De aantrekkingskracht van trots en vooroordeel

Vandaag is het exact 200 jaar geleden dat “Pride and prejudice” uitkwam, de roman waarmee de Britse schrijfster Jane Austen in de geschiedenisboeken belandde. Het boek gaat over de levendige, intelligente Elizabeth Bennet en de hooghartige, ongenaakbare Mr. Darcy. Hun beider karakters staan een romance in de weg. En toch...
AP2005
"Pride and prejudice" in de filmversie van 2005 met Keira Knightley en Matthew Macfayden.

Elizabeth Bennet is de tweede in een gezin van vijf dochters. Haar moeder droomt ervan dat al haar dochters een rijke man aan de haak kunnen slaan. Als de welgestelde Mr. Bingley in de buurt van het gezin komt wonen en in zijn zog zijn beste vriend Mr. Darcy ten tonele verschijnt, ziet moeder Bennet haar dromen al uitkomen. Terwijl iedereen Mr. Bingley in het hart sluit, moet niemand van Mr. Darcy weten door zijn arrogante gedrag. Vooral bij Elizabeth is de aversie groot. Darcy van zijn kant kijkt neer op de buurt, vooral op de familie van Elizabeth. Pas als Elizabeth beseft dat ze Mr. Darcy te snel veroordeeld heeft en als Mr. Darcy leert zijn trots opzij te zetten, kan de liefde openbloeien.

Vrouw zkt. man of man zkt. vrouw?

Hoe kan een boek over een romance van 200 jaar geleden vandaag de dag nog altijd boeien? Daar zijn heel wat verklaringen voor. Jane Austen beheerste bijvoorbeeld feilloos de kunst om haar personages met veel zwier neer te zetten. De levendige gesprekstoon, de scherpe karaktertekeningen en de fijnzinnige humor maken het boek tot een plezier om te lezen.

Haar personages zie je voor je ogen tot leven komen. Zoals de luidruchtige en niet erg intelligente moeder Bennet, die met haar gebrek aan sociale etiquette de familie constant in verlegenheid brengt. Of Lydia, het jongste zusje, een onverbeterlijke flirt, die een schandaal veroorzaakt als ze op de loop gaat met een soldaat. De personages zijn soms wat karikaturaal aangezet, maar de manier waarop ze evolueren doorheen het verhaal, maakt dat ze mensen van vlees en bloed worden.

Austen speelt op een intelligente manier met clichés en stereotypes. De beroemde openingszin van het boek is hier een goed voorbeeld van. “It is a truth universally acknowledged, that a single man in possession of a good fortune must be in want of a wife”. (vrij vertaald: het is een universeel erkende waarheid dat een rijke vrijgezel wel op zoek moet zijn naar een vrouw). Austen draait hier het gegeven waar meestal vanuit gegaan wordt dat een vrouw op zoek is naar een rijke man, om.

De zoektocht naar een geschikte partner is een thema dat mensen blijft aanspreken. In de tijd van Jane Austen stonden de meeste jonge meisjes voor het dilemma: trouwen uit liefde of berekening, zoals goed wordt uitgewerkt in het boek. Je aan een goede partij kunnen binden, gold als levensverzekering. En hoewel het nu misschien voorbijgestreefd lijkt, blijft de verwevenheid van persoonlijk geluk en economische zekerheid iets van alle tijden. Net als de manier waarop trots en vooroordelen relaties beïnvloeden.

Het lievelingskind van Jane Austen

Jane Austen, die zelf nooit trouwde, schreef al een eerste versie van “Pride and prejudice” toen ze begin de 20 was, wat ook de leeftijd is van Elizabeth in het boek. Haar vader bood het manuscript onder de titel “First impressions” in 1797 aan aan een uitgever, maar die wimpelde het af zonder het gelezen te hebben. De man kon toen niet vermoeden dat het boek later zou uitgroeien tot een van de populairste romans uit de Engelse literatuur.

Austen debuteerde uiteindelijk in 1811 met “Sense and sensibility”. Ze herwerkte toen ook “First impressions” tot “Pride and prejudice” en verkocht de rechten op het boek voor 110 pond. “Pride and prejudice” was vanaf 28 januari 1813 in Engeland te koop voor 18 shilling. Het boek kreeg enkele lovende kritieken en na twee drukken had de uitgever de investering al dubbel en dik terugverdiend.

Omdat Jane Austen haar werk anoniem publiceerde, vergaarde ze tijdens haar leven weinig persoonlijke roem en erkenning. Ze stierf op 41-jarige leeftijd aan een toen onbekende ziekte. “Pride and prejudice” was haar favoriete boek. Ze noemde het haar lievelingskind.

AP2007

Van "Pride and prejudice" tot "Bridget Jones's diary"

Jane Austen kreeg pas in het midden van de 20e eeuw literaire erkenning. Ze verzamelde over de hele wereld een grote schare fans, die zichzelf de "Janeites" noemen. “Pride and prejudice” ging ondertussen al 20 miljoen keer over de toonbank, werd in vele talen vertaald en talloze keren bewerkt.

De lijst van vervolgverhalen, hommages, films, tv-series en musicals is ellenlang. Vrij getrouwe verfilmingen van de roman zijn de BBC-serie uit 1995 met Jennifer Ehle en Colin Firth (foto) in de hoofdrollen en de film uit 2005 met Keira Knightley en Matthew Macfayden.

Een bekende hommage is het boek "Bridget Jones's diary". Het personage Mark Darcy is een expliciete verwijzing naar Mr. Darcy. In de verfilming speelt Colin Firth dan ook niet toevallig de rol van Mark Darcy.

Dat "Pride and prejudice" mensen van over de hele wereld en vanuit verschillende culturen aanspreekt, bewijzen onder meer de Bollywoodfilm "Bride and prejudice", een Amerikaanse film die het verhaal verplaatst naar een Mormoonse universiteit, een Japans stripalbum, een Israëlische tv-serie en zelfs een boek waar de Bennets af te rekenen krijgen met zombie-aanvallen. Er is ook een Youtube-bewerking, “The Lizzie Bennet Diaries”, waarin studente Lizzie een videodagboek bijhoudt.

AP2011

"Voor mensen die kunnen nadenken"

Toch is er voor de echte fans niets dat kan tippen aan het origineel. Volgens de Britse literatuurprofessor Janet Todd, die later dit jaar in Cambridge een conferentie rond "Pride & Prejudice" organiseert, ligt de sleutel in het feit dat "Jane Austen niet wilde schrijven voor mensen die niet kunnen nadenken. Ze wilde geen boeken schrijven die gewoon uit de bibliotheek ontleend worden en daarna teruggebracht, of een goedkope paperback die wordt weggegooid. Ze schreef voor mensen die boeken koesteren, die ze waarderen, bijhouden en lezen."

 

 

Discusieer mee op Cobra.be