Mysterie van de "cirkelzaagvis" is opgehelderd

Amerikaanse wetenschappers hebben via CT-scans een reconstructie gemaakt van de Helicoprion, een vis die zo'n 270 miljoen jaar geleden leefde. Opvallend is dat de vis een cirkelvormige rij tanden had in de onderkaak. Over die "cirkelzaag"-tanden braken onderzoekers zich al meer dan een eeuw het hoofd.

Dat de Helicoprion een cirkelvormige rij tanden had, bleek al langer uit de fossielen die zijn overgebleven van het lang uitgestorven dier (zie foto onderaan). Maar waar die "cirkelzaag" zich juist bevond, was het onderwerp van discussie. Zat ze aan de binnenkant van de kaken? Of was het een uitwendig verdedigingsmechanisme tegen roofdieren?

Omdat de Helicoprion voor het grootste deel uit kraakbeen bestond, wat niet goed bewaard blijft, is het niet evident om te reconstrueren hoe het haaiachtige dier eruitzag. Maar wetenschappers van de universiteit van Idaho hebben nu via CT-scans van het meest complete fossiel -waarin toch een aantal indrukken van de kraakbeen-structuur zijn achtergebleven- een computermodel van de vis kunnen creëren.

Uit het onderzoek, dat gepubliceerd is in de Royal Society journal Biology Letters, blijkt dat de cirkelvormige rij tanden wel degelijk verbonden was met de onderkaak van het dier, en dus achterin de bek van het dier zat. De tanden zouden ook echt gewerkt hebben als een soort van cirkelzaag. "Bij het dichtklappen van de bek draaiden de tanden naar achteren, zodat ze het vlees waarin het dier beet, doorsneden”, zegt onderzoeker Leif Tapanila.

Volgens Tapanila en zijn team at de Helicoprion vooral zachte prooien, zoals inktvissen. Dat zou blijken uit het feit dat maar heel weinig van de fossielen gebroken of beschadigde tanden vertonen. De "cirkelzaagvissen" zijn waarschijnlijk verwant aan de hedendaagse draakvissen, al doet de reconstructie van de prehistorische vis meer denken aan een haai.