Duurzame ontwikkeling 20 jaar later weer op agenda

Vandaag start in Rio de Janeiro de wereldtop over duurzame ontwikkeling, Rio +20. De top komt er 20 jaar na de baanbrekende Top van de Aarde in diezelfde stad. Het is de bedoeling om het concept duurzame ontwikkeling opnieuw centraal op de agenda van de besluitvorming te zetten.
Milieuactivisten zijn alvast massaal aanwezig in Rio de Janeiro.

Tijdens de top van Rio in 1992 werd duurzame ontwikkeling voor het eerst naar voren geschoven als centraal concept voor het beleid. Verschillende teksten zagen toen het levenslicht, met als twee belangrijkste de Verklaring van Rio, die bestaat uit 27 principes en Agenda 21, dat veeleer een actiegericht beleidsdocument is.

Ook het kaderverdrag inzake Klimaatverandering, het biodiversiteitsverdrag, het verdrag inzake verdroging en de bossenverklaring werden toen voorgesteld.

Een recent rapport van de Verenigde Naties stelt dat er in 20 jaar niet veel vooruitgang geboekt is. Van de 90 doelstellingen die door de lidstaten als prioritair worden beschouwd, werd er slechts voor 4 belangrijke vooruitgang geboekt.

Voor 40 doelstellingen werden enkele stappen vooruit gezet, maar 24 doelstellingen blijven ter plaatse trappelen. Acht doelstellingen liggen zelfs nog verder af dan voorheen.

"Situatie minder duurzaam dan toen"

"Wie vandaag terugblikt, moet vaststellen dat de situatie op planetaire schaal minder duurzaam is dan toen", stelt professor Internationaal milieubeleid Hans Bruyninckx vast. "De strijd tegen klimaatverandering was geen verpletterend succes, als je weet dat er sinds 1990 40 procent meer uitstoot is, de biodiversiteit erop achteruitgegaan is en de ontbossing zich voortzet. We zijn niet alleen de rente aan het opnemen, maar ook ons kapitaal".

Volgens Bruyninckx zijn er wel initiatieven genomen, maar die raken volgens hem onvoldoende aan de kern van het probleem. "Het zou de bedoeling moeten zijn dat de ganse economie op een duurzaam spoor wordt gezet, terwijl men nu binnen de 'klassieke economie' gaat zoeken naar de 4 à 5 procent groene economie en groene jobs."

Ook de onverwacht snelle groei van landen als China en India leidt ertoe dat het model van produceren en consumeren, met veel externe kosten, zich razendsnel heeft verspreid. "Gevolg is dat er een paar 100 miljoen middenklasseconsumenten zijn bij gekomen, met alle gevolgen vandien."

De top die vandaag begint heeft drie grote doelstellingen. In de eerste plaats een hernieuwd politiek engagement voor duurzame ontwikkeling verzekeren, een stand van zaken opmaken van de vooruitgang en tekortkomingen bij de uitvoering van eerdere verbintenissen en het aanpakken van nieuwe uitdagingen.

De discussie over de groene economie belooft hevig te worden. "Voor de ontwikkelingslanden telt in de eerste plaats groei. Het mag voor hen om groene groei gaan, maar toch vooral om groei."

Bruyninckx verwacht geen gigantische doorbraken. "Wellicht zal men komen tot een verfijnder afsprakenkader over hoe groene economie en groei verwezenlijkt kan worden, wat op zich niet nieuw is. Of men zal opvolgorganen aanduiden."

Afwachtende houding

De informele onderhandelingen die vooraf gingen aan de top hebben alvast niet veel opgeleverd. "Er wachten ons moeilijke dagen", verklaarde Europees Milieucommissaris Janez Potocnik (foto) vorige week. Hij gaf toe dat er geen enkele garantie is op een akkoord. "De Europese Unie zal tot de laatste minuut vechten voor geloofwaardige engagementen."

Veel landen hebben ook een afwachtende houding aangenomen. In 20 jaar tijd is de wereld getroffen door verschillende crisissen en in tijden van economische en financiële crisissen worden de middelen voor ontwikkelingssamenwerking, milieu en duurzame ontwikkeling vaak als eerste opgeofferd tijdens besparingen.

Tijdens de top zal minister van Ontwikkelingssamenwerking Paul Magnette (PS) de federale regering vertegenwoordigen. De Waalse regering vaardigt Jean-Marc Nollet (Ecolo) af en de Brusselse Evelyne Huytebroeck (Ecolo). Vlaams minister Joke  Schauvliege neemt niet aan de top deel. Zij wordt vertegenwoordigd door mensen uit de administratie.