Moderne slavernij in Ierland

Tot in de tweede helft van de vorige eeuw hielden katholieke nonnen in Ierland duizenden jonge vrouwen in slavernij, mét medeweten van de Ierse overheid. Hun misdaad? Ze waren wees, of ongehuwde moeder, of zwerver.
labels
Analyse

In de loop van 74 jaar werden in Ierland meer dan 10.000 jonge vrouwen ondergebracht in de zogenaamde Magdalene Laundries. Ze moesten er slavenarbeid verrichten in wasserijen, onder de vaak hardhandige leiding van nonnen. Ze moesten hun identiteit afstaan, en werden er mishandeld en vernederd; de omstandigheden waarin de jonge vrouwen, vaak meisjes nog, moesten leven en werken, waren miserabel. Hun misdaad? Ze waren wees. Of ongehuwde moeder. Of ze lagen overhoop met hun ouders. Of, kan het nog banaler, ze hadden hun treinticket niet betaald. Een onderzoekscommissie brengt nu aan het licht dat de Ierse staat actief aan de slavernij meehielp. Het systeem bleef in voege tot in de tweede helft van de 20ste eeuw.

Magdalene Laundry

Maureen Sullivan is nu 60. Haar vader stierf toen ze 12 was. In 1964 stuurden haar moeder en haar stiefvader haar naar een Magdalene Laundry (letterlijk een “Magdalene Wasserij”), in New Ross. Ze namen er haar schoolboeken af, en dat was ook meteen het einde van haar opleiding. Werken. Werken. Werken. Dat was het enige wat ze daar mocht doen. Ze werd er geslagen en mishandeld. Het eten dat ze er kreeg was nauwelijks die naam waard. In 1969 kon ze het tehuis verlaten. Maureen is een van de vrouwen die in het rapport-McAleese aan bod komen.

Alsof het misbruik nog niet erg genoeg was, blijkt nu dat de Ierse overheid actief aan het systeem meewerkte. De politie spoorde gevluchte meisjes op, en bracht ze terug naar de instelling, en de staat schoof de Laundries lucratieve opdrachten toe, zodat die het misbruik nog langer in stand konden houden. Premier Enda Kenny geeft die decennialange samenwerking nu toe, maar hij gaat niet zover dat hij zich, in naam van de Ierse staat, ook wil excuseren.

Dat de zaak van de Magdalene Laundries nu plotseling bespreekbaar is geworden, heeft veel te maken met de toenemende ontkerkelijking van Ierland. De Laundries waren uitdrukkelijk rooms-katholieke instellingen. Nonnen voerden er de plak.

Saints and scholars

Ierland is de voorbije 10 tot 15 jaar onherkenbaar veranderd. Ooit was het een van de meest katholieke landen van Europa. Het was the land of saints and scholars. In deze uithoek van Europa was het de katholieke kerk die de lakens uitdeelde; de grens tussen kerk en staat was er flinterdun. Ik herinner me nog levendig dat aan het begin van de jaren 80 van de vorige eeuw het journaal van de staatstelevisie begon met een minuut stilte, terwijl op het scherm een beeltenis van de Maagd Maria te zien was. Dat gaf de kijker de gelegenheid een gebed te prevelen.

Het onderwijs was er bijna volledig in handen van de kerk, en de sociale controle over wie niet regelmatig ter kerke ging was schokkend. Tot op het eind van de 20ste eeuw liet de katholieke kerk zich er van haar akeligste kant zien. Sean O’Faolain heeft de benauwde sfeer uit die jaren op bijna lichamelijk tastbare wijze beschreven in zijn kortverhalen.

De potjes van de katholieke kerk

Maar bij het begin van de jaren 90 begon heel de constructie te kantelen. In 1992 bracht de pers aan het licht dat de bisschop van Galway, Eamonn Casey, een jarenlange affaire had met een Amerikaanse vrouw, bij wie hij zelfs een kind had verwekt. Casey, in die tijd een heel populair publiek figuur in Ierland, moest ontslag nemen.

Daarna ging het van kwaad naar erger. Het ene pedofilieschandaal na het andere kwam aan het licht. Dat het Ryan-rapport in 2009 schreef dat de kerk alles in het werk stelde om de schandalen toe te dekken, deed het imago van de katholieke hiërarchie ook al geen deugd. En toen uit een onderzoek bleek dat honderden parochiepriesters relaties hadden met vrouwen, viel ook de lokale clerus van haar voetstuk. Dat ging gepaard met een toenemende secularisering van het openbare leven.

Abortusreferendum

In 2002 hield Ierland een abortusreferendum. Niet over de vraag of Ierland nu wel of niet abortus moest toestaan, maar wel of de zo al behoorlijke strenge wetgeving niet nog moest worden verstrengd. Maar de bisschoppen en hun politieke medestanders hadden de situatie verkeerd ingeschat: het referendum draaide uit op een nederlaag voor de katholieke kerk, die zich uiteraard achter het meest conservatieve standpunt had geschaard. Een priester in Dublin vertrouwde me toen toe: “Ik ben vóór een strengere abortuswetgeving, want ik vertrouw de vrouwen niet.” Het Ierse katholicisme had toen ook nog een lelijke misogyne kant.


De nederlaag bracht de kerk een klap toe waarvan ze nog altijd niet is hersteld. Ierland heeft nog steeds een van de meest conservatieve abortuswetgevingen van Europa, maar ook dat is aan het verschuiven. De zaak van een Indiase vrouw die vorig jaar overleed nadat haar een abortus was geweigerd, deed het debat weer oplaaien.

De lijken uit de kast

Dat het rapport-McAleese nu de verantwoordelijkheid van de katholieke kerk in de Magdalene-zaak en de rol van de Ierse overheid erin openlijk aanklaagt, is ongezien. Nog maar 54 procent van de Ieren vindt dat godsdienst een belangrijke rol speelt in hun leven. Nog veel minder, 2 tot 3 procent, gaat wekelijks nog naar de mis. In het ontkerkelijkte Ierland vallen nu de lijken uit de kast.

Ivan Ollevier

(De auteur is buitenlandverslaggever bij Vrt Nieuws.)

 

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees dus de regels - mod.