Falcone is nog altijd een icoon in maffiastrijd

Vandaag is het twintig jaar geleden dat de Italiaanse rechter Giovanni Falcone werd vermoord door de maffia. "Het bloedbad van Capaci", zo ging de aanslag de geschiedenisboeken in.

In opdracht van maffiabaas Totò Riina liet Giovanni Brusca een deel van de snelweg ontploffen, op het moment dat Falcone met twee volgauto’s passeerde. De rechter, zijn vrouw en drie mensen van zijn escort kwamen om het leven. Het straatbeeld van de gehavende snelweg werd symbool voor de strijd tegen de maffia. (foto)

De huidige nationale anti-maffia procureur Piero Grasso (foto), ontsnapte per toeval aan de aanslag. Hij werkte destijds als assistent van Falcone op het ministerie van Justitie in Rome, maar beiden keerden in het weekend terug naar hun familie op Sicilië.

Meestal reisden ze samen, maar op zaterdag 23 mei 1992 kon Falcone pas ’s middags weg uit Rome. Grasso zocht en vond een vlucht op vrijdagavond en keerde een dag eerder terug naar huis. Niet wetende dat die beslissing zijn leven zou redden.

Diezelfde Grasso werkt sinds zeven jaar, in navolging van Falcone, als landelijke anti-maffia procureur. Een functie die Falcone in het leven heeft geroepen en die een paar maanden voor zijn dood werd ingesteld.

Grasso kan rekenen op de steun en sympathie van Silvio Berlusconi. Misschien dat hij daarom vorige week opperde om Berlusconi een onderscheiding te geven voor zijn aandeel in de strijd tegen de maffia: “Dankzij speciale wetgeving, konden we de afgelopen drie jaar enorm veel geld en goederen van de maffia in beslag nemen”, aldus zijn motivatie.

Maar het voorstel kreeg meteen zoveel kritiek, dat Grasso zich dezelfde dag nog moest corrigeren: “Geen enkele regering heeft van de strijd tegen de maffia een prioriteit gemaakt.” Specifiek bekritiseert hij het ontbreken van bepaalde onderzoeksmogelijkheden.

“Het eigenhandig witwassen is nog steeds geen misdaad en op het gebied van corruptiebestrijding ontbreken nog veel onderzoeksmiddelen. Net als de mogelijkheid vermogens te onderzoeken of geld en goederen van maffiosi in het buitenland in beslag te nemen.”

Ommekeer in strijd tegen de maffia

Duidelijk is dat de gewelddadige moord op Falcone en die op collega-rechter en vriend Paolo Borsellino (rechts op foto), wiens auto twee maanden later werd opgeblazen, een ommekeer betekende in de strijd tegen de maffia.

De boss van Cosa Nostra, Totò Riina, met wie de Italiaanse staat zou hebben onderhandeld over het stoppen van de bloedige moorden, dacht hiermee zijn positie te versterken. Hij had het mis.

De onderhandelingen, waarover nu een proces gevoerd wordt, worden gestaakt en Totò Riina wordt door zijn eigen criminele organisatie verraden via de maffiose ex-burgemeester van Palermo, Don Vito. In januari 1993 wordt Riina gearresteerd en neemt Bernardo Provenzano zijn plaats in als boss der bossen.

Symbool voor eerlijkheid, voor moed

Oude vriend Piero Grasso, gaat onvermoeibaar nog altijd langs bij scholen om aan de Italiaanse jeugd te vertellen wat een moedige man Falcone was. De rechter die aan de basis stond van de eerste maxi-processen in Palermo, waarbij bijna vijfhonderd maffiosi tegelijk terecht stonden. Die de banden met de Amerikaanse maffia in de “pizza connection” bloot legde.

Een speurder die ondanks politieke tegenwerking, geloofde in zijn werk, waarvoor hij de veiligheid van zijn gezin en naaste medewerkers op het spel zette. Een man die door zijn werk diverse medewerkers en vrienden verloor. Vermoord door de maffia. De Siciliaan die terecht symbool is geworden van de strijd tegen de maffia.

Hedwig Zeedijk is correspondent in Italië