Something rotten -Carl Devos

Politiek roept deze week bij u wellicht een diepe zucht op. Een waarbij het openingsgehijg van de Bee Gees in ‘How Deep Is Your Love’ (dik 10 seconden synchroon) verbleekt. Zeker als u deze ochtend De Morgen las. ‘Arco schreef zelf Koninklijke Besluiten’ (over garantieregeling) kopt die vandaag. Daarmee komt een vervolg in de ondertussen spuuglelijke ACW-soap.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Zelfs na het ontslag van Vanackere of de beslissing van het ACW om af te zien van de notionele intrestaftrek of het commercieel 1,5%-contract met Belfius, raakt dit dossier niet gesloten. Dat zag er nochtans zo uit, gezien ook de parlementaire onderzoekscommissie werd afgevoerd. Dinsdag begint het budgettair en politiek zware begrotingsconclaaf.

In haar diepste nerven

Met dit nieuwe hoofdstuk – het ACW werkte achter de schermen zelf de waarborgregeling voor haar eigen klanten uit, met steun van CD&V-kabinetten – wordt een vervelend politiek hoofdstuk toegevoegd. Het sleurt CD&V direct mee en betrekt ook ex-premier Leterme, die volgens velen te goed weg kwam. (Hoe zit het trouwens met Reynders?)

Het brengt het hele dossier ook terug naar de politieke essentie, weg van de fiscale spitstechnologie: kreeg de ACW-aandeelhouder van Dexia een voorkeursbehandeling, met medeweten of zelfs steun van de klassieke partijen, voorop CD&V? Dit raakt het politieke systeem in haar diepste nerven. Het is bijna het soort verhalen waarbij ontkenning niets meer uithaalt: critici zullen geen verweer geloven.

Al zal het verloop van dit nieuwe incident vrij klassiek zijn: eerst een grote golf van grote verontwaardiging, dan allerlei nuancerende elementen en argumenten die een en ander in perspectief zetten. Zo is het niet helemaal ongezien dat een middenveldorganisatie mee schrijft aan regelgeving waar ze zelf beter van wordt. Maar zoals eerder gezegd, hoogst intuïtief: als er nu 100 mensen zijn die mee gaan in de boosheid over dit nieuw hoofdstuk, keren er maar 70 terug en blijven er dus hangen in de analyse dat there is something rotten in the state of Belgium. Hoewel.

"Waarom die pijn zo rekken?"

Toen uw dienaar eerder deze week zei dat het dossier wellicht politiek naar achter zou worden geschoven, klonk het dat mijn conclusie wellicht voorbarig was. Omdat er nog zou komen. In meervoud. Vandaag staat er in De Morgen inderdaad nog. Wat volgt? Inhoudelijk is wat daar staat politieke, of toch electorale springstof. Wie een parlementaire onderzoekscommissie wil afweren zal nu met nieuwe argumenten moeten afkomen. Betere.
Maar het doet ook vragen rijzen over diegene die deze munitie in handen houden. Laten zij die gespreid vallen, om zo de schade te maximaliseren? Het is alsof ze er alles aan doen om het schandaal warm te houden. Natuurlijk zal wie die allemaal brengt niet uitsluitend geïnteresseerd zijn in ‘de waarheid’, natuurlijk gaat dit ook om een politieke (en andere?) strijd.

Maar de schuld die zij anderen aanwrijven, dreigt ook een stuk naar hen terug te keren: waarom die pijn zo rekken? Wie overdrijft zal vroeg of laat ook de volkssympathie verliezen. Er zijn grenzen aan het sleuren en slaan. Dat anti-politieke klimaat kan zich ook tegen de aanklagers keren.
 

De houding van de N-VA

In dat verband geeft N-VA de indruk het geweer nogal vaak van schouder te veranderen: eerst is er kritiek op het ene, dan weer op het andere. Het is inderdaad een complex verhaal dat over veel gaat, maar zo lijkt het alsof ze wisselend van de ene zwakke plek naar de andere gaan om de tegenstander toch maar te kunnen vloeren. En als er enige sympathie ontstaat over bv. Steven Vanackere, dan klinkt het plots zacht zalvend. Zelfs voor N-VA had Vanackere niet moeten opstappen, omdat hij niets verkeerd had gedaan. Een conclusie die die partij evenwel nooit voor zijn ontslag heeft meegedeeld.


