Overtreft de “briljante kameraad” de “eeuwige zon”?

Op 17 december 2011 volgde Kim Jong-un zijn vader Kim Jong-il op als “Opperste leider van de Democratische Volksrepubliek Korea”. De “eeuwige zon” had het land 17 jaar lang met ijzeren vuist geregeerd. Heeft Kim Jong-un nu één jaar later een frisse wind door het land doen waaien of blijft alles alsnog bij het oude?

Het is eerst en vooral verwonderlijk dat in de huidige geglobaliseerde post-Koude Oorlogstijden het Noord-Koreaanse regime blijft overleven. Noch de vreselijke economische toestand, noch de loodzware internationale druk, noch het lichtende voorbeeld van China dat door openheid en hervormingen een economische boom kent, lijkt het Noord-Koreaanse regime enige schade te berokkenen. De overgang van Kim Jong-il naar Kim Jong-un verloopt ook vlotter dan verwacht was.

De meest voor de hand liggende reden voor het overleven van het Noord-Koreaanse regime, lijkt de snoeiharde repressie te zijn. Toch is er meer nodig om het volk in de pas van Pyongyang te doen lopen. In Noord-Korea wordt ultranationalisme overgoten met een socialistisch sausje en gecombineerd met een bijna-religieuze personencultus rond de Kim-familie. Hierdoor lijkt het regime in Noord-Korea meer op een familiestaat zoals Saoedi-Arabië dan op een communistische staat zoals de vroegere DDR.

Personencultus verschuift

Wat de personencultus betreft, speelt er zich sinds het overlijden van Kim Jong-il een opmerkelijke evolutie af. De verafgoding van Kim Il-sung, stichter van Noord-Korea en eeuwig president, was al volop bezig tijdens zijn bewind, maar bereikte een hoogtepunt onder zijn zoon Kim Jong-il. Kim Jong-il wenste zelf niet zo zeer verafgood te worden, omdat zijn vader een krachtige en betrouwbare bron van legitimeit voor zijn regime was.

Uiteraard werd hij soms naast zijn vader afgebeeld, maar echt alleen afgebeeld worden op foto’s, schilderijen of standbeelden, bleef een voorrecht van Kim Il-sung.

Na de dood van Kim Jong-il is dit beleid ietwat veranderd. Kim Jong-un is voor de verafgoding van zijn vader in een hogere versnelling geschakeld om legitimeit voor zichzelf te genereren. Voorlopig in het nadeel van zijn grootvader Kim Il-sung en het is maar zeer de vraag wat de mogelijke gevolgen hiervan zullen zijn.

Enerzijds zou de verschuiving van de verafgoding van Kim Il-sung naar Kim Jong-il het verdere bestaan van het systeem op lange termijn kunnen verzekeren. Anderzijds zou het regime hiermee haar eigen geloofwaardigheid kunnen ondergraven.

Fils à grandpapa?

De eerste (bekende) wapenfeiten van Kim Jong-un vertonen alvast meer gelijkenissen met die van zijn grootvader dan met die van zijn vader. Kim Jong-un is een jonge, onervaren man die zelfs uiterlijk op Kim Il-sung lijkt. Net als zijn grootvader heeft hij het moeilijk om onmiddellijk voldoende geloofwaardigheid te verzamelen voor een stabiele regering.

Zijn grootvader begon eerst met een aantal sociale en economische hervormingen, om zich daarna te focussen op een poging om Korea militair te herenigen. Kim Jong-un heeft een aantal economische hervormingen aangekondigd en er loopt intussen ook een proefproject om de landbouw grondig te hervormen. Al wordt wel verwacht dat deze hervormingen niet de nodige potten gaan breken.

Daarna was er een plotse koerswijziging met (gefaalde) rakettesten in het voorjaar en in december. Wellicht probeert Kim Jong-un intern de rangen op militaire wijze te sluiten. En ook dit toont veel gelijkenissen met wat zijn grootvader hem voor heeft gedaan.

Frisse wind waait door Pyongyang

Kim Jong-un maakt op verschillende punten wel een duidelijke breuk met zijn vader en grootvader. Zo wordt zijn vrouw Ri Sol Ju steevast in de media gepresenteerd als een soort “First Lady” (kleine foto). Door haar korte haar en haar minder traditionele klederdracht wordt ze verheven tot een soort van “fashion icon”. Allemaal ondenkbaar onder het bewind van zijn vader.

Volgens de Noord-Koreaanse staatsmedia is de “briljante kameraad” langzamerhand zijn eigen persoonlijkheid aan het doordrukken in het beleid van het land. Kanttekening hierbij is natuurlijk wel dat dit dezelfde media zijn die eerder beweerden dat dit regime een eenhoornhol ontdekt heeft en die beweerden dat duizenden vogels kwamen rouwen voor het verlies van hun geliefde leider, Kim Jong-il.

Toch zou volgens internationale waarnemers de toestand in het land aan de beterhand zijn. Dat zou vooral in hoofdstad Pyongyang (grote foto onderaan) te zien zijn. Hoewel de prijzen van de meeste producten er nog steeds belachelijk hoog zijn, onbetaalbaar hoog voor de meeste Noord-Koreanen, is naar verluidt de economie wel aan een kleine heropleving bezig. De kloof tussen de relatief welstellende hoofdstad en de rest van het land blijft wel enorm. Het land balanceert nog steeds op de rand van de hongersnood.

Kim Jon-un lijkt voorlopig voor een pragmatische koers te kiezen en trekt hier en daar de kaart van voorzichtige, vooral economisch, hervormingen. Door onder meer de aangekondigde landbouwhervorming heeft hij hier en daar hoge verwachtingen gecreëerd.

Het ziet ernaar uit dat Pyongyang voor een belangrijke keuze staat. Het regime kan wachten op een implosie à la Oost-Europa of het kan échte, grondige hervormingen doorvoeren zoals de Chinezen dat gedaan hebben. Het wordt dus afwachten wat de toekomst brengt.