Waarom Letland de euro nog wil - Rob Heirbaut

Letland vraagt vandaag officieel om lid te worden van de eurozone, ondanks de fors crisis en het risisco om veel geld op tafel te moeten leggen voor andere eurolanden. Bovendien heeft het kleine land heeft al zoveel moeten besparen. Waarom zo'n stap?
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Eigenlijk moéten alle EU-landen de euro invoeren, de euro is munt van de Europese Unie. Alleen Groot-Brittannië en Denemarken moeten dat niet doen, zij hebben van in het begin gezegd dat ze hun eigen munt willen behouden.

De andere landen kunnen de euro wel pas invoeren wanneer ze aan de voorwaarden voldoen. Die voorwaarden zijn er om ervoor te zorgen dat het economische en budgettaire beleid van de lidstaten van de eurozone niet te veel van elkaar verschillen. Zweden is een speciaal geval: de bevolking stemde er in een referendum tégen de invoering van de euro, en dus heeft Zweden zijn eigen munt (de kroon) behouden.

Wat zijn de voorwaarden?

Het begrotingstekort mag niet groter zijn dan 3 procent van het Bruto Binnenlands Product (BBP), en de schuld mag niet hoger zijn dat 60% van het BBP. De prijzen moeten stabiel zijn: de inflatie mag niet meer dan 1,5% hoger liggen dan die in de drie best presterende landen. De munt moet ook stabiel zijn, de koers mag geen hevige schommelingen vertonen. De langetermijnrente mag niet te hoog liggen: maximaal 2% hoger dan het gemiddelde van de 3 landen met laagste rente.

De Europese Commissie en de Europese Centrale Bank gaan nu onderzoeken of Letland aan de voorwaarden voldoet. Op basis van hun advies zullen de ministers van Financiën van de EU dan beslissen of Letland de euro mag invoeren. Wellicht valt die beslissing in juli.

Volgens de laatste voorspellingen van de Europese Commissie lijkt Letland aan de voorwaarden te zullen voldoen. Het begrotingstekort zou in 2013 1,1% bedragen, de schuld 44%, en de inflatie 1,9% (tegenover 1,8% in de eurozone).

Lid worden van een club in crisis?

Volgens recente opiniepeilingen zijn de meeste Letten gekant tegen toetreding tot de eurozone. Dat heeft alles te maken met al het slechte nieuws van de voorbije jaren over de euro. Dat het arme Letland (het gemiddeld maandloon is ongeveer 500 euro netto) geld zou moeten gaan lenen aan rijkere landen als Griekenland, Ierland en Portugal, ook dat vinden veel Letten onbegrijpelijk.

Toch houdt de Letse regering voet bij stuk. " ’t Is niet de euro die in crisis is, maar sommige landen," zegt premier Dombrovskis steevast. Voor een kleine, open economie als Letland is het volgens hem ook beter om de euro als munt te hebben, dan een eigen munt. Hij verwijst daarbij naar het voorbeeld van noorderbuur Estland, dat in 2011 al de euro invoerde.

Letland klauterde uit diep dal

Inderdaad. Tot 2007 kende de Letse economie een ware boom, met een jaarlijkse groei van 10 procent. Toen de wereldwijde financiële crisis uitbrak in 2008 was het sprookje uit. Het Letse mirakel bleek een zeepbel te zijn: banken en burgers hadden massaal goedkoop geld geleend in het buitenland, de Letse lonen waren fors gestegen (veel meer dan de productiviteit van de werknemers), maar plots viel alles in duigen. In 2009 kromp de economie met 18%. De prijzen van appartementen in hoofdstad Riga waren in 2009 nog maar een derde van wat ze in 2007 waren.

De Letse overheid kwam ook in de problemen, met een begrotingstekort van wel 12%, en moest eind 2008 internationale financiële hulp vragen. Letland kreeg een noodlening van 7,5 miljard, bijna de helft daarvan kwam van de EU. Begin 2012 kon Letland weer op eigen benen staan en zichzelf financieren op de financiële markten.

Hard besparen, met succes

De Letse regering voerde een draconisch besparingsbeleid, met een dubbel doel. De overheidsuitgaven verminderen, en de Letse economie weer concurrentieel maken.

Zowat 30% van de ambtenaren werden ontslagen, zij die bleven moesten wel 20% inleveren. De pensioenen werden fors verlaagd. Ook in de privésector werden de lonen verlaagd.

In de periode 2009-2012 bespaarde de overheid 13 miljard euro, nieuwe belastingen brachten nog eens 6 miljard euro op.
Internationale experts hadden de regering de raad gegeven om de munt te devalueren, de gemakkelijkste manier om weer concurrentieel te worden. Maar omdat dit de invoer veel duurder zou maken, en omdat het de druk zou wegnemen om fundamentele hervormingen door te voeren, koos de Letse regering ervoor om de koers van de Lats ongewijzigd te houden (de koers van de Lats is gekoppeld aan die van de euro).

Het harde recept werkt. De Letse economie groeit al twee jaar met ruim 5%, het beste cijfer van de hele EU. In tegenstelling tot de meeste landen, daalt in Letland de werkloosheid.

Voorbeeld voor Griekenland?

Voor de Europese Commissie en het IMF is Letland de model-leerling, de beste van de klas, hét voorbeeld bij uitstek dat een snel en hard besparingsbeleid het vertrouwen in een land kan herstellen, zodat het snel uit de crisis kan geraken.

Hierop komt veel kritiek, ondermeer van de Amerikaanse econooom Paul Krugman. Hij wijst erop dat de werkloosheid in Letland nog altijd hoger ligt dan voor de crisis, en dat veel Letten geëmigreerd zijn om werk te gaan zoeken in een ander land.

Merkwaardig is wel dat er in Letland geen straatprotest geweest is tegen de harde besparingsmaatregelen, zoals in Griekenland of Portugal. Veel Letten hebben nog het Sovjettijdperk en al zijn ontberingen meegemaakt, wellicht speelt dat een rol. Opvallend: premier Dombrovskis, de architect van het strenge beleid, is desondanks al twee keer herverkozen.

De situatie van Letland is natuurlijk niet helemaal te vergelijken met die van Griekenland. De landen waarnaar Letland exporteert doen het allemaal redelijk goed: Polen, Duitsland, Estland en Litouwen, Rusland. Terwijl heel Zuid-Europa in crisis verkeert.

Een lichtpunt voor Merkel

De crisis in de eurozone is nog niet voorbij. De verkiezingsuitslag in Italië toont aan dat het harde besparingsbeleid niet gesmaakt wordt door de bevolking. In Portugal kwamen honderdduizenden mensen op straat tegen de besparingen. Cyprus wordt binnenkort het vierde land dat een beroep zal moeten doen op een lening van de rest van de eurozone, Slovenië zit ook in slechte papieren.

Dat er in die context een land (of toch zijn regering) wil toetreden tot de eurozone, zal door alle Europese instellingen met veel enthousiasme worden begroet. Er is nog een ander lichtpunt: Ierland zit op schema om het vanaf dit jaar zonder financiële hulp van buitenaf te doen.

Als Letland het 18e land wordt van de eurozone, wordt het kamp van (vooral noordelijke) landen dat voorstander is van een streng besparingsbeleid alvast sterker. Net nu er in de eurozone een debat aan de gang is over het gevoerde beleid: maken de besparingen de toestand niet erger dan die al is, en wordt het geen tijd om het roer om te gooien?

 (De auteur is Europa-specialist voor VRT-nieuws.)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees dus de regels - mod