Bart De Wever, die als geen ander een politiek buikgevoel heeft, begreep dat eerder deze week zeer goed. En hij had een interessante redenering klaar: als mocht blijken dat het ACW volgens de BBI niets illegaals had gedaan, dan wil De Wever weten wie dat legaal heeft gemaakt. Zo lijkt het alsof N-VA in deze nooit haar ongelijk wil toegeven. Bij elke mogelijkheid dat dit hele verhaal minder erg is dan het lijkt, heeft N-VA een ontsnappingsroute voorzien.

Dergelijke bedenkingen doen niets af van de ernst van de feiten die N-VA aanklaagt, noch van het feit dat het een partij toekomt om dat te doen en zelfs om daar haar politiek profijt uit te halen. N-VA heeft hier een sterk dossier in handen, tot tevredenheid van velen die hun frustratie eindelijk politiek vertaald zien.
 

De keuze voor Koen Geens

Vandaar ook de keuze voor Koen Geens op financiën. Deze minzame topjurist en advocaat is al langer een christendemocratische sterkhouder achter de schermen van de macht. Zijn eigen stijl biedt heel wat mogelijkheid tot populariteit: de niet-politieke politicus doet het hier altijd goed. Zijn zakelijke benadering – rustige vastheid – is het ontwapenend antwoord op de harde politieke aanvallen.

Maar vergis u niet: Geens is ook bijzonder goed vertrouwd met het (christendemocratisch) middenveld. CD&V koos iemand die geen directe band heeft met het ACW, maar wel een die goed weet wat er daar op het spel staat en hoe dat juridisch omkaderd moet worden. Zijn politiek zwakke plek loopt over zijn eigen advocatenkantoor, maar dat zou geregeld moeten zijn. Dat kantoor verbrak meteen de banden met het ACW, Geens zelfs is er geen bestuurder meer.


De vraag is nog of hij vennoot-mede-eigenaar blijft van een kantoor dat geld verdient door klanten bij te staan in hun strijd tegen de fiscus, een fiscus waar Geens politiek verantwoordelijke van is. Misschien kan dat juridisch en deontologisch, maar het is niet het soort beeld waarmee je politiek comfortabel zit. In de heersende schandaalsfeer is dat potentieel ook een delicaat dossier. Voor je het weet sleurt de beeldvorming alles met zich mee.
 

"Een regering zonder de socialisten"

Ondertussen twijfelt niemand er aan dat 2014 de achtergrond is van deze strijd. De inzet van 2014 is volgens Vande Lanotte: een regering zonder socialisten. Het spel van trekken en duwen tussen Peeters en De Wever is in dat opzicht dan ook een misleidende show. Volgens De Wever is de inzet van 2014: een regering zonder N-VA. Partijen maken graag zichzelf tot inzet van de verkiezingen. Maar ze kunnen allebei gelijk hebben. De vraag is ook over welke regering het gaat.

De strijd tussen Peeters en De Wever is geen kanseliersduel in klassieke zin, omdat De Wever wellicht geen kandidaat-Minister-President is, zoals hij herhaalt. Maar het gaat wel om het marktleiderschap van Vlaanderen: Kris Peeters wil ten alle prijze vermijden een regering te moeten leiden waarin N-VA dominant is. Die zal hij niet leiden. De Wever wil zijn huid in België zo duur mogelijk verkopen, ook om zijn Vlaams verhaal geloofwaardig te maken. Dat de regeringsvorming aan elkaar gekoppeld zal worden maakt het allemaal ingewikkeld.

Strijdveld staatshervorming

In die strijd om Vlaanderen is de staatshervorming een cruciaal strijdveld. In Terzake van 22 januari zei Peeters dat de zevende staatshervorming in de senaat besproken mag worden, dus buiten formatie gehouden wordt. Want de formule van partijvoorzitters was volgens Peeters tot op de draad versleten.

