"We leven hier in België in het beloofde land"

Vandaag is het dag op dag tien jaar geleden dat de Kamer "de wet tot openstelling van het huwelijk voor personen van hetzelfde geslacht" heeft goedgekeurd. In tegenstelling tot bij onze zuiderburen lijkt het zogenoemde homohuwelijk hier geen controversieel thema meer. Hoe ervaren de betrokkenen dat? Deredactie.be trok op onderzoek.
Het eerste homohuwelijk vond plaats op 6 juni 2003, in Kapellen.

België was in 2003 het tweede land ter wereld waar het homohuwelijk werd gelegaliseerd, na Nederland. Vandaag is het burgerlijk huwelijk voor mensen van hetzelfde geslacht wettelijk in elf landen en in enkele deelstaten van de VS, Mexico en Brazilië. Daarnaast is een geregistreerd partnerschap mogelijk in een aantal - vooral westerse - landen. Dat geeft de partners min of meer dezelfde rechten als gehuwde partners, bijvoorbeeld bij een overlijden van een van de partners.

Mocht u denken dat het homohuwelijk vandaag overal wordt aanvaard, dan hebt u het mis. Denk maar aan de grote betoging in Parijs van enkele weken geleden, die gericht was tegen de plannen van president François Hollande om het homohuwelijk en adoptie door holebi-koppels mogelijk te maken.

Sinds de invoering blijft het aantal afgesloten homohuwelijken in ons land min of meer stabiel: volgens cijfers van de FOD Economie 2.138 in 2004 en 2.164 in 2010. Opvallend hier is dat er meer homohuwelijken worden afgesloten in de Vlaamse provincies.

Na tien jaar blijken niet alle verbintenissen stand te houden. Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat het aantal scheidingen bij holebi-koppels is gestegen: volgens de FOD Economie van 18 in 2004 naar 449 in 2010. Bij de vrouwelijke koppels ligt het aantal scheidingen opvallend hoger dan bij de mannelijke koppels.

"De gelukkigste dag van ons leven"

Myriam en Katrien waren al 15 jaar samen toen ze beslisten om in het huwelijksbootje te stappen. "Na 2003 wilden we eerst de kat uit de boom kijken", zegt Myriam. "We wilden er zeker van zijn dat er geen kinderziektes meer waren."

Over het huwelijk zelf hebben ze nooit getwijfeld. "Je moet er gewoon klaar voor zijn. In ons geval hoorde trouwen er gewoon bij. Wij willen samen oud worden." "Als je trouwt, word je als koppel beter erkend en gewaardeerd", valt Katrien haar partner bij.

Het huwelijk heeft ook andere voordelen. "In ons geval heeft dat financiële voordelen, hoewel dat niet de hoofdreden was om te trouwen", legt Myriam uit.

Naast het burgerlijk huwelijk kozen Myriam en Katrien ook voor een kerkelijke dienst, enkele maanden later. "Een kerkelijk huwelijk is niet mogelijk, maar je kan wel een zegening van je verbintenis laten doen", zegt Myriam. Maar zelfs zo'n zegening was niet vanzelfsprekend, want ze moesten voor hun dienst wel uitwijken naar een andere parochie. "De toenmalige parochiepriester hier in Melle wilde niet ingaan op onze vraag", zegt Katrien.

"Geen negatieve reacties"

"Wij hebben geen negatieve reacties gekregen op ons huwelijk", zegt Walter, "toch niet dat wij het weten." Hij en Paul waren bij de eersten om te trouwen in 2003. "We werken samen. We hebben al 22 jaar samen ons restaurant, en we hebben alles samen opgebouwd."

"We hadden al een samenlevingscontract", zegt Paul. "Maar een huwelijk, ja, dat geeft toch wel een meerwaarde aan het samenleven. Van vrienden, familie of klanten hebben we eigenlijk geen negatieve reacties gekregen."

