Te druk, te duur, te laat, maar toch een succes

De Londense metro viert vandaag zijn 150e verjaardag. Dat wordt gevierd met tentoonstellingen, quizzen, speciale programma's, voorstellingen in ongebruikte metrostations en stoomtreinen die de eerste rit nog eens overdoen.
AP2012

De Londense metro is een typisch Victoriaanse uitvinding. Ze werd bedacht halverwege de negentiende eeuw, in een tijd van grote tegenstellingen. Nieuwe, spannende uitvindingen op het gebied van technologie en industrie, wedijverden met middeleeuwse epidemieën als tyfus en cholera.

"Hel is een stad als Londen", schreef de dichter Shelley. Het was een stad waar ouders hun kinderen voor het equivalent van 15 euro aan het armenhuis verkochten en waar je met de eerste metro’s naar de laatste openbare executies kon rijden.

De metro’s waar de dames en heren in de negentiende eeuw gebruik van maakten, moesten het hebben van stoomtreinen. De stations, verlicht met gaslampen, zaten vaak dicht van de rook en zwavel. Er was geen ventilatie. De mist en smog boven de grond was ook niet gezond, maar te prefereren boven de lucht in de ‘tube’.

dapd2012

Van 5 stations naar 270

Desondanks was de Londense metro, de eerste ter wereld, op slag een succes. Londen zou nooit meer hetzelfde zijn. Op de eerste dag kochten 40.000 mensen een kaartje om de 5,6 kilometer van de ondergrondse spoorlijn af te leggen. Nu vervoert de Londense metro dagelijks drie miljoenen mensen op een traject van 400 kilometer. De vijf stations van het eerste uur hebben zich uitgebreid tot 270.

"Londen is cultureel en economisch waarschijnlijk meer gevormd door de ondergrondse, dan door welk ander agentschap dan ook", zegt Sam Mullins, auteur van het boek "Underground".

Eind vorige eeuw was het netwerk niet meer dan een noodzakelijk kwaad geworden. Het was slecht onderhouden, zwaar verouderd en had een versleten airco waardoor het ’s zomers heet en benauwd was. De terreuraanslagen van 2005, waarbij moslimextremisten onder de grond drie treinstellen opbliezen, hadden het vervoersysteem er niet populairder op gemaakt. Maar de tube overleefde en de metro-angst was binnen weken weer weggeëbd.

AP2012

Bibliotheek, muziekschool, schoonheidssalon

Nu zit de metro weer in de lift. Er zijn miljarden geïnvesteerd om trajecten te moderniseren, het netwerk uit te breiden en stations te vernieuwen. Voor de meeste reizigers is de ondergrondse niet meer dan de snelste en veiligste manier om door Londen te reizen.

Maar buiten de spits doet het tevens dienst als bibliotheek, muziekschool en schoonheidssalon. Kinderen doen er hun huiswerk, hun ouders lezen de krant, rasta’s componeren er muziek en ik heb een vrouw er haar benen zien ontharen. Drie weken geleden zorgde de vroegere popprinses Kim Wilde er voor een lichte opschudding toen ze spontaan de passagiers toezong (foto).

Omdat iedereen met de metro reist is de tube de grote ‘leveller’; de enige plek in het land waar sprake is van klassenivellering. Burgemeester Boris Johnson zit er naast Poolse bouwvakkers, bankiers naast kappers. Londenaren klagen dat de ondergrondse duur, druk en vaak te laat is. Klopt allemaal. Maar de metro is ook een van Londens grootste succesverhalen. Zonder ondergrondse zou de Britse hoofdstad nooit zo’n grote, rijke metropool geworden zijn.

Lia van Bekhoven is correspondent voor de VRT in Londen.