"Mo Yan blijft bewust onder de radar"

Mo Yan behoort in China tot de populairste schrijvers van zijn generatie. Hij wordt bestempeld als een veelschrijver en heeft een indrukwekkend oeuvre bijeen geschreven. Zijn echte naam is Guan Moye, maar hij koos voor Mo Yan, Chinees voor "spreek niet", een koosnaampje dat hij van zijn moeder zou hebben gekregen.

Mo Yans werken spelen zich vooral af in en rond zijn geboortedorp Gaomi in de provincie Shandong. Het verlangen om de armoede van het platteland te ontvluchten, beschouwt hij als zijn grootste drijfveer om schrijver te worden. Hij koos aanvankelijk voor een carrière in het Volksbevrijdingsleger en begon als soldaat te schrijven en literatuur te studeren.

Zijn bekendste werk is "Het rode korenveld", dat wereldberoemd werd dankzij de verfilming door Zhang Yimou. Het is het verhaal van een meisje dat opgroeit tijdens de Japanse bezetting in de Tweede Wereldoorlog. De film uit 1987 werd meteen de grote doorbraak van de schrijver in eigen land.

Voorbeeld van kunstenaar die zich aanpast aan het systeem

Mo Yan ontwikkelde een eigen stijl die aanleunt bij het magisch-realisme. Zowat al zijn verhalen spelen zich af in het verleden, tussen sprookje en werkelijkheid. Het blijkt een bewuste tactiek om de censuurcommissie in zijn land niet tegen de borst te stuiten. Zelf gelooft hij dat een schrijver zich niet moet opstellen als een politieke activist.

Mo Yan is hierdoor het voorbeeld van een Chinese kunstenaar die zich perfect weet aan te passen aan het systeem waarin hij moet leven en werken. Rondom zich heeft hij genoeg voorbeelden gezien van hoe het verkeerd kan lopen als hij dat niet doet. Hij blijft bewust onder de radar. “In elk land zijn er beperkingen voor schrijvers,” vertelde hij in een interview. Hij beschouwt dit eerder als een voordeel, omdat hij zo de grenzen van de literatuur kan aftasten.

Voor deze houding heeft Mo Yan meermaals kritiek gekregen van collega’s uit binnen- en buitenland. Hij zou te dicht staan bij de Communistische Partij. Toch schuwt Mo Yan zelf geen sociale kritiek in zijn werk. “Een schrijver moet kritiek durven uiten en verontwaardiging over de schaduwzijde van de maatschappij en de lelijkheid van de menselijke aard,” liet hij zich in 2009 op de Boekenbeurs van Frankfurt ontvallen.

"Mo Yan schrijft als de Britse schrijver Charles Dickens"

Zijn boek "Grote borsten en brede heupen" (1995) veroorzaakte eventjes deining wegens seksueel getinte passages en een verwijzing naar de klassenstrijd. Het Volksbevrijdingsleger eiste dat het boek uit de handel werd genomen. Ook zijn meest recente boek "Wa" (2009) of "Kikker" heeft een actueel thema. Het gaat over de eenkindpolitiek en de gruwelijkheden die er het gevolg van zijn. Mo Yan kreeg er in China de prestigieuze Mao Dun prijs voor.

De Nobelprijs heeft Mo Yan mee te danken aan het feit dat hij een van de meest vertaalde auteurs van China is. Zijn vertaler Howard Goldblatt vergeleek de schrijfstijl van Mo Yan eerder met die van de Britse schrijver Charles Dickens, vanwege zijn fantasierijke schrijfstijl met een sterke morele boodschap.

Op het Chinese weibo (de variant van Twitter) wordt uitgelaten gereageerd op het nieuws. “Het Nobelprijscomité en Noorwegen staan weer op een goed blaadje bij ons,” schrijft de blogger Xiao Wei. Na de toekenning in 2010 aan dissident Liu Xiaobo werd alles wat Noors was verketterd in China en lag de Noorse zalm te rotten in de Chinese havens. Er kan dus nu weer volop Noorse zalm gegeten worden in China.

Tom Van de Weghe