Na hun huwelijk hebben ze een feest gegeven voor de familie en voor goede vrienden. "Een taxichauffeur die klant van ons is, heeft ons zelfs gratis met de limousine naar het stadhuis gevoerd", weet Walter nog.

"Er is wel al eens een klant die een flauwe grap maakt", geeft Paul toe, "in de trant van: wie draagt hier het kleed?" "Je slikt dan wel eens en ik trek me dan terug in mijn keuken." "We zullen er altijd rekening mee moeten houden dat we ons als homo-koppel iets méér moeten bewijzen in de maatschappij en in onze job", relativeert Walter.

Maar de balans is toch wel positief. "We leven hier in België toch wel in het beloofde land", vindt Walter. "Sinds 2003 is de tijdsgeest hier enorm veranderd." Een betoging tegen het homohuwelijk, zoals in Frankrijk, vinden ze choquerend. "Ik ben echt wel geschrokken van die betoging", geeft Paul toe. "Ach, er is blijkbaar nog altijd een groot verschil tussen tolereren en accepteren", zegt Walter.

"Een warm nest geven"

"We beseffen dat we in de juiste periode zijn geboren", vindt Gert. "Vroeger was onze kinderwens nooit vervuld geraakt." Hij en zijn partner Wouter zijn getrouwd in 2006. "We kenden elkaar al zes jaar en hadden al samen een huis gebouwd toen we de stap zetten."

"Het huwelijk, dat is zoals bij de meeste mensen: elkaar graag zien en dat willen bevestigen", zegt Wouter. "De adoptie van onze kinderen is er achteraf bij gekomen." "Wij hebben onszelf altijd beschouwd als een koppel dat een kind wilde adopteren", voegt Gert daaraan toe, "niet noodzakelijk als homokoppel." Ze hebben nu twee kinderen geadopteerd: een jongen van 3 jaar oud en een meisje van 1 jaar.

"Trouwens", zegt Wouter, "ik geef les in het lager onderwijs, en meer dan de helft van de kinderen in mijn klas leeft ook niet in wat een normaal gezin wordt genoemd: ze hebben twee papa's, of twee mama's of leven in een nieuw samengesteld gezin." "Ons hoofddoel is een warm nest aan een kind geven", vult Gert aan.

Het feit dat er twee papa's zijn, blijkt zoon en dochter in elk geval niet te deren. "Ze hebben nu twee papa's en zullen zo door het leven moeten", zegt Gert.

"Grotere zekerheid"

"Ik ben heel gelukkig dat het homohuwelijk tien jaar geleden is mogelijk gemaakt", zegt Mich. Zij en haar partner Monique trouwden in 2009, maar kenden elkaar toen al 20 jaar. Haar partner is zo'n twee jaar geleden overleden.

"Een huwelijk is geen boterbriefje", vindt ze, "het geeft een dieper gevoel van essentie aan het samenzijn. Voor de rest is ons huwelijk net als alle andere huwelijken." Ze is pas gehuwd toen haar partner met pensioen was. "Monique gaf les in het vrij onderwijs en we wilden haar job niet in gevaar brengen."

"Aanvankelijk was het een impulsieve beslissing", zegt Mich. "We waren 20 jaar samen en we zouden een feest geven, maar toen kwam het idee op de proppen om te trouwen." Spijt hebben zij en haar partner nooit gehad, wel integendeel. "We hadden samen een huis gekocht en erin geïnvesteerd. Ons impulsief idee van vier jaar geleden heeft voor mij toch geleid tot een grotere financiële zekerheid, want ik heb nu een overlevingspensioen."

Voor de betogers in Parijs van enkele weken geleden heeft ze geen begrip. "Wie zijn zij eigenlijk? Ze kennen er niets van. Ik begrijp dat eigenlijk niet: waarom zouden holebi's eigenlijk niet gelukkig mogen zijn en trouwen? Is dat onbegrip of een soort van racisme?"