Hommeles in het Antwerpse gerecht: wie is wie?

Het verhaal rond de onderzoeksdaden in zaken rond de Antwerpse diamantfraude en de zaak-Jonathan Jacobs is een kluwen van namen en functies. Juridisch specialist Leo Stoops zet alles op een rijtje en wijst de weg.
Peter Van Calster (l), Herman Dams (m) en Yves Liégeois (r)

Verschil tussen parket en parket-generaal

In elk gerechtelijk arrondissement (27) is er ook een parket, ook wel "staande magistratuur" genoemd, omdat ze rechtstaan als ze het woord nemen (tegenover de "zittende magistratuur" of de rechtbank). De rol van het parket is om misdadigers op te sporen en ze voor de rechtbank te brengen. De baas van een parket is de procureur (Diamantgate: Herman Dams). Zijn medewerkers zijn substituten (Diamantgate: Peter Van Calster).

Wat het parket is voor de rechtbanken is het parket-generaal voor het Hof van Beroep. Aan het hoofd van een parket-generaal staat een procureur-generaal (Diamantgate: Yves Liégeois). De rol van de parketten-generaal is, samen met de minister van Justitie, het nationale vervolgingsbeleid bepalen. Omdat de parketten onder de parketten-generaal staan, is in Antwerpen Yves Liégeois dus de baas van procureur Dams en die is op zijn beurt de baas van substituut Van Calster.

Diamantgate: voorgeschiedenis

Diamantgate speelt zich dus af op het niveau van het parket en het parket-generaal. De rechtbanken zijn hierbij niet betrokken. Het begint met een onderzoek naar 1 miljard euro zwart Belgisch geld bij de Zwitserse bank HSBC. Substituut Van Calster wil het onderzoek zo grondig mogelijk voeren. Procureur-generaal Liégeois is voorstander van het toepassen van de afkoopwet (zie onder).

Op een bepaald ogenblik ontdekt Liégeois dat Van Calster een cd-rom met de namen van de fraudeurs niet op de juiste manier heeft ingeschreven bij het parket. Hij vordert een onderzoeksrechter die een " huiszoeking" doet op het bureau van Van Calster. De cd-rom wordt in beslag genomen.

Maar Liégeois vreest nog altijd voor procedurefouten. Daarom laat hij het hele onderzoek helemaal opnieuw doen. Van Calster wordt op een zijspoor gezet, hij mag zich niet meer bezighouden met diamantzaken.

Van Calster dient op zijn beurt een klacht in tegen Liégeois (zijn baas), omdat hij schriftvervalsing zou gepleegd hebben. Tevergeefs: Cassatie spreekt Liégeois vrij. Maar de toon is wel gezet: het is oorlog. Procureur Dams zit gekneld tussen zijn ondergeschikte (Van Calster) en zijn baas (Liégeois), en moet op twee benen dansen.

Afkoopwet

De afkoopwet ligt dus aan de basis van de diamantoorlog. In 2011 werd een wet ingevoerd waardoor verdachten die voor de rechtbank staan, vrijuit kunnen gaan als ze een boete betalen. De regel werd ingevoerd omdat vele grote financiële onderzoeken zo lang duurden dat de verdachten moesten worden vrijgesproken. Door de afkoopwet wint de staat twee keer: ze moet geen lange procedures betalen én ze krijgt het geld van de boete. Er was nogal wat discussie over de wet omwille van het morele aspect : bij sommigen wringt het dat verdachten die geld hebben vrijuit gaan.

De zaak-Jonathan Jacob

Ondertussen start procureur-generaal Liégeois een onderzoek tegen procureur Dams (de baas van Van Calster) omdat die niet had gezegd dat hij zich heeft gemoeid met de zaak-Jonathan Jacob: een verslaafde jongen die in een politiecel van Mortsel wordt doodgeslagen.

Dat onderzoek moet uitmaken of Dams het bevel gegeven heeft om de speciale politie-eenheid van Antwerpen in te schakelen, wat uiteindelijk leidde tot de dood van Jonathan. Datzelfde onderzoek moet tevens duidelijk maken of de procureur (of een substituut) valse stukken in het dossier heeft gestoken.

Nu is dus ook bekendgemaakt dat Liégeois drie onderzoeken heeft lopen tegen substituut Van Calster. Deze vloeien dan weer voort uit de diamantoorlog in Antwerpen. Als klap op de vuurpijl moet procureur Dams een tuchtonderzoek leiden tegen zijn substituut Van Calster.

Wordt zeker vervolgd.