Winstbewijzen, Belfius en het ACW - Guy Janssens

Notionele interest, winstbewijzen, de financiële begrippen floten ons de afgelopen dagen om de oren in de zaak ACW-Belfius. Hoe komt het dat een sociale organisatie als het ACW in zo’n duivelse spiraal van kapitalistische spitstechnologie is terechtgekomen? Haute finance is toch iets wat thuishoorde in de cenakels van banken en bij zeer gespecialiseerde advocatenbureau’s, in ieder geval niets iets waar ‘de beweging’ zich veel van moest aantrekken?
labels
Analyse

De spaarkas van de zuil

Politoloog Luc Huyse wees er enkele dagen geleden al op dat de oorzaken van de huidige moeilijkheden jaren, zelfs decennia teruggaan. Het ACW was van oorsprong een organisatie van de christelijke zuil, met een vakbond, een ziekenkas en spaarbanken, geënt op een coöperatief model. Er bestond ook een ‘rode’ koepel met vakbond, ziekenkas en spaarbanken, en zelfs de liberalen hadden en hebben een ideologisch verwante vakbond en zelfs een liberale ziekenkas, al is er in de donkerblauwe ideologie weinig of geen ruimte voor dit soort ‘middenveldorganisaties’ (zie de burgermanifesten van Guy Verhofstadt).

Schaalvergroting

De ‘ideologisch getinte’ spaarkassen bestonden toen naast alle andere banken en bankjes binnen België, waarvan de grenzen toen nog veilig dicht waren. Van de Europese eengemaakte markt voor personen, goederen, diensten én kapitaal was nog niet zoveel sprake. We hebben het nu over de periode tot begin jaren negentig. Toen gingen de Europese grenzen open en werden termen als schaalvergroting en vrije concurrentie gemeengoed. Ook de banken moesten gaan fusioneren en gaan privatiseren en de marktlogica ging de coöperatieve logica ver overvleugelen. En the rest is history...

In het zog van de CVP

De toplui van de organisaties van het ACW speelden vanouds een belangrijke politieke rol, in het zog van de macht die de CVP uitoefende. Om maar één naam te noemen: Hubert Detremmerie, topman van de BAC, de cooperatieve bank van de christelijke arbeidersbeweging, behoorde tot het viertal, samen met premier Wilfried Martens, ACV-voorzitter Jef Houthuys en toenmalig kabintschef van Marten, Fons Verplaetse, die in het buitenverblijf van die laatste in Poupehan bijeenkwamen om na de Belgische devaluatie het herstelbeleid in goede banen te leiden. De macht van de zuilen was klaar en duidelijk.

Fusies en nog eens fusies

In de afgelopen decennia is BAC eerst BACOB geworden, vervolgens Artesia, dan Dexia en tenslotte Belfius. Nodig omdat schaalvergroting op Europese schaal nodig was. Small is beautiful gold niet voor de Europese bankensector in de jaren negentig.

Met open armen

In die hele slipstream van fusies werden de honderdduizenden kleine spaarders telkens meegenomen. Toen dat hele reservoir van ACW-spaarders uiteindelijk in het jaar tweeduizend bij Dexia terechtkwamen werden die door de bank met open armen ontvangen. En voor wat hoort wat: in dat jaar 2000 keerde Dexia winstbewijzen uit aan het ACW, voor een bedrag van 110 miljoen euro. Een winstbewijs is een vergoeding voor een ‘inbreng waar moeilijk een waardering op de plakken is’, In dit geval dus een vergoeding voor de vele aangebrachte klanten.

Een bevoorrechte relatie

Winstbewijzen zijn perfect legale instrumenten en kunnen worden uitgegeven door iedere naamloze vennootschap, dus niet alleen door banken. Je zou het bijna kunnen omschrijven als een ‘vriendendienst’. Het weerspiegelt een bevoorrechte relatie tussen het bedrijf dat de winstbewijzen uitgeeft en de ontvanger ervan. Ze leveren dividend op maar tegelijk geven ze geen stemrecht. En het schept een ‘special relationship'.

Een meer zakelijke relatie

Afgelopen maand heeft Belfius de winstbewijzen afgekocht van het ACW, om op die manier, zo zegt de bank zelf, een meer zakelijke relatie op te bouwen. Die winstbewijzen zijn omgezet in een eeuwigdurende achtergestelde lening van het ACW aan Belfius, tegen een vergoeding waar de afgelopen dagen heel wat over te doen was: is ze marktconform of niet?

Een achtergestelde lening is een lening die, in geval het bedrijf failliet gaat, pas wordt terugbetaald als alle andere schuldeisers hun deel uit de failliete inboedel hebben gekregen. Op die manier, zo zeggen zowel Belfius als het ACW, zijn de verhoudingen tussen bank en ‘de beweging’ nu helder. Of de politieke storm daarmee is gaan liggen is een andere zaak. Dat zullen we de volgende dagen allicht wel merken.

Guy Janssens

(De auteur is eindredacteur en presentator van De Vrije Markt.)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees dus de regels - mod