Na Panorama de vraag naar on-?-partijdigheid - Jan Nolf

Nog geen week geleden, donderdag. Phara de Aguirre waarschuwt voor de wreedheid op het scherm. Niet van Vranckx in een ver land, maar een reportage van Panorama rond de stad van A: de gruwelijke lijdensweg van Jonathan Jacob tussen Mortsel en Boechout, en terug: de pendeldienst van de dood.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

1 De Pano donderdag

Zelden zullen beelden meer ontsteld hebben. Ze zorgden ook voor een stroomversnelling die de auteurs van drie jaar stilzwijgen verzwelgt. Vrijdagmiddag volgt de eerste troittoircommentaar in de Wetstraat: met erg ongelukkige gelaatsmimiek vraagt minister van Binnenlandse Zaken Joëlle Milquet zich af waarom in al die tijd nog geen enkel betrokken agent geschor(s)t was.

De zoektocht naar verantwoordelijken is gestart. Voorspelbaar: aan de benedenkant van de chain of command. Uiteraard geen woord over haar voorgangster op het zelfde ministerie, destijds voor die beslissing bevoegd.

Wat een traditie toch: stenen vallen altijd naar beneden. Niet moeilijk dan, om de onderste boven te halen.

Aan de microfoon van Radio1 wordt ondertussen justitie in het vizier genomen. Renaat Landuyt herhaalt zijn voorstel voor een op te richten Comité J: een kleine groep “onafhankelijke magistraten, niet verbonden aan de hiërarchie, die toezien op de werking van justitie”. De burgemeester van Brugge lijkt een koele minnaar van het idee van tuchtrechtbanken, het project Delpérée (CDH) dat net nu – eindelijk – de landingsfase ingezet had in de commissie Justitie van de Senaat.

Nu dat alles toch nog niet voor morgen is, ziet Groen-fractieleider Stefaan Van Hecke heil in een “onafhankelijk onderzoek” van de Hoge Raad voor de Justitie: “in de Fortis-affaire heeft die bewezen een grondig onderzoek te voeren”.

Dat zal dan wel niet de opinie van fraudejager Karel Anthonissen zijn: die had het HRJ-verslag in Diamantgate neergesabeld als “het gekste dat ik ooit gelezen heb” (De Standaard 15 mei 2012). Midden verleden jaar hadden de senatoren dan weer vragen bij het rapport van de HRJ naar de werking van justitie in de zaak van de moord op Annick Van Uytsel.

2 Ter Zake vrijdag

Vrijdagavond zijn ze al met drie, want naast procureur des Konings Dams en een stugge woordvoerder van de politievakbond (NSPV), wordt nu ook de medische sector vertegenwoordigd.

Psychiater Joris Vandenberghe had in het verleden opgemerkte pleidooien gehouden over “terughoudendheid bij collocatie” en “een warme psychiatrie” (Radio 1 Joos van 24 april 2012). In wat een ijskoude Terzake-studio lijkt, wordt door niemand enig woord van medeleven geuit, laat staan een ‘sorry’ of excuus. Niemand vat dat ontluisterend schouwspel beter samen dan Erwin Mortier in enkele Twittertekens: “de dans der maharadja’s is beschamend”.

Lieven Verstraete blijft er eventjes sprakeloos bij: “Dus niemand heeft een fout begaan ?”.

De politieman heeft het over “prikkels”, de psychiater kaatst de bal terug naar de spoedgevallendienst, en de procureur naar de rechtbank die zal oordelen.

Wat de procureur er niet bij vertelt: dat zijn parket in die zaak al teruggefloten is door een onpartijdige rechtbank. Het Antwerpse Parket had de buitenvervolgingstelling van àlle agenten gevorderd, maar de raadkamer had de man die de “prikkels” aan Jonathan toebracht wél voor vervolging naar de correctionele rechtbank verwezen.

Dat procureur Dams nog wat andere informatie had kunnen aanbrengen weten we nu ondertussen ook wel.

3 Zondag, De Zevende Dag

Op zondag krijgt de Zevende Dag een primeur: dat Open VLD voor een federale structuur van de “bottinnekes” opteert wordt er door niemand anders kond gedaan dan Eddy Baelemans, anno 2010 nog korpschef van de Antwerpse politie, maar na zijn niet-verkiezing adviseur Veiligheid op het kabinet Turtelboom. Een tussenlanding.

Ook ex-korpschef Baelemans had geen oren naar enige verantwoordelijkheid van het Bijzonder Bijstandsteam dat hij mee oprichtte.

Ondertussen klinkt door het internetgeruis een nieuwe outing van Bart Debie: in zijn blog heeft hij het over een “team dat ik zéér goed ken” en steun aan “de voormalige personeelsleden van mijn eenheid”. Als applaus kan dat tellen: de gewelddaden in functie waarvoor Debie veroordeeld werd tot vier jaar cel dateren van tijdens zijn tijd als Antwerps politiecommissaris en docent aan de Antwerpse politieschool.

