Giscard, een president met keizerlijke allures

Valéry Giscard d'Estaing was meer dan president van Frankrijk. Hij was ook deels de architect van wat vandaag de Europese Unie is geworden en ook de voorganger van de euro, de ECU, kwam deels uit de koker van de kasteelheer uit de Auvergne.
AP2005

Europeeër als hij was, werd VGE in 1926 geboren in de Duitse stad Koblenz, waar zijn vader ambtenaar was tijdens de Franse bezetting van het Rijnland. Zijn familieleden gedroegen zich als adellijke kasteelheren, maar waren in feite burgers die de naam "d'Estaing" verwierven als buitenechtelijke erfgenamen van de echte adel. Een van zijn voorouders was overigens de minnares van koning Lodewijk XV (links zijn zelfgekozen wapenschild).

Als jonge snaak speelde hij verzetsheld tijdens de bevrijding van Parijs in 1944 en daarna trok hij in het nieuwe Franse leger Duitsland binnen. Na de oorlog studeerde Giscard aan de prestigieuze school ENA en als "énarque" daalde hij daarna neer in kabinetten en de administratie.

President Charles de Gaulle benoemde Giscard tot minister van Financiën (1962-1966), maar daarna begonnen die twee grote ego's (letterlijk erg groot) elkaar snel op de heupen te werken. Onder Pompidou was VGE minister van Economie.

Na diens dood in 1974 zat het een beetje mee. Giscard maakte gebruik van een revolte binnen de gaullistische partij -geleid door Jacques Chirac- om als niet-gaullist de kandidaat van rechts te worden. Bij de presidentsverkiezingen versloeg hij de socialist François Mitterrand en schreed hij daarop statig het Elysée, de grandeur en de geschiedenis binnen. 

De Frans-Duitse as bouwt Europa uit

De nauwe samenwerking en uiteindelijk vriendschap met de sociaaldemocratische West-Duitse bondskanselier Helmut Schmidt  smeedde de twee voormalige vijanden samen tot de drijvende as van Europa.

Beiden stonden (in het neutrale Engels) aan de wieg van wat nu de regelmatige Europese toppen van staatshoofden en regeringsleiders zijn.

De grootste uitdaging in die tijd was de monetaire chaos na het einde van het Bretton Woods-syteem in 1971. In 1979 lanceerden Giscard en Schmidt daarom het Europees Monetair Systeem (EMS) waarbij de meeste Europese munten de schommelingen tegenover elkaar beperkten tot 2,25% .Het was het begin van de monetaire samenwerking in Europa.

Buitenlands hield Giscard vast aan de gaullistische politiek van Frankrijk (en bij uitbreiding Europa) als derde macht naast de VS en de Sovjetunie, steunend op een eigen kernmacht. In '75 riep hij in het kasteel van Rambouillet de eerste G7-top samen. Buiten Europa was Giscard actief in Afrika, waar Franse troepen in 1978 in Zaïre een rebellie tegen Mobutu neersloegen en een jaar later zetten ze keizer Bokassa af in wat nu de Centraal-Afrikaanse Republiek is.

AP1980

Ken uw klassiekers

Dat een Frans president de naam ECU (European Currency Unit) voorstelt als monetaire rekeneenheid voor het EMS, had wenkbrauwen moeten fronsen bij de andere EG-leiders. Terug na een top liet de sluwe VGE zich ontvallen dat dat "toevallig" ook de naam was van een middeleeuwse Franse munt, de écu. Die is nu vervangen door de euro.

Tweestrijd verhinderde herverkiezing

Na zijn verkiezing vormde VGE een tandem met zijn gaullistische premier Jacques Chirac. Samen voerden ze een modernisering door, waardoor onder meer een beperkte vorm van abortus legaal werd, net als echtscheiding met wederzijdse toestemming.

Dat laatste was ook van toepassing op de twee politici, wiens ambities elkaar in de weg stonden. In '76 verving Giscard Chirac door zijn medestander Raymond Barre en nadien werd de centrumrechtse coalitie geteisterd door tweestrijd tussen de gaullisten van Chirac en de nieuwe republikeins-liberale UDF waarin VGE zijn "giscardiens" in '78 samenvoegde.

Bij de verkiezingen van 1981 kwam Chirac apart op en ook nadat hij het in de eerste ronde moest afleggen tegen de president, weigerde hij om zijn aanhangers in de tweede ronde op te roepen om voor Giscard te stemmen. De socialist Mitterrand won en een ziedende Giscard besloot zijn "septennat" op tv met de woorden "au revoir", waarna hij langzaam wegstapte naar de lange gangen van het Elysée.

AP1974

De l'Auvergne à l'Europe

Het werd echter geen afscheid. Giscard bleef als leider van "zijn UDF" erg invloedrijk en verschanste zich in zijn thuishaven als voorzitter van de regionale raad van de Auvergne (1986-1994), waar hij in een kasteel resideerde. Daarnaast zat hij ook in het Europees Parlement.

Die liefde voor Europa maakte een schitterende comeback mogelijk, toen hij in 2001 de voorzitter werd van de Europese Conventie die een heuse Europese grondwet moest uitschrijven. Dat gebeurde nog wel op voorspraak van zijn oude rivaal Chirac die het intussen dan toch tot president had geschopt.

Die conventie leverde in 2003 een grondwet op die grotendeels het werk was van de oude sluwe vos Giscard. De grondwet kelderde door afkeuring in enkele lidstaten, maar werd in een andere vorm realiteit in wat het EU-Hervormingsverdrag van Lissabon is geworden. Het was een prachtige afsluiter voor een groot, maar nukkig man die zeker geen last had van valse bescheidenheid.

Dat Giscard achter de schermen erg invloedrijk bleef, bleek in 2007 toen hij zijn eigen aanhanger François Bayrou opzij schoof en zijn steun uitsprak voor de kandidatuur van de gaullist Nicolas Sarkozy als president. Ook blijven nog veel "giscardiens" actief binnen de rechtse UMP van Sarkozy.

AP2003

Jos De Greef