Zakelijke Beatrix veroverde Nederlandse harten

Na bijna 33 jaar komt binnenkort een einde aan de regeerperiode van de Nederlandse koningin Beatrix. Beatrix kondigde vanavond tijdens een toespraak op de Nederlandse televisie haar aftreden aan. Een portret van een zakelijke maar daarom niet minder populaire vorstin die straks weer gewoon prinses wordt.
AP2013

Beatrix wordt op 31 januari 1938 geboren als eerste dochter van prinses Juliana (later koningin) en prins Bernhard. Op tweejarige leeftijd moet ze haar geboorteland noodgedwongen alweer verlaten wanneer Nederland, door de Duitse inval, betrokken geraakt bij de Tweede Wereldoorlog.

Samen met haar moeder en zus wijkt ze uit naar Groot-Brittannië en een maand later verhuist het gezin naar Canada. In Ottowa volgt de piepjonge Beatrix kleuteronderwijs en begint ze aan het basisonderwijs. Pas in augustus 1945 keert ze terug naar Nederland.

Omstreden huwelijk

Op 10 maart 1966 treedt de prinses in het huwelijk met de Duitse diplomaat Claus von Amsberg. Aan het huwelijk gaat een grondig onderzoek door een speciale commissie vooraf. Claus von Amsberg is immers een omstreden figuur, onder meer door zijn lidmaatschap van de Hitlerjugend.

Maar het onderzoek naar het oorlogsverleden van Claus brengt geen belastende feiten aan het licht en Beatrix krijgt groen licht om met Claus te trouwen. Dat een deel van de bevolking haar bedenkingen blijft hebben bij het huwelijk, blijkt op de huwelijksdag zelf. Tijdens de rit in de gouden koets brengen actievoerders een rookbom tot ontploffing.

Woelige kroning

Op 30 april 1980, op haar 71e verjaardag, doet koningin Juliana - zoals enkele maanden daarvoor aangekondigd - afstand van de troon en geeft ze de fakkel door aan Beatrix. De kroning van koningin Beatrix verloopt op zijn zachtst gezegd niet geheel zoals verwacht.

Terwijl Beatrix in de Nieuwe Kerk in Amsterdam ingehuldigd wordt, breken in de Amsterdamse binnenstad rellen uit die tot de zwaarste in de Nederlandse geschiedenis in vredestijd worden gerekend. In Amsterdam heerst in die tijd grote woningnood. De krakersbeweging protesteert luidruchtig tegen de kroning en scandeert "Geen woning, geen kroning".

De renovatie van verscheidene koninklijke paleizen met overheidsgeld is de krakersbeweging in het verkeerde keelgat geschoten. Wat 's ochtends begint met het kraken van enkele woningen, mondt in de loop van de dag uit in een gewelddadige confrontatie tussen krakers en andere activisten en troepen van de Mobiele Eenheid.

Honderden mensen raken gewond. Pas rond middernacht keert de rust terug in de binnenstad. De rellen vormen meteen het begin van een woelige, gewelddadige periode van de krakersbeweging in de eerste helft van de jaren 80.

Modernisering van de monarchie

Koning Beatrix wordt het vierde vrouwelijke Nederlandse staatshoofd op rij, na haar moeder Juliana, haar grootmoeder Wilhelmina en haar overgrootmoeder Emma, die na de dood van haar man, koning Willem III, acht jaar lang als regentes het land bestuurde.

Als eerbetoon aan haar moeder Juliana behoudt Beatrix 30 april als datum voor de viering van Koninginnedag. Maar op andere vlakken begint ze hier en daar aan de monarchie te sleutelen en probeert ze het instituut te moderniseren. Ze kiest meteen ook voor een geheel andere regeerstijl dan haar moeder. Terwijl Juliana er alles aan deed om zo normaal mogelijk over te komen, kiest Beatrix voor een meer zakelijke stijl en ze scherpt het protocol danig aan. Terwijl Juliana genoegen nam met "mevrouw", staat Beatrix erop om met "majesteit" aangesproken te worden.

Als lid van de Nederlandse regering drukt de koningin ook jarenlang haar stempel op de binnenlandse politiek. Vooral bij de regeringsformatie oefent ze heel wat invloed uit, bijvoorbeeld bij de aanstelling van (in)formateurs. Aan die macht komt pas in 2012, na lang politiek debat, een einde.