4 Dinsdag een nieuwe oorlog

Vandaag start een nieuwe Antwerpse magistratenoorlog. Het nieuw element zou een “tussenkomst” van procureur des Konings Herman Dams op die fatale dag betreffen.

De pendeldienst van de dood is een verhaal met véél schakels, maar die zou nieuw zijn.

Procureur-Generaal Liégeois “hoopt” nu dezelfde raadsheer-onderzoeksrechter op een heropend onderzoek te krijgen. Dat moet dus met dezelfde “doortastendheid” gevoerd worden als voorheen – of misschien mag het ook wel iets doortastender.

Immers waren ook volgens de PG een “aantal zaken tot nu toe moeilijk te verklaren”. Raar dat precies de procureur-generaal het onderzoek binnen het kader van het funeste voorrecht van rechtsmacht “op Ons niveau” dan toch zonder gevolg klasseerde. Zelfs zonder dat alle technische vragen uitgespit werden.

5 Een niet gestelde vraag

Een fundamentele vraag werd nochtans al gesteld. Immers merkte ik in #7Dag op dat de werkwijze van de substituut op die fatale dag niet die van de “referentiemagistraat” inzake collocatie was. Die taakverdeling binnen de parketten (bv. ook voor drugproblematiek) gebeurt precies om specialisering mogelijk te maken.

De “referentiemagistraat” is ook vertrouwd met de provinciale overlegplatforms die territoriale spreiding van gedwongen opnames organiseeren via contacten met de medische wereld. Die vertrouwdheid met de materie voorkomt dan ook kortsluitingen zoals het illegale veto van de Alexianen van Boechout.

6 Van twee dingen één

Ofwel was de substituut in de zaak Jonathan de referentiemagistraat, en dan hebben we een nauwelijks voor te stellen probleem inzake professionaliteit. Daar kan eigenlijk niet van uitgegaan worden bovenop alles wat we al te horen kregen, maar hou u wel schrap.

Ofwel was zij niét de referentiemagistraat en dan lag overleg met haar korpschef voor de hand. Parketmagistraten werken in hùn piramide immers fundamenteel anders dan rechters in die van hen. Het parket heeft een hiërarchische bevelstructuur top-down en het is een eufemisme te zeggen dat de Antwerpse versie daarvan nogal strikt militair te begrijpen is.

Het bevreemdt dan ook dat die elementaire vraag naar intern Antwerps korpsoverleg en initiatieven van korpschef Dams door de raadsheer-onderzoeksrechter of de PG niet zou gesteld zijn geweest en die piste naar een bijkomende mogelijke verantwoordelijke – hopelijk geen zondebok - pas nu gevolgd zou worden.

7 ‘Befehl ist Befehl’?

In die laatste hypothese – van overleg met procureur Herman Dams – volgt een nieuwe vraag. Als de substituut in kwestie voor één of meerdere instructies van die dag overlegde met de korpschef, wààrom verklaarde zij dat niet in het “relaas der feiten” dat de ouders Jacob noteerden, noch in het proces-verbaal dat zijzelf in het dossier liet voegen.

Immers zou dat een evident element geweest zijn, want instructie van een korpschef naar een substituut kàn wél. Voorbehoud: ook hier is ‘Befehl ist Befehl’ relatief. Zélfs indien de korpschef bv. het “platspuiten” zou geadviseerd hebben – horreso referens – dan nog zou de substituut moeten geweigerd hebben voor dergelijk onwettig bevel als ‘relais’ te spelen.

Het is dan ook wat raar de PG te horen uitsluiten dat de substituut opnieuw in beeld zou komen: precies in de hypothese van een tussenkomst van de procureur des Konings stelt zich de vraag naar haar relaas in het kader van het – duidelijk onvolledig – onderzoek. Tenzij haar korpschef ‘cavalier seul’ gespeeld zou hebben. Maar dan tuimelen ook nieuwe vragen binnen: wie zat dan bij Dams aan de andere kant van de telefoonlijn bij dat ‘Befehl ist Befehl’?

8 On-partijdigheid?

Tot slot. Binnen het kader van het funeste, verziekte en verziekende systeem van het ‘voorrecht van rechtsmacht’ wordt het onderzoek wel gevoerd door een raadsheer-onderzoeksrechter, maar de beslissing tot vervolging of niet van een rechter of procureur of substituut is er een van de procureur – generaal.

De functie van PG Yves Liégeois is er nu dus – opnieuw - een die in een normaal rechtssysteem voorbehouden is aan onafhankelijke rechters, dus een raadkamer of een Kamer van Inbeschuldigingstelling.

Als de PG die wezenlijk rechterlijke functie moet vervullen, moet dat ook met onpartijdigheid gebeuren.

 

(De auteur was bijna 25 jaar vrederechter en is auteur van het in 2012 bij UGA verschenen boek ‘Kwetsbaren in het recht’.)
 

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u zich schikt naar de regels voor deelname aan onze discussiefourms; lees dus de regels - mod.

 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.