Kleine banken, betere banken? - Guy Janssens

En plots stonden de banken weer eens in ’t middelpunt van de belangstelling. De Cypriotische banken, wel te verstaan. Moeten we ons zorgen maken? “De spaarders bij ons hoeven zich geen zorgen te maken" zegt Luc Versele van Landbouwkrediet in De Vrije Markt. "Wat me wel zorgen baart is het feit dat eens te meer in nachtelijke vergaderingen beslissingen die zijn genomen voor de hele Europese Unie worden teruggedraaid. Dat leidt tot onzekerheid”. Versele verwijst naar de spaargarantie tot 100.000 € die voor de Cyprioten dreigde te worden aangetast.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Steeds grotere risico's

Bijna vijf jaar geleden daverde de financiële sector over de hele wereld op zijn grondvesten. Het kwam overgewaaid uit de VS en intoxiceerde ook de Belgische bankenwereld. Althans, de grote, beursgenoteerde banken kregen harde klappen. In hun zoektocht naar alsmaar hogere rendementen werden ook alsmaar hogere risico’s genomen. Althans, dat was het geval voor de grote banken.

Die moesten op een bepaald moment allemaal een beroep doen op een staatsgarantie. Dexia, Fortis, ING, KBC, allemaal hadden ze zich laten verblinden door de nieuwe en herverpakte financiële producten die de dieperik ingingen toen in de Verenigde Staten de huizenmarkt instortte. ‘Ik was geen bankier, ik begreep dat allemaal niet’ heeft Maurice Lippens, gewezen topman van Fortis, naar verluidt gezegd in het onderzoek dat naar hem wordt gevoerd over zijn rol in de ondergang van de bankverzekeraar.

"Greed is good"

Waarom gingen de grootbanken in de fout en bleven kleinere banken relatief gezond? Om te beginnen zijn de Fortissen, KBC's en andere ING’s van deze wereld beursgenoteerd. Er moet dus winst worden gemaakt, alsmaar meer winst, want daar wachten de aandeelhouders op. Als je aandeelhouders rendementen van 15, 20, 25% verlangen dan moeten er risico’s worden genomen.

Coöperatieve banken

Kleinere banken kunnen zich permitteren om die risico’s niet te nemen. Er zitten geen aandeelhouders op hun vingers te kijken. Bij coöperatieve banken, zoals Landbouwkrediet, weldra Crelan er één is, komt de winstgevendheid niet op de eerste plaats, wel de zekerheid voor de coöperanten.

Vroeger waren er meer van die coöperatieve banken. BAC en later Bacob, de bank van de christelijke arbeidersbeweging, de afgelopen tijd enigszins onder vuur, werd eerst omgebouwd tot Artsesia en ging later op in Dexia. Internationalisering dwong die banken om mee te gaan spelen met de grote jongens. En de rest is geschiedenis.

Ethisch bankieren

De schokken in het bankenlandschap hebben een aantal organisaties ertoe gebracht om een nieuw initiatief te nemen om een coöperatieve bank op te richten. Werktitel: New B of Nieuwe Bank. Een vijftigtal zogenaamde ‘sociale middenveldorganisaties’, steunen het project. Een volgende stap is nu nagaan in welke mate individuele burgers bereid zijn om het project financieel te steunen door er coöperant van te worden. Tegen eind juni van dit jaar moet blijken of het project leefbaar is.

Ook Stefaan Decock, vakbondsverantwoordelijke banken van LBC, steunt het project. “Ik denk dat er plaats is voor zo’n bank in de mate dat ze afwijkt in zijn model en zijn organisatie van andere banken. