Een zot land. Maar er is meer aan de hand. - Hendrik Vos

Italië is een zot land. De grote overwinnaar bij de verkiezingen is een komiek waarvan niemand eigenlijk kan raden waar hij nu precies voor staat. Beppe Grillo verzet zich tegen de klassieke politieke elite, maar geen mens weet hoe hij zelf het land zou willen besturen. De andere grote overwinnaar is de alliantie rond Silvio Berlusconi.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

De rest van Europa kan amper geloven dat er ook maar iemand bereid is om zijn stem te geven aan iemand die in zoveel onfrisse praktijken tegelijk verwikkeld is. Als iemand straks op de Italiaanse televisie, tegen een achtergrond van dames met pluimen en o sole mio-achtig gekweel komt voorspellen dat Berlusconi in de nieuwe Italiaanse regering minister van justitie wordt, ik zou het niet eens meer weglachen.

Grillo en de alliantie rond Berlusconi hebben samen een meerderheid in de Senaat. Het scheelde geen haar of Berlusconi had ook in de Kamer een meerderheid behaald. Buiten Italië is er niemand die er veel van verstaat. De rest van Europa maakt zich ernstig zorgen, of lacht ermee.

Weinig vrolijk

Maar er is wel wat meer aan de hand. De eurocrisis heeft diepe wonden geslagen in Europa. Onzekerheid en gebrek aan perspectief overhalen mensen blijkbaar om voor de bizarre avonturen te gaan. Toen de eurocrisis uitbrak, werd verteld dat er maar één recept was om eruit te raken: besparen. Landen moesten gedisciplineerder zijn en vooral het mes zetten in de uitgaven.

De lidstaten die zo zwaar in de problemen zaten dat ze op de financiële markten geen leningen meer konden bekomen, kregen een reddingsboei toegeworpen in de vorm van noodleningen. Maar daarmee kwamen ze wel onder curatele van een troika: het IMF, de Europese Centrale Bank (ECB) en de Europese Commissie namen de facto het bestuur van het land over en drukten nog meer besparingen door. In Italië is dat scenario nipt voorkomen, maar in Portugal of Griekenland weten we er wel over mee te praten.

Veel vrolijks heeft die aanpak in elk geval niet opgeleverd. De werkloosheid is de voorbije jaren stevig toegenomen, de armoede groeit en vooral: de economie lijkt er ook niet echt op vooruit te gaan. Integendeel. Vooral in de omgeving van de Middellandse Zee blijven de problemen spectaculair groot.

In druppeltjes

In de loop van het voorbije jaar hebben Europese leiders beslist om het geweer gedeeltelijk van schouder te veranderen. De crisis is deels veroorzaakt door het roekeloze gedrag van banken, dus moeten die onder een gezamenlijk toezicht komen en aan strakkere regels onderworpen worden. Maar de onderhandelingen hierover gaan moeizaam en de ambities van enkele maanden geleden zijn al flink teruggeschroefd.

Europa wil ook meer inzetten op groei en zeker in de probleemlanden wat perspectief bieden. Dat is een slimme keuze, maar het is moeilijk om de daad bij het woord te voegen. Er wordt maar weinig geld bijeengeharkt voor nieuwe investeringen die de economie kunnen herlanceren.

De recente discussie over de Europese meerjarenbegroting leverde een weinig hoopvol resultaat op. Er werd wel een apart budget uit de brand gesleept om de jeugdwerkloosheid te bestrijden, maar het leger werklozen is intussen zodanig groot dat het extra budget hopelijk niet verdampt op de hete plaat.

Cruciaal was ook de beslissing van de ECB, de voorbije zomer: de bank toonde zich bereid om probleemlanden voortaan volop bij te springen. Die aankondiging zorgde voor een relatieve rust op de financiële markten, maar de ECB heeft nooit exact duidelijk gemaakt onder welke voorwaarden zij effectief in actie zou komen.

Er is, samengevat, allerlei interessants gebeurd op Europees vlak, maar het sijpelt maar in druppeltjes door naar de lidstaten en de concretisering van een en ander blijft vaag. Door de relatieve rust op de markten leek het de voorbije maanden voor vele leiders ook blijkbaar allemaal wat minder dringend en noodzakelijk.

Een kruising van Monti en Hollande

Maar hoe moet het nu verder in Italië? Er zijn een paar mogelijkheden. Misschien komt er een soort grote coalitie, waarbij centrum-links en centrum-rechts de handen in elkaar slaan. Mogelijk moeten er een paar partijen of figuren die elkaar echt niet kunnen luchten uit de beide allianties worden geschrapt, en vormt er zich dan toch een min of meer stabiele regering.

Die kan het een aantal maanden, misschien zelfs een paar jaar uitzingen. Ze zal bij Europa moeten aandringen op meer perspectief en een beleid voeren waarbij enerzijds een aantal structurele hervormingen worden verdergezet, maar waarbij er anderzijds ook hoop wordt geboden aan de Italianen. Besparen, maar dan zonder dat er een sociaal kerkhof ontstaat. Een soort kruising van het beleid van Mario Monti van de voorbije maanden met dat van François Hollande. Het klinkt simpel, maar het is een buitengewoon moeilijke evenwichtsoefening.

Pleinen en fonteinen

Het is trouwens best mogelijk dat het niet lukt om zo’n grote coalitie op de been te brengen. Misschien rollen de allianties straks dagenlang ruziënd over de Italiaanse pleinen en fonteinen. Dan komen er nieuwe verkiezingen. De vraag is of dat wat uithaalt. Zouden de Italianen zodanig geschrokken zijn van hun eigen signaal dat ze subiet massaal op Mario Monti stemmen? In de omgeving van Rome is een mirakel nooit helemaal uitgesloten, maar dit zou toch wel heel onwaarschijnlijk zijn.

Sense of urgency

Maar de omstandigheden kunnen ook drastisch veranderen. Het is best mogelijk dat de chaos ertoe leidt dat de financiële markten straks al hun registers opentrekken en Italië richting faillissement manoeuvreren. Het land wordt dan gedwongen om op de knieën te gaan bij de ECB of het Noodfonds. Dan zit Europa alvast in de problemen, want ons Noodfonds is niet groot genoeg om Italië boven water te houden. Herman Van Rompuy mag zich dan alvast klaar houden om extra crisisoverleg te organiseren.

De sense of urgency is dan plots, na enkele maanden van relatieve rust, weer terug. En misschien is dat ook wel nodig. Want de eurocrisis is echt niet voorbij. Stabiliteit op de markten is één zaak, maar daarmee zijn diepere problemen als werkloosheid of armoede niet opgelost. De Italiaanse verkiezingen herinneren er de Europese leiders aan dat er echt nog wel wat werk op de plank ligt. Want hoe zot het land ook in elkaar zit, de problemen van Italië zijn niet uniek. En ze stralen af op de andere landen in de eurozone.

 

(De auteur is professor Europese politiek in Gent.)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u zich schikt naar de regels voor deelname aan onze discussiefourms; lees dus de regels - mod.

 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.