Franciscus: what's in a name? - Jürgen Mettepenningen

Het is zeer Bijbels dat wanneer iemand die door God bij de kraag wordt gegrepen – een roeping – soms een andere naam krijgt. Die roeping betekent immers een fundamentele wending in het leven van deze persoon. Zo wordt Abram in het Oude Testament Abraham, net zoals Jacob de naam Israel krijgt. Beide naamsveranderingen worden daar door God doorgevoerd. In de wereld van de religieuze ordes heeft deze traditie van naamsverandering zich verdergezet, waardoor kloosterlingen naast hun doopnaam een kloosternaam hebben, door de gemeenschap bepaald.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Een andere naam

Mensen geven ook zichzelf soms een andere naam, zoals bijvoorbeeld aartsbisschop Léonard veranderde van naam bij zijn overstap van het bisdom Namen naar het aartsbisdom: André-Mutien Léonard werd André-Jozef Léonard. Waar Mutien verwees naar een heilige uit het bisdom Namen – de heilige broeder Mutien-Marie – verwijst Jozef naar de patroonheilige van de Belgische kerkprovincie. Gisteren, op 13 maart, heeft kardinaal Jorge Mario Bergoglio zich ook een andere naam gegeven, zoals dat bij pausen de gewoonte is: hij heeft ervoor gekozen om voortaan als Franciscus door het leven te gaan.

Een naam kiezen is delicaat

De keuze van de naam is delicaat en zegt reeds veel over datgene waar je voor staat. Wat kunnen we afleiden?

1. De nieuwe paus heeft voor een stijlbreuk getekend door een naam te kiezen die door zijn 265 voorgangers nog nooit is gekozen. Daarmee geeft hij onmiskenbaar aan dat er een nieuwe wind zal waaien, al is het uiteraard nog afwachten in welke zin dat dat zal zijn.

2. Door te kiezen voor een onuitgegeven pausnaam bevestigt hij de grote verwachtingen die veel mensen reeds hebben geformuleerd omtrent het pontificaat van de opvolger van paus Benedictus XVI. De kerk dient zichzelf voor de spiegel te plaatsen en zich te bezinnen over wat dient bijgestuurd te worden. Dat moet niet gebeuren met geleerde woorden, maar in alle nederigheid en eenvoud, zoals de heilige Franciscus van Assisi ook deed. Terecht stelt kardinaal Godfried Danneels in een reactie op de pausverkiezing dat het eerste wat Franciscus hoorde toen hij in San Damiano bij een vervallen kerk stond, was: ‘Bouw mijn kerk weer op”. En Danneels vervolgt: “Ik denk dat dat de opgave is van deze tijd”.

Franciscus van Assisi

3. Sint Franciscus van Assisi staat bekend als de heilige van de armen die kon praten met de dieren. Ik meen dat dit aansluit bij twee grote uitdagingen op maatschappelijk vlak wereldwijd: sociale rechtvaardigheid en zorg voor moeder aarde (in religieuze termen: zorg voor de schepping). Iemand uit Latijns-Amerika weet heel goed wat de armoede is die door bevrijdingstheologen werd bekampt. En de zogeheten eco-spiritualiteit telt heel wat pioniers en aanhangers in Latijns-Amerika. De wereldkerk krijgt dus een leider die komt uit een continent dat een belangrijke boodschap heeft voor allen, meen ik.


4. Assisi staat bekend als de stad waar Franciscus geleefd heeft. Sinds het pontificaat van paus Johannes Paulus II staat dezelfde stad ook bekend als het oord waar op geregelde tijdstippen leiders van de verschillende christelijke kerken elkaar ontmoeten. Vertegenwoordigers van die kerken treden er met elkaar in dialoog en bidden er met elkaar. De keuze voor de pausnaam Franciscus heeft zodoende ook een oecumenische connotatie: paus Franciscus wil een paus van respect en dialoog zijn.
 

Nog twee naamgenoten

5. Vergeten we niet twee andere heiligen met de naam Franciscus. Vooreerst is er Franciscus van Sales (1567-1622), aan wie de religieuze orde van de salesianen hun naam ontlenen. Hij is de berschermheilige van schrijvers en journalisten, wat er op zou kunnen wijzen dat paus Franciscus zich bewust is van de kracht van de media in de verkondiging van de Blijde Boodschap.

Ten tweede is er Franciscus Xaverius (1506-1552), lid van dezelfde religieuze orde als paus Franciscus: de Sociëteit van Jezus, kortweg de orde van de jezuïeten. Franciscus Xaverius stond in de begintijd van de jezuïetenorde bekend om zijn evangelisatie in Zuid-Oost Azië. Reeds in zijn balkontoespraak wees paus Franciscus op het belang van de evangelisatie: de Blijde Boodschap moet verkondigd worden.

 

Johannes XXIII

De naam wordt gedragen door een persoon. Paus Franciscus doet me op verschillende manieren denken aan paus Johannes XXIII, die in 1958 paus werd. Zo zijn beide mannen paus geworden op de leeftijd van 76 jaar, wordt er ook van paus Franciscus verwacht dat hij een ‘tussenpaus’ zal zijn, komt hij over als iemand met eenvoud, humor en het profiel van een goedmoedige vaderfiguur.

Ik hoop dat de parallel zich doortrekt: paus Johannes XXIII kondigde drie maanden na zijn pausverkiezing aan dat er een concilie zou worden georganiseerd om de kerk bij de tijd te brengen. Dat concilie (1962-1965) heeft dat effectief gerealiseerd, maar door verschillende omstandigheden sinds de tweede helft van de jaren zestig is de kerk steeds meer op achtervolgen aangewezen. Voor veel mensen in het Westen is de kerk niet meer relevant of van betekenis. Een paus alleen kan dat tij niet keren, maar deze paus kan wel een belangrijke aanzet daartoe geven, onder andere door een concilie samen te roepen. Om te bevestigen wat goed gaat, en bij te sturen wat anders moet!
In ieder geval stemt de verkiezing van paus Franciscus hoopvol.
 

(De auteur is theoloog aan de KULeuven.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.