"Voorakkoorden als levensverzekering"

Het is een traditie. Partijen sluiten graag voorakkoorden. Het is boeiend om te ontdekken wat de motivatie is van de architecten van die pre-electorale afspraken. Wat willen ze bereiken of vermijden? Kiezersbedrog? De politologen Fanny Wille en Kris Deschouwer zochten het uit in het boek "Over mensen & macht".

Het is een gewoonte. Bij gemeenteraadsverkiezingen gaan veel partijen op zoek naar voorakkoorden. Ze willen, soms lang voor de verkiezingen, afspraken maken met andere partij(en) over zetels en inhoud.

Er is ook kritiek. Is dat geen kiezersbedrog? Waarom zouden we nog gaan kiezen als de coalitie toch al lang vastligt?

Fanny Wille en Kris Deschouwer zochten het hele proces van coalitievorming grondig uit in twintig gemeenten. Dankzij de vele interviews kregen ze een opmerkelijke inkijk in de kleine geheimen van de lokale politiek, onder meer over die voorakkoorden.

Ook bij de architecten van voorakkoorden leven er vragen over het democratisch gehalte van hun werkwijze. Toch, zo zeggen ze, zijn er voldoende goede redenen, ook in het belang van de kiezer, de burger dus.

Een bloemlezing uit de citaten van geïnterviewde betrokkenen bij voorakkoorden. Op zoek naar hun motivatie.

Macht houden

“Er is de ambitie om aan de macht te raken. Die ambitie om aan de macht te raken en de angst om de macht te verliezen zet de mensen aan om vroeg en snel het terrein voor te bereiden.”

Macht is dus de belangrijkste drijfveer. Of, anders geformuleerd: ze zoeken zekerheid voor de politieke toekomst.

“Voorakkoorden verschaffen een zeker comfort en geven een bepaalde zekerheid in het verdere verloop van de gebeurtenissen.”

De partijen zijn onzeker want veel is onvoorspelbaar. Het is niet omdat je de grootste bent dat je ook in de meerderheid zal zitten. Het is niet omdat een burgemeester of schepen veel gedaan heeft dat hij of zij de kans krijgt om dat werk af te maken.

Want voor de meeste partijen is het duidelijk. Er is samenwerking nodig, behalve als je een sterke absolute meerderheid hebt:

“Alleen kan je het niet. Je moet je kar ergens aanhangen. Je kiest daarom voor de zekerheid dat je een meerderheid kan vormen.”

Macht krijgen

Ook voor de oppositie kan een voorakkoord een doorbraak betekenen. Zij wil eindelijk iets doen in de gemeente, maar kan bijvoorbeeld moeilijk de samenwerking tussen de coalitiepartners verbreken.

Een aanlokkelijk voorstel kan een wig drijven tussen meerderheidspartijen: “In alle eerlijkheid: wij wilden er bij zijn”.

De onderhandelaars vinden een voorakkoord broodnodig, want als ze het zelf niet doen dan doen anderen het. En dan vallen ze buiten de prijzen.

“Als je geen absolute meerderheid en geen voorakkoord hebt, moet er al veel gebeuren om in de meerderheid te geraken. Dan ben je te laat. Dan ben je zeker dat je in de oppositie zit. Ik denk dat je niet anders kunt dan werken met voorakkoorden.”
 

Wachten is verliezen

Wie te lang wacht, kan de pineut zijn: “Als je wacht tot op de dag dat de uitslag bekend is, is de kans zeer klein dat je ooit in de meerderheid geraakt. Als je wil meespelen, moet je contacten leggen voor de verkiezingen.”

Een onderhandelaar drukt het plastisch uit:

“Onder een pruimenboom zitten en wachten tot er een pruim in je schoot valt, is niet de juiste keuze. Dan moet je afwachten tot je geluk hebt. Maar zo werkt het niet. Dat is veel te onzeker.”

Kiezersbedrog?

Voorakkoorden zijn dus een soort levensverzekering om aan de macht te blijven of te komen, besluiten Wille en Deschouwer. De partijen willen vooraf uitzoeken of de programma’s bij elkaar passen en vooral of ze op persoonlijk vlak goed kunnen samenwerken.

“Dat is geen kiezersbedrog. Dit is uw zaken goed voorbereiden. De kiezer moet altijd nog zeggen wie de meerderheid heeft.”

Nog een plastische omschrijving:

“Het is zoals een stuurman op een schip die door drie zeestraten kan varen en die kiest voor de zeestraat die het meeste comfort geeft”. 

Goede afspraken, goede vrienden

Wachten op de verkiezingsuitslag is een slechte zaak, want dan spelen te veel emoties - van winst of verlies. In zo'n sfeer is het moeilijk om snel tot een akkoord te komen:

“Het is niet na de bekendmaking van de verkiezingsresultaten dat men in een café, tussen pot en pint, met ontgoochelde en euforische mensen gemakkelijk een akkoord zal maken.”

Ook: “Het is dan minder stresserend om naar de verkiezingen te gaan en het geeft meer een gevoel van zekerheid. Op die manier staat men al dichter bij elkaar en dat vergemakkelijkt het verdere werk”.

Goede afspraken maken goede vrienden. Voorakkoorden kunnen moeilijke discussies op voorhand ontmijnen.

“Wij hebben schema’s van verdeling van mandaten opgesteld om geen struikelblokken op het verdere parcours te hebben. Nadien kan er dan geen discussie meer zijn.”

Ze houden ook rekening met persoonlijke ambities en eisen.

“Na de verkiezingen worden mensen te veeleisend. Iedereen vindt dat hij recht op de beste post heeft.”

Onderling vertrouwen

Lokale politici werken graag samen op basis van goede relaties, zo blijkt ook uit het boek. De goede verstandhouding is van groot belang bij de coalitievorming. Een voorakkoord is een symbool voor dat wederzijds vertrouwen.

“Op verkiezingsdag draait alles om macht en om het spelen van spelletjes. Dan is het belangrijk dat je op mensen kan terugvallen met wie je afspraken hebt gemaakt en van wie je weet dat je ze kan vertrouwen.”

Overigens, wanneer de macht op het spel staat, komen de vijanden niet altijd uit een andere partij. Ze bevinden zich ook binnen de eigen politieke groep.

“Dan komt de aard van de mens boven. Dan ruikt hij de macht. En dan is het belangrijk dat je afspraken hebt en dat je die blijft naleven”.

Erik Wijnen

'Over mensen & macht, Coalitievorming in de Belgische gemeenten', Fanny Wille en Kris Deschouwer. Wille is verbonden aan de Vakgroep Politieke Wetenschappen van de VUB, Deschouwer is daar proffessor.

Het boek is uitgegeven door ASP, Academic en Scientific Publishers.

 

lees ook