Is Syrië wel belangrijk genoeg voor het Westen? - Jens Franssen

Deraa. 15 maart 2011. Schuchter komen demonstranten op straat. De wind van de Arabische Lente doet ook het stof opwaaien in Syrië. Aanleiding is een incident met balorige jongeren die net als in de buurlanden anti-overheids-graffiti op muren hebben gespoten. Lokale ambtenaren van het regime Assad reageren zoals lokale ambtenaren van het regime moeten reageren: onversaagd en hondsbrutaal. De jongeren -kinderen eigenlijk- worden mishandeld en gemarteld. Demonstranten hebben genoeg van het geweld en trekken vreedzaam op straat. Gewapend met niet veel meer dan verontwaardiging en een morzel hoop.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina
© VRT - Nathalie Dolmans

Diepere en oudere oorzaken

De oorzaken van op de opstand in Syrië liggen natuurlijk veel dieper en zijn heel wat ouder. Net als in andere landen Arabische landen is de onvrede bij de meerderheid van de bevolking erg groot. Het Syrische regime van Bashar Assad is brutaal. Corruptie tiert welig en de economische rijkdom wordt niet gelijkmatig verdeeld. In Syrië komt daar bovenop dat de macht al decennia stevig in handen is van de familie Assad, en bij uitbreiding de Allawitische minderheid. Christenen en enkele andere minderheden leunen nauw aan bij het regime, vaak uit angst voor een Soennitische overheersing. Die Soennitische meerderheid voelt zich tweederangsburger in eigen land. Maar ook bij de andere bevolkingsgroepen is de onvrede groot.

Een aanvankelijk vreedzame opstand

De eerste maanden van de opstand zijn vreedzaam. Overal in het land komen Syriërs op straat voor meer democratie en inspraak. Maar het regime pakt de demonstranten hardhandig aan. Er wordt gefolterd en demonstranten verdwijnen. Duizenden (de VN heeft het over 150.000) verdwijnen achter de tralies. Zonder proces vaak.

Het regime zegt dat het om 'terroristen' gaat, maar uit vele filmpjes blijkt dat de overgrote meerderheid gewone burgers zijn die genoeg hebben van de povere resultaten van het regime Assad. Damascus laat ook nauwelijks buitenlandse journalisten toe. Als dat al het geval is kunnen die vaak niet vrij werken. In Damascus zijn er verschillende massa-betogingen voor het regime, een deel van het land steunt het regime.

Oplaaiend geweld

Na maanden van vreedzaam verzet nemen ook de demonstranten de wapens op, eerst uit zelfverdediging tegen sluipschutters van het regime. Al snel laait de strijd op en raken rebellen en regime, of aan het regime gelieerde milities slaags.

De internationale gemeenschap is diep verdeeld en kijkt toe. Iran, Irak en Rusland steunen het regime. Het Westen en enkele Golfstaten steunen de rebellen, vooral met lippendienst. Resoluties in het Veiligheidsraad stuitten op veto's van China en Rusland.

Het regime Assad zet intussen hoe langer hoe meer de zware wapens in en bombardeerd steden en wijken. Een vluchtelingenstroom komt op gang naar de buurlanden Jordanië, Libanon en Turkije. Ook het aantal slachtoffers neemt toe.
 

Buitenlandse moslimextremisten

Aan de kant van de gefrustreerde rebellen vechten intussen steeds meer buitenlandse moslimextremisten mee. Die komen uit de regio, maar ook vandaar buiten om te vechten tegen het regime. Maar ze hebben vaak een streng Islamistische agenda. En dat is in tegenspraak met wat heel wat gemiddelde Syriers willen. Bewegingen als het extremistische Nusra Front zijn militair wel erg succesvol omdat ze geld en wapens krijgen van enkele Golfstaten. Het Vrije Syrische Leger kampt intussen met een tekort aan middelen om te strijden, ondanks de vele beloften van het Westen.

De rebellen blijven ook diep verdeeld. De politieke oppositie is onderling verdeeld en heeft nauwelijks contact met de rebellen op het terrein. Maar ook de strijders zijn onderling verdeeld en volgens niet of nauwelijks instructies op. Milites werken op lokale en-of sektarische basis. De Syrische Koerden bijvoorbeeld kozen eerst kamp voor het regime, maar lijken nu vooral hun eigen agenda te volgen en mikken op veel meer autonomie.
 

Weinig hoop

Het vliegwiel van de burgeroorlog draait twee jaar later op volle toeren nu. Niet alleen soldaten en militieleden van het regime begaan misdaden, ook de rebellen plegen mensenschendingen. Volgens de Verenigde Naties en mensenrechtenorganisaties doet het regime dat wel op een veel grotere en meer georganiseerde schaal.

De rebellen winnen steeds meer terrein, vooral op het platteland en in het Noorden van Syrië. Ze nemen militaire bassissen en vliegvelden over. Het regime Assad is erg verzwakt, het is nu te zwak om nog van de rebellen te kunnen winnen, maar wel sterk genoeg om het nog een tijdje te kunnen uithouden. Wel is niet zeker of het regime snel in elkaar zal klappen. De kans is echter wel groot dat het zich geleidelijk zal beginnen terugtrekken in enclaves, vooral in de buurt rond Latakia en waarschijnlijk ook rond de hoofdstad Damascus.

Het conflict heeft intussen ook een zeer sterk sektarisch karakter gekregen. Die spanningen slaan soms over naar de regio. Er zijn clashes geweest in Libanon, en ook in buurland Irak wordt het steeds onrustiger.
 

Bewapenen of niet?

In Europa willen Londen en Parijs de rebellen nu bewapenen. Niet zonder gevaar, want het risico bestaat dat die wapens bij moslimextremisten terecht komt. Op de korte termijn kan het Vrije Syrische Leger garanties bieden, maar de ervaring leert dat wapens na verloop van tijd via de zwarte markt overal kunnen opduiken.

En dan is er nog de stock chemische wapens die het regime heeft. Als het regime in elkaar stuikt vormen die een reeël gevaar voor de hele regio. Vroeg of laat moeten die stock worden weggehaald of vernietigd.

Een eenvoudige oplossing is er niet. Bovendien kan je je de vraag stellen of Syrië wel strategisch genoeg is voor het Westen om er veel op in te zetten? De olie-export uit het Midden-Oosten en onze handelslijnen zijn voorlopig niet direct in gevaar door het conflict. De openlijke steun van Iran, Irak, de Hezbollah-milites in Libanon en Rusland maken een buitenlandse interventie een haast onmogelijke en erg dure opdracht. In tijden van economische crisis staat geen enkele Westers land te trappelen om zijn hand in het Syrische wespennest te steken.
 

Ontgoocheld

De Syrische burgers zien hun land en alle structuren intussen helemaal uiteen vallen. Ontgoocheld stellen ze vast dat het regime Assad het land liever plat bombardeert dan dat het een stap opzij zet. Maar ook rebellen bieden voorlopig geen oplossing. Ze zijn weinig geloofwaardig, verdeeld en missen visie. Het oude Syrië, waarbij de meerderheid weliswaar in angst leefde voor het regime is dood. In de plaats is er nu burgeroorlog en chaos. Een oplossing lijkt verder dan ook.

(De auteur is buitenlandverslaggever bij VRT Nieuws en heeft Syrië diverse malen bereisd.)