevoerd. Kandidaten namen het op in debatten tegen elkaar en elke kandidaat hield rally’s om zijn populariteit in de verf te zetten. In de eerste ronde staat er een wettelijke bovengrens op het budget dat elke kandidaat mag uitgeven.

Een populair medium om campagne te voeren is de sms. Kandidaten sturen massaal berichtjes naar mobieltjes met wervende boodschappen. Maar ook affiches en strooibriefjes deden het goed. Elke kandidaat kreeg trouwens een eigen duidelijke symbool mee, bv. een paraplu of een ladder, zodat kiezers op de stembrief hun kandidaat goed kunnen herkennen. Geen luxe in een land waar een op de drie ongeletterd is.

Brood en bonen, religie en generaals

Egypte worstelt met de giftige erfenis van 30 jaar dictatuur onder Hosni Moebarak. De voorbije jaren deed het land het economisch niet slecht, maar niet iedereen kon daarvan profiteren. Bijna 30 miljoen van de Egyptenaren moet rondkomen met minder dan anderhalve euro per dag.

De armoede is er dus erg groot. Het land kreunt onder de corruptie en misbruiken door politie en ordediensten zijn schering en inslag. De revolutie deed de economie geen goed, toeristen blijven weg en dus staan de nieuwe machthebbers voor moeilijke economische keuzes.

Egypte is ook een erg conservatief land, waar de rol van de islam zeer sterk is. Moslimpartijen waren verboden onder Moebarak en maken nu hun come-back. Aan de andere kant is het toerisme erg belangrijk voor het land en wil niemand de toeristen zomaar wegjagen door alcohol te verbieden en door alle vrouwen te verplichten een sluier te dragen.

Een omvangrijk deel van de bevolking wil een samenleving die sterk gebaseerd is op de religieuze wetten, de Sharia. Belangrijke religieuze minderheden, zoals Christenen en Kopten, die 10% uitmaken van de bevolking, genoten onder Moebarak veel vrijheid. Sommigen vrezen dat ze het moeilijk zullen krijgen als conservatieve Moslims aan de macht komen.

De Moslim-kandidaten zoals Morsy en Fatouh laten weliswaar geen kans onbenut om de religieuze minderheden gerust te stellen en hun vrijheden te waarborgen. De belangrijkste Moefti riep zijn Imans op om vooral géén stemadvies te geven.

En dan is er nog het leger dat de macht naar zich toetrok toen Moebarak omver viel. De generaals bleven zitten en lijken niet van plan hun privileges en erg belangrijke economische belangen zomaar prijs te geven. Grote vraag is of en hoeveel macht ze willen afstaan aan de politiek.

De jonge, vaak seculiere, garde die de revolutie op gang trok op het Tahrirplein, heeft een politieke kater na de voorbije parlementsverkiezingen.

Conservatieve partijen zijn aan het stuur van de verandering komen te zitten en in veel gevallen worden de demonstranten nog steeds door de legerleiding voor militaire rechtbanken gesleept waar ze veroordeeld worden voor hun aandeel in de demonstraties. Aan de andere kant zien ze dat politieagenten en veiligheidsmensen gratie krijgen voor mishandeling van demonstranten tijdens de onlusten.

(R)Evolutie

Deze presidentsverkiezingen moeten het sluitstuk vormen van een politiek erg bewogen en ongeziene periode in Egypte. Dat ze gehouden worden, is op zich al opmerkelijk in een land dat 30 jaar staalhard werd geregeerd door een kleine kliek rond de vorige president. Maar dat maakt de inspanning er niet kleiner op. Er is vrees dat deze verkiezingen gefraudeerd zullen worden, al zijn er wat buitenlandse waarnemers, en mogen kandidaten zelfs waarnemers sturen naar de individuele stembureaus.

Wie er ook wint, hij zal in de eerste plaats moeten zorgen voor brood en bonen op het bord van 85 miljoen Egyptenaren. Daarnaast zal hij ook de corruptie moeten aanpakken en het wijdverspreide misbruik van de politiediensten aan banden leggen. Niet alleen de Egyptische politiek, maar ook de administraties, het leger en de politie moeten worden hervormd. Bovendien zullen de generaals mee over de schouder kijken en het is niet uitgesloten dat zij de komende jaren zullen ingrijpen mocht de politiek vechtend over de straatstenen rollen, of mochten hun grote economische belangen te veel of bruusk worden geschaad.

Wie dus gedacht had dat Egypte na anderhalf jaar revolutie een voldragen democratie zou zijn, is eraan voor de moeite. Dertig jaar dictatuur waarbij het politieke spel verleerd is geraakt en het middenveld nauwelijks aan de bak kwam, heeft zijn tol geëist. De Tharir-generatie blijft druk op de ketel houden, maar lijkt wat aan kracht verloren.

Egypte staat voor een moeizaam, traag en taai politiek proces dat nog maar net begonnen is. Maar waar vroeger de macht alleen bij Moebarak en zijn generaals lag, ligt die nu toch ook al voor een flink deel bij de politiek. En wie als politicus geen jobs levert, kan nu worden weggestemd.

Jens Franssen