2006: Toen verlies, nu schrik bij Open VLD

De liberalen hoorden bij de verliezers van de verkiezingen in 2006. Ze verloren bijna 2 procent. Open VLD kwam uit een woelige periode met interne conflicten. Nu heeft de partij te kampen met een uitdager die aan de kiezers van Open VLD een verleidelijk alternatief biedt.

Terwijl de andere klassieke partijen bij elke gemeenteraadsverkiezing enkele procenten verliezen, kunnen de liberale lijsten elke keer wat winnen. In 1976 krijgt de partij 14,4 % van de stemmen. Sindsdien komt er elke zes jaar iets bij om in 2000 af te klokken op 18,2 %.

Maar de verkiezingsavond in 2006 zorgt voor een koude douche. De partij verliest bijna 2 % en wordt teruggeslagen naar 16,5 %.
“De kiezer is het gehakketak binnen de partij beu”, was het besluit van vele waarnemers, zoals de politicologen Johan Ackaert (Universiteit Hasselt) en Carl Devos (UGent).

Voor de verkiezingen was er veel ruzie met Jean-Marie Dedecker, waren er scheurlijsten van ontevreden liberalen en een door de liberalen uitgelokte regeringscrisis. “De geloofwaardigheid van de partij kreeg een deuk."

In sommige gemeenten is het verlies opvallend hoog. Ook dat heeft dikwijls te maken met scheurlijsten van ontevreden partijgenoten na een ruzie over de meest begeerde plaatsen op de lijst. In 20 gemeenten verliest de partij meer dan 10 %. In Melle zelfs 33 % en in nog een reeks gemeenten daalde het stempercentage met een vijfde, berekende Johan Ackaert.

Bekende koppen winnen

Toch kunnen een aantal, ook nu nog, bekende koppen in hun gemeente winst aanstippen. Karel De Gucht (Berlare), Marino Keulen (Lanaken) of Vincent Van Quickenborne (Kortrijk). Ook toenmalig partijvoorzitter Bart Somers scoort goed in Mechelen.

Maar in Leuven (Patricia Ceysens), Tongeren (Patrick Dewael) en Brugge gaat de partij achteruit. Opvallend: de ex-interne opposant Jean-Marie Dedecker kan die rol niet electoraal verzilveren.

De electorale terugval heeft grote gevolgen voor de deelname aan het beleid in de gemeenten. Het aantal gemeenteraadsleden daalt met 7 %. Het verlies toont zich vooral in het fors dalende aantal absolute meerderheden. Slechts een vierde blijft over. Van 21 naar 5.

Meer succes federaal

Open VLD scoort traditioneel hoger bij federale verkiezingen, zoals blijkt uit de tabel van professor Kris Deschouwer (VUB). In 2003, de laatste verkiezingen voor de Kamer voor de gemeenteraadsverkiezingen, haalde de partij 6,5 % meer dan bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2006.

Als deze trend ook nu gevolgd wordt, ziet het er slecht uit voor Open VLD. Volgens de tabel van Deschouwer zou Open VLD rond 5 % verliezen en dus flirten met de symbolische uitslag van 10 %. De peilingen van VRT/De Standaard tonen ook dergelijk fors verlies.

Te veel centrum

Vele waarnemers – ook Deschouwer en Ackaert - leggen uit dat Open VLD in 2006 gekannibaliseerd werd door de aantrekkingskracht van Vlaams Belang op rechtse kiezers. De partij probeerde onder Guy Verhofstadt en Bart Somers uit te groeien tot een volkspartij en liet de standpunten dus opschuiven naar het centrum van de politieke discussie. Dat heeft een tijd geloond. Maar het verlies van Open VLD liep gelijk met de winst van Vlaams Belang.

Voorzitter Alexander De Croo heeft nu te kampen met een tweede concurrent op zijn rechterflank. Deze keer is het de N-VA die volgens de peilingen veel kiezers wegkaapt bij Open VLD. Hoeveel?

Erik Wijnen

lees ook