AP2012

Schoondochtersschandalen

Langzamerhand slaagt koningin Beatrix erin om haar populariteit, na een uiterst slechte start, op te vijzelen. Haar zakelijke, onberispelijke stijl maakt haar uiteindelijk toch populair bij de bevolking. En af en toe waagt ze het zelfs om haar emoties te tonen, wat haar nog populairder maakt, zoals haar bezoek aan de Bijlmermeer in Amsterdam, waar in 1992 een vliegtuig op een woonblok neerstortte, of haar bezoek aan Enschede, waar in 2000 een ontploffing in een vuurwerkfabriek een volledige woonwijk van de kaart veegde.

In het begin van de 21e eeuw krijgt Beatrix af te rekenen met enkele familiale schandalen. Dat kroonprins Willem-Alexander met de Argentijnse Máxima Zorreguieta wil trouwen, de dochter van een Argentijnse minister ten tijde van de militaire dictatuur in de jaren 70 en 80, stuit rond de eeuwwisseling op bakken kritiek. Máxima moet zich openlijk verontschuldigen voor haar vader, hoewel hijzelf volgens Nederlands regeringsonderzoek niet betrokken was bij de verdwijningen tijdens de dictatuur, om het huwelijk te kunnen laten doorgaan. Haar vader mag niet aanwezig zijn tijdens het huwelijk en ook Máxima's moeder komt uiteindelijk niet opdagen.

Ook de aanstaande bruid van Beatrix' tweede zoon, prins Johan Friso, blijkt van niet geheel onbesproken gedrag te zijn. Mabel Wisse Smit zou eind jaren 80 een relatie gehad hebben met topcrimineel Klaas Bruinsma.

Wanneer blijkt dat zowel de prins als Mabel Wisse Smit daarover tegenover de koningin en de toenmalige minister-president gelogen hebben, krijgen de twee van het parlement geen toestemming om te trouwen. Ze doen dat uiteindelijk toch in 2004, evenwel zonder toestemming van de Tweede Kamer en Prins Johan Friso doet afstand van zijn rechten op de troon. De derde en jongste zoon, Constantijn, levert geen problemen op.

Maar niet alleen haar (toekomstige) schoondochters doen Beatrix blozen, ook haar nichtje Margarita, de dochter van haar jongere zus Irene, loodst een schandaal de koninklijke familie binnen. Margarita beschuldigt de koningin en enkele andere familieleden van afluisterpraktijken en pesterijen tegenover haar en haar echtgenoot. De beschuldigingen worden breed uitgesmeerd in de pers en op televisie. Na de scheiding van Margarita wordt relatie met de koninklijke familie in ere hersteld.

Drama in Apeldoorn

In 2009 wordt Koninginnedag ontsierd door een dramatisch incident. Tijdens een parade in Apeldoorn rijdt een dolleman met zijn auto in op het voor de koninklijke familie toegestroomde publiek. Acht toeschouwers komen om, ook de dader zelf overlijdt.

Alles gebeurt op enkele meters van de open bus waarin koningin Beatrix en onder meer prins Willem-Alexander en prinses Máxima zitten. Zij zien de tragedie voor hun neus gebeuren. De beelden van een onthutste Willem-Alexander en Máxima gaan de wereld rond. De dader zou kort voor zijn overlijden verklaren dat hij de koninklijke familie persoonlijk wou raken. De chaos en de verbijstering na de aanslag zijn enorm. De koningin, de koninklijke familie en heel Nederland verkeren in shock. Alle feestelijkheden die dag worden afgelast. Enkele dagen later bezoekt Beatrix de gewonden van de aanslag in een ziekenhuis. De emotionele manier waarop ze haar medeleven met de slachtoffers betuigt, kan op heel wat sympathie van de Nederlandse bevolking rekenen.

Doet ze het of doet ze het niet?

Ondanks haar grote populariteit doen er de laatste jaren steeds meer geruchten de ronde dat de koningin troonsafstand zou doen ten gunste van kroonprins Willem-Alexander. Het overlijden van haar geliefde gemaal en steun en toeverlaat Claus in 2002, de dood van haar ouders in 2004 en vorig jaar het zware skiongeluk van haar tweede zoon Friso in het Oostenrijkse skioord Lech voeden de geruchten in die richting.

Maar ondanks die persoonlijke tegenslagen, die duidelijk hun tol eisen, werkt de koningin onverminderd voort. Koningin Juliana maakte destijds haar troonsafstand bekend op de verjaardag van Beatrix.

Het is niet toevallig dat Beatrix vandaag haar beslissing bekend maakt. De koningin viert over vier dagen haar 75e verjaardag, een moment waar heel Nederland al een hele tijd naar uitkijkt en dat met de nodige luister gevierd wordt. Nederland viert dit jaar bovendien de 200e verjaardag van het Koninkrijk der Nederlanden en de troonopvolger is intussen 46. Het is tijd voor een wissel van de macht.

AP2012