Also sprach Bourgeois - Carl Devos

Na zoveel ophef, vorige week, over de omvang van de budgettaire inspanningen en alle drukte over de grote politieke moeilijkheden waarmee het begrotingstraject bezaaid ligt, zou je verwachten dat de regeringslieden deze week niet van de begrotingstafel weg te slaan waren. Dat ging even anders.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Zoals Vande Lanotte had voorspeld is er eerder een paus: die kwam er inderdaad snel, maar geweldig veel haast lijkt er bij de begroters nog niet te zijn. Nochtans: hoe vlugger maatregelen ingevoerd kunnen worden, hoe meer ze nog dit jaar effect kunnen hebben. Dat zal allicht geen overbodige luxe zijn. Bovendien vragen moeilijke beslissingen (over structurele hervormingen) langdurige, geconcentreerde onderhandelingen zonder veel onderbreking of afleiding, bij voorkeur tegen een of andere deadline aan, om druk te zetten. Wellicht zal Pasen daartoe dienen.

Middenklasse is van iedereen

Misschien moeten de kardinalen van de Wetstraat zich ook opsluiten in een sierlijke kapel, want ook zij staan voor een oefening in Franciscaanse soberheid. Vandaag gaan de werkzaamheden een versnelling hoger. Daarbij wordt het hoog tijd dat er eindelijk eens consensus komt over het doel (-2,15% of meer) en over de wijze waarop dat bereikt kan worden (aandeel structurele besparingen vs. eenjarige ingrepen). Vandaag trekt Di Rupo op de frontpagina van De Morgen de begrotingsnorm (tussen de lijnen) in twijfel. Verrassend is dat niet, maar het verhoogt de dringendheid van duidelijkheid daarover. Want Open VLD en CD&V willen de norm behouden. Wellicht zullen nogal wat van die excellenties tijdens de onderhandelingen Trends van deze week op de schoot houden. In een uitvoerig stuk – onder de moeilijk verkeerd te begrijpen titel ‘De melkkoe van Di Rupo I’ - besluiten de auteurs dat vooral de middenklasse de begrotingsmaatregelen betaalt. Het leest als het requisitoir van de aanklager die het belang van middenklasse wil verdedigen en voor wie de schuld van de Di Rupo I vaststaat. En de middenklasse, die is van iedereen.

Diplomaten van Reynders

Niet alleen binnen de federale regering moet er nog veel overeenstemming gevonden worden, ook de verhouding tussen de federale regering en de deelstaten dient dringend gesmeerd te worden. Die zijn nodig om met de begroting te landen. Er is geen akkoord met de deelstaten over hun bijdrage in de pensioenlasten van hun ambtenaren, niet over de usurperende bevoegdheden (300 miljoen), en toch rekent de federale begroting al op die middelen.

De Vlaamse regering vindt begrijpelijk dat ze niet zomaar alle engagementen moet verder zetten die de federale eerder in die bevoegdheden aanging. Die discussie komt bovenop meningsverschillen over de 800 mhz-band en de eigenaardige plannen van Reynders om zelf economische diplomaten te organiseren. Het verzet van Peeters daartegen, via de Raad van State, is begrijpelijk.

Plan Z

Een zinnetje van Reynders – specialist in ‘les petites phrases qui tuent’ – dat deze week wat bleef nazinderen, was er eentje uit zijn al bij al ingehouden repliek op de harde aanvallen vanuit CD&V: “mocht ik alles wat ik weet van de zaak Arco lekken, dan komen de kranten papier tekort”. Alstublieft.

Maar voor het overige bleef het op ACW-front vrij rustig. Deminor haalde snoeihard uit, sommigen dachten dat de crisis ook richting socialisten en Ethias zou uitdeinen, maar de stroom van nieuwe incidenten lijkt op te drogen. Tenzij er nog grote nieuwe elementen zijn – genre persoonlijke verrijking van sommige betrokkenen – gaat de politieke ACW-crisis liggen. Al weet je in deze zaak maar nooit. Ondertussen liet de Belfius-baas weten dat zijn bank geen geld heeft voor een eventuele vergoeding van de Arco-aandeelhouders/spaarders. Enkel de belastingbetaler blijft nog over. Plan Z. Van ‘zoals meestal’.

ACW of crisis?

De ACW-saga gaat nu naar de achtergrond, al komt er later nog een heropleving als de Raad van State zich uitspreekt over de Arco-waarborgen. Als die Raad beslist om – m.b.t. de vraag of er sprake is van discriminatie tussen de aandeelhouders van Dexia – een prejudiciële vraag te stellen aan het Grondwettelijk Hof, dan kan die uitspraak nog een tijd op zich laten wachten.

Sommigen dromen ervan dat die pas na mei 2014 valt. Maar zelfs dan is de vraag of Dexiagate niet zonder gevolgen blijft in de stembusslag. Een peiling vandaag in Het Laatste Nieuws zegt dat die nogal meevallen. Immer met de nodige reserve – ‘wie gelooft die peilingen nog?’ – geeft dat misschien aan dat die aanvallen N-VA niet alleen kiezers heeft opgebracht, maar dat er ook waren die dat overdreven vonden en dus achter ‘hun’ partij, zoals CD&V, bleven staan?

Daarom moet het met de nodige voorzichtigheid gezegd worden, zoals Kris Peeters dat treffend formuleerde in Trends van deze week: “Het zou wel eens kunnen dat een dossier als het ACW veel belangrijker is voor de kiezer dan een goed beleid om uit de crisis te geraken.” Dat zou inderdaad wel eens kunnen. Wie weet herhaalt de geschiedenis zich?

Vernietigingskracht

Ook tijdens de vorige ‘moeder der verkiezingen’, van 13 juni 1999, werden de kaarten in de Wetstraat grondig door elkaar geschud, met een paars interregnum als gevolg. Ook dan speelde een politiek schandaal een grote rol. In het voorjaar van 1999 barstte de dioxinecrisis los. Achteraf bleek de objectieve draagwijdte van deze voedselcrisis nogal mee te vallen, maar de politieke fall-out was groot.

Anderhalf decennium later dringt de vraag zich op of de schandaalsfeer waarin de Wetstraat zich met de Dexia-affaire heeft vastgereden, in mei 2014 even beslissend zal zijn. Of de politieke kaarten dan ook zo grondig dooreengeschud worden. De Dexia-kwestie ligt verder van de stembusslag, maar haar potentiële vernietigingskracht is even groot. Want dit gaat al lang niet meer over hoe deze regering de banken heeft gered. Zoals het destijds ook niet langer over zieke kiekens ging.

Pijnlijke beeldvorming

Niet weinigen denken aan Salamander (naar de gelijknamige reeks op één) als ze weer een tafereel van de Dexia-crisis voorbij zien trekken. Deze keer zijn het politici zelf, geen malafide vetmesters of falende voedselveiligheid, geen klungelende politiemensen die naast de vele sporen kijken of de inefficiëntie van het justitie-apparaat in de affaire Dutroux. Nu zijn het de politici zelf die rechtstreeks in de beklaagdenbank zitten, omdat ze ervan verdacht worden met het geld van de getormenteerde belastingbetaler hun verzuilde vrienden te hulp gesneld zijn.

Ook de Dexia-crisis gaat in essentie over de geloofwaardigheid en betrouwbaarheid van de politiek: beschermt die ons, of liegt die ons voor? De klassieke regeringspartijen hielden met die deal niet enkel banken recht, maar in zekere zin een politiek systeem. Nu moeten ze in die crisis zichzelf rechthouden. Dat is een crisis geworden van het traditionele politieke systeem. Hoe oneerlijk en onjuist die voorstelling van zaken daarin volgens hen ook moge zijn, de beeldvorming is pijnlijk.

Buitenstaander

De Dexia-crisis is een crisis van het traditionele politieke systeem geworden. En hoewel ook LDD, Groen of het VB zich in deze kwestie niet onbetuigd laten, is het toch vooral N-VA dat met het ‘marktleiderschap’ in het verzet tegen dat systeem gaat lopen. Concurrenten uit meerderheid en oppositie worden er soms horendol van, maar N-VA slaagt er op een of ander manier nog altijd in om zichzelf als de breuk met het verleden voor te stellen.

N-VA kan het debat niet domineren als het gaat over concrete realisaties, precieze voorstellen of een uitgewerkt programma. N-VA staat wel sterker als het gaat om algemene ideeën, sfeer en globale visie. Ze is deel van het politieke systeem maar slaagt er in om als buitenstaander gezien te worden. Ze bedient zich van alle instrumenten die partijen ter beschikking hebben, maar wordt minder met politique politicienne geassocieerd.

Als eindelijk het mysterie van het confederalisme wordt onthuld, zal de kracht daarvan ook niet zozeer in de concrete (on)mogelijkheden zitten, maar veel meer in het globale gevoel dat er achter steekt. Wie weet vraagt N-VA, in het seizoen van de regionale referenda (Schotland, Catalonië), misschien wel om een Vlaams referendum? Want ze willen niet via de klassieke onderhandelingen hun droom realiseren. Ook dat, het gewoon aan het volk voorleggen in plaats van de achterkamergesprekken, moet het beeld van N-VA die met het verleden breekt versterken. En toen sprak Geert Bourgeois in De Standaard. En hij sprak boekdelen. Een bloemlezing.

Also sprach Bourgeois

Bourgeois noemt voor het eerst een cijfer: 40% op Vlaams en federaal vlak. Dat is fors. Dan is zijn partij ‘incontournable’, bepaalt ze de agenda. In de Wetstraat zal vanaf nu klinken: onder de 40% dus niet. Zo gaat dat.

Maar zelfs met 40% wordt het moeilijk: N-VA gelooft niet meer in ‘de techniek van de staatshervorming’. Wel in ‘de historische slotonderhandelingen. Daarin moeten ‘Vlaanderen en Wallonië autonoom worden, op de dingen na die ze samen doen’. Brussel bijvoorbeeld, maar wat nog? Dat staat er niet.

Bourgeois wil opnieuw de Vlaamse alliantie die ook al in 2010 moest dienen om de Franstaligen te breken: ‘met CD&V en Open VLD hebben we zelfs Vlaamse partners.’ O ja? Die alliantie werd in 2010 als een driewieler met één wiel omschreven.

En dan: ‘het zal snel moeten gebeuren. Onderhandelingen van honderden dagen kunnen we de mensen noch de economie aandoen.’ Snel? De historische slotonderhandeling, snel? Want even verderop: ‘De onderhandelingen zullen aartsmoeilijk zijn.’

Aartsmoeilijke, historische onderhandelingen die snel moeten afgelopen zijn? Het confederale cobeheer van Brussel is al geen makkie, maar dan komt de kers op de taart: ‘De noodzakelijke splitsing van de schuld kan toch geen probleem zijn?’ We kunnen er toch een paar bedenken.

Met Vlaamse partners als CD&V en Open VLD ‘kunnen die Franstalige partijen niets anders dan met onze conclusies rekening houden.’ Als die partners er zijn … waarmee N-VA dus zegt: als die confederatie er niet komt is het hun schuld. Alleen als N-VA 50% haalt kunnen Franstaligen niets anders meer. Alleen dan.

Zonder akkoord over de confederatie stapt N-VA niet in de federale regering. De kans dat dat gebeurt lijkt klein, gezien de uitgangspunten en veronderstellingen waarmee de partij naar de snelle slotonderhandelingen trekt.

Hinkstapsprong

Het is niet uitgesloten dat het communautaire, de ontstaansreden en het eerste programmapunt van N-VA, ook haar zwakste plek zal blijken te zijn. Misschien een reden voor veel kiezers om niet voor die partij te kiezen. De geschiedenis, weten we, heeft rare trekjes. De sterkte van die partij ligt misschien vooral elders, in de belofte voor een andere politiek, los van de staatsstructuren waarin die wordt gevoerd.

Tegen zoveel belofte en suggestie zal er sterk beleid moeten staan. Het is niet dat de federale regering ondertussen stilzit. Of het nu gaat om GAS-boetes, de verandering van gsm-operator, de inkomensgarantie voor ouderen, de sperperiodes voor solden, … cm per cm wordt beleid gemaakt. Dat is vaak heel nuttig en belangrijk, en het draait het Grote Wiel weer een graad in de richting van wat moet.

Maar daarbuiten wordt een hinkstapsprong beloofd. Ook in Franstalig België komt er nu wat steun voor de man die ons hele sociaal-economisch bestel wil heroriënteren. En de staatsstructuren. N-VA wil kortweg het Belgisch model herschrijven.

Niet alleen daarom, maar ook omdat er gewoon iets voor te zeggen is, zei Kris Peeters – naast Vlaamse ook federale CD&V-kopman voor 2014 – in Trends: “We moeten naar een nieuw model, waarbij we elementen uit het Scandinavische en het Duitse systeem samenvoegen. Het Rijnlandmodel is versleten. Zelfs Duitsland is ermee gestopt, toen kanselier Gerhard Schröder vanaf 2003 met zijn Hartz-hervormingen het arbeidsmarktbeleid verstrengde.” Hartz-hervormingen gecombineerd met het Scandinavisch model...

Bij velen gaat het nu wat dolen, maar ook zij onthouden: iets groots. Iets ambitieus.  Daarover zal het gaan in 2014. Over Grote Dingen. Voorlopig kunnen we zingen:

Politici, politici,

Geef ons wat nieuwe moed

Het oude model is versleten

De kiezers zullen het weten

Maar nog niemand heeft het geld

Op de toonbank uitgeteld.

(copyright driekoningen)


Politiek kan van een kinderlijke eenvoud zijn.
 

(De auteur is professor politieke wetenschappen aan UGent.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.