"Spijtig, spijtig, spijtig", de nieuwe kunstgreep van Wim Helsen

Van het mooiste en het beste zijn goede verhalen. Met lagen en constructies. Met verrassingen en zijsprongen. Met een heldere en simpele basislijn. Wim Helsen heeft dat al langer begrepen en in zijn nieuwste worp, “Spijtig, spijtig, spijtig”, goochelt hij weer met de beproefde formule. En tovert hij een nieuw meesterwerk uit zijn hoed. Een nieuw kunststukje op zijn Helsens.

Een toiletruimte ergens achterin een café. Daar gebeurt het. Allemaal. Of bijna. Een scène aan een urinoir, wat bizarre gesprekken, enkele misverstanden, toevallige passanten en een gekke geest die helemaal loos gaat. Meer had en heeft Helsen niet nodig om te schitteren in zijn vierde soloprogramma. Een toilet, een urinoir en een wasbak zijn genoeg als kapstok om bizarre denkoefeningen op het publiek los te laten.

Nog meer dan in zijn vroegere programma’s doorbreekt Helsen de vierde wand. Hij betrekt zijn publiek, spreekt het aan, durft te improviseren en daagt de eerste rijen uit. Scherp, maar beleefd, zelfs lief, dat wel. In "Spijtig, spijtig, spijtig" staat Helsen als maker, als speler centraal. Een minimalistisch decor (wel heel mooi wat je kan doen met een twintigtal TL-buizen), een glas water, een tafeltje en een rol tape en voor de rest de man zelf. In zijn habitat, in de spots, voor de zaal. En maar razen en orakelen, heftig en intelligent, met die typische lichaamstaal van hem. Hoekig van bewegingen, met een hoek af zijn zijn woorden.

Finesse en focus

Helsen wipt van de toiletruimte naar de meest vreemde beschouwingen. Heen en weer. Over mensen en gedragingen vooral. Hijzelf zegt (zie audio-interview) dat de angsten en de absurde gedragingen van mensen hem inspireren. "En dan ben ik weer de rare, zeker", schalt ie dan. Gelijk heeft ie. De zot houdt de zotten de spiegel voor. Helsen is een hofnar, een orakel en een geweten bij momenten. Hij is stilaan "het statuut" van komiek of stand-upcomedian ontgroeid, hij heeft zijn eigen genre uitgevonden, zijn eigen universum geschapen. Met een beetje slechte wil zou je kunnen zeggen dat de man zijn eigen merknaam is geworden.

In de Arenbergschouwburg in Antwerpen was het trouwens, stilaan dé eretempel voor wie zich komiek wil noemen. Daar zag ik de finesse waarmee hij het doet, de zin voor details, de focus op het kleine. Ondergetekende heeft zelf nog enkele keren in een backstage (nu ja) van een klein zaaltje vertoefd met Helsen, toen dat comedy nog een vreemde snuisterij was. Toen al opvallend was hoe de man met een scherpe pen woorden schrapte en verplaatste, komma’s neukte en lettergrepen op hun ritmiek afwoog.

Doet ie dus nog en dat maakt net zijn creatie zo sterk. Zo typisch ook. Hoe ie een wandeling in de stad hilarisch naspeelt, of de aanval van een haai, met lijf en leden. En hoe hij aan metahumor doet, de clou van een mop al verklapt en dat op zich tot een giller ombouwt. De knepen van de kunstenaar.

Goesting

"En dan heb je eens veel goesting om te spelen en dan is het publiek zo respectloos", zei Helsen. Zij het in volle ironie. Waarna de zaal uit het dak ging en hem overlaadde met applaus. Wat ze nog eens overdeden op het einde. Tussenin minder.

Helsen is niet de man van de open doekjes, die weigert hij bijna en onderbreekt hij abrupt met een gek woord of een vreemde klank. Zijn theater is strak en gedirigeerd, gecontroleerd en bedreven. En heftig ook, opvallend. Hoe fysiek het allemaal is en hoe ie ook zijn stem gebruikt en misbruikt. Met een reeks van voorstellingen tot juni én een tweede seizoen volgend jaar voor de boeg zal ik hem veel theetjes met honing aanraden.

Want ook dat is Helsen: je doet niet zomaar iets, ’t mag niet gratuit zijn. ’t Is intens en volledig of ’t is gewoonweg niet: "Als je niet overtuigd bent van wat je doet en niet zelf gelooft wat je aan het brengen bent op het podium, heeft het geen zin, of je nu acteur, of zanger of komiek bent." Wat ie op een bepaald moment wonderlijk vervult door enkele minuten absolute, bijna onbehaaglijke stilte, met een trip hop-muziekje in de achtergrond. Die enkele minuten alleen al tonen het brede palet van de man en doen je vragen stellen: is hij nu een komiek, een acteur, een speler of een podiumtherapeut?

Kronkels

Het is met comedy zoals met moderne kunst. Ondanks zijn vis comica en zijn innemende verschijning heeft Helsen voor- en tegenstanders. Misschien minder uitgesproken dan bij bepaalde collega’s van hem, maar toch. Deze keer is het weer typisch Helsen, wat hemzelf betreft "minder absurd en toch toegankelijker", een voortzetting van hoe je de kronkels en de spelonken van de menselijke gedachten hilarisch op het toneel gooit.

Zeer goed gelukt, die "Spijtig, spijtig, spijtig": ik ben enthousiast omdat het ook enthousiast gebracht theater is. Met liefde, met warmte, met goesting om de zaal te pakken. Vanuit de buik. In die zin speelt Helsen dan geen rolletje, hij belichaamt de goesting. Na de première wist ie ’t ook te zeggen: "Het zit hier en daar nog niet zoals het hoort, maar ’t was wel lekker, lekker spelen. Spelen gewoon. Zot doen." Dat is wat het publiek wil, niet meer, niet min.

Vier sterren? Neen, nog net niet, de voorstelling zal nog wel groeien, da’s typisch aan een speelproces. "De laatste 20 voorstellingen zijn altijd de beste", zegt Helsen. Ik geloof het vrij. Goed voor wie dan tickets heeft. Zoniet? Spijtig, spijtig, spijtig...

Peter Decroubele