Wie een staatshervorming in de Senaat wil bespreken en iets van politiek kent, weet dat die er niet zal komen. Peeters bouwde toen verder op de strategie die Wouter Beke op de nieuwjaarsreceptie van zijn partij had uitgesproken: “Wat we zelf doen, moet steeds beter: 2014 wordt niet het jaar waarin we nog een nieuwe ronde in de staatshervorming gaan draaien, maar het jaar waarin we de nieuwe middelen en bevoegdheden inzetten voor een nog beter beleid in Vlaanderen.” Kortom: Peeters en Beke, de enige overgebleven patrons van CD&V, hadden de staatshervorming afgevoerd.

Een nieuwe staatshervorming?

Maar zie: na een forse aanval van De Wever op Peeters en de Vlaamse regering – zelfde benadering als in Antwerpen in 2012: met één been uit de coalitie staan waarvan je deel bent – stuurde Peeters subtiel bij. Niet enkel tactisch, maar zelf strategisch. Er wordt zelfs niet veel moeite gedaan om te ontkennen dat CD&V voor de tegenaanval kiest, de uitdager zal uitdagen. Dat men die centrumrechtse kiezer niet zomaar aan N-VA zal laten.

Nogal wat luisteraars hadden uit de uitleg van Peeters in het Vlaams Parlement begrepen dat er enige staatshervormingsbocht zit aan te komen. Die staatshervorming moest er voor CD&V in 2014 niet komen, nu komt daar een opening. We zullen zien, klinkt het nu.

Maar als die staatshervorming terug komt en Kris Peeters én de man voor de Vlaanderen én de kopman in de federale campagne is, hoe zit dat dan precies met die staatshervorming? Is de CD&V-kopman nu wel of niet vragende partij voor een nieuwe in 2014? En als hij dat echt wil, moet dat dan – cfr. de Van Rompuy-doctrine – niet vooraf, tijdens de regeringsonderhandeling? Zoals N-VA vraagt.

Ook N-VA kwam op dat punt deze week niet ongeschonden weg. Een partij die op 14 oktober 2012 de premier oproept tot een confederale dialoog, maar die pas begin 2014 via een congres zal bepalen wat ze zelf wil, komt ook opportunistisch over: blijkbaar moet de vlam van het confederalisme promotioneel warm gehouden worden tot pre-electorale tijden, waarin ook elke kritiek of bedenking als N-VA-bashing voorgesteld kan worden.
 

Ondertussen, elders in België

Zoekt men 2,8 miljard. En dat is veel geld. Dus zal het een tijdje duren. Niet voor Pasen, wordt gezegd. Dat is minder normaal dan het klinkt, voor een begrotingscontrole, maar geheel begrijpelijk gezien de omstandigheden. Niet enkel budgettair, ook politiek zit het vast. De vraag is of het doel van -2,15% tekort voor 2013 al of niet gelost wordt.

Op de achtergrond is al duidelijk dat dat gevecht nog veel heviger zal zijn over het afgesproken budgettair doel van 2014. De economen worden in deze gebruikt naargelang het politici past. De ‘relancianen’ (niet vasthouden aan -2,15%, meer schuld om relance te ondersteunen) lijken er tegenover de ‘orthodoxen’ te staan (wel aan het budgetdoel houden), maar deze tegenstelling is vals. Allebei pleiten ze voor meer structurele besparingen, waarbij het absolute begrotingstekort (-2,15% of iets meer) niet zo belangrijk is. Die -2,15% mag dus geen politiek fetisj worden, een emotioneel symbool dat de redelijkheid doet sneuvelen.


Zo is een vergelijk mogelijk: de schuld iets groter maken, maar in ruil wel structureel ingrijpen en besparen eerder dan gemakkelijk geld zoeken via belastingen. Maar zelfs dan wordt dat a rato van 2,8 miljard een bijzonder lastige klus.
Als de regering hier verscheurd en verzwakt uit komt, en de hele begrotingsklus vooral politiek faalt, is – gezien het heersende klimaat - de electorale schade in 2014 niet meer te overzien. Er staat meer op het spel dan enkele miljarden.

(De auteur is politoloog aan de Gentse universiteit.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.