Doodsvonnis al getekend bij lancering

De ramp met het ruimteveer Columbia begint niet precies 10 jaar geleden. Eigenlijk is het 10 jaar en 16 dagen geleden. Toen was het lot van de bemanningsleden al bezegeld. Op het eerste zicht ging de lancering vlekkeloos. Maar na studie van de beelden blijkt dat er een stuk isolatieschuim van de raket is afgebroken. Dat stuk leek ook even de vleugel van het ruimteveer geraakt te hebben. Ingenieurs kijken en berekenen, en besluiten dat de schade niet groot kon zijn. De grove misvatting blijkt 16 dagen later, bij de landing op 1 februari 2003.
AP2009

De 7-koppige bemanning maakte geen schijn van kans. Ze hebben nog bewust meegemaakt hoe de linkervleugel tijdens de zweefvlucht naar de aarde te heet werd, voor een deel smolt en uiteindelijk van de romp van het ruimteveer is afgebroken. Dan ging het erg snel. Zonder linkervleugel begon de Columbia te tollen, en ook de luchtdruk in de cabine ging op enkele seconden pijlsnel omlaag. Sommige bemanningsleden hebben zelfs de tijd niet gehad om de klep van hun helm dicht te doen. Hierdoor was de bemanning snel bewusteloos. Even later is het hele ruimteveer ergens boven Texas uit elkaar gevallen.

"Columbia Houston, UHF comcheck"

Als doodse stilte volgt op de vraag tot communicatie vanuit het controlecentrum beseft iedereen dat de tweede crash van een space shuttle een feit is. Tien minuten later komen ook de eerste getuigenverslagen binnen van mensen die brokstukken hebben zien vallen. Als de astronauten al niet zijn omgekomen door de plotse drukval, dan wel door het complete uiteenvallen van de shuttle boven de staten Texas en Louisiana. Een collectie van 84.000 brokstukken ligt nog altijd netjes gearchiveerd in het Kennedy Space Center in Florida.

Terug naar de lancering. Als toen al duidelijk was dat er problemen waren, waarom heeft de NASA dan niets gedaan? Er werden geen gedetailleerde foto’s van de beschadigde vleugel gemaakt. Er werd geen toelating gegeven voor een ruimtewandeling om de schade vast te stellen.

Die houding werd ingegeven door de gedachte dat er uiteindelijk toch niets aan de beschadiging kon gedaan worden. Het was trouwens al vaak gebeurd dat er isolatie van de raket was losgekomen. Dat werd geklasseerd als een normaal neveneffect van de lancering, in plaats van de oorzaak aan te pakken. Het besluit van de Columbia Accident Investigation Board: "De cultuur bij de NASA, met gebrekkige aandacht voor veiligheid, ligt net zo goed aan de basis van de crash als het stuk afgebroken schuim."

AP2011

Geen vleugels meer

Het abrupte einde van de Columbia luidt dan ook het begin van het einde van de spaceshuttle in. Het ruimteveer heeft eigenlijk nooit de hoge verwachtingen waargemaakt. De shuttles waren duur, en hadden veel meer onderhoud nodig dan oorspronkelijk voorzien. Daardoor konden ze niet zo vaak vliegen als eigenlijk de bedoeling was. Het hele concept van een ruimteveer, dat zowel vracht als personen vervoert, was complex en bij de minste fout konden de gevolgen duidelijk dramatisch zijn.

De NASA wil wel nog mensen de ruimte insturen, maar dat zal niet meer gebeuren met ruimteveren die eruitzien als een vliegtuig. De capsule zal het in de toekomst moeten doen. Veel kleiner, eenvoudiger en veiliger. De Orioncapsule is in volle ontwikkeling. Die wordt bovenop een draagraket geplaatst, en volgens ingenieurs bij de NASA heeft dat veel voordelen. Zo kan de Orion niet geraakt worden door rondvliegend puin, en bij serieuze problemen met de draagraket kan de bemanning geëvacueerd worden. Iets wat niet kon vanuit de cabine van een spaceshuttle. De eerste nog onbemande ruimtetest van de Orion is voor 2014.

AP2003

Mathijs Bijnens, ruimtevaartspecialist voor VRT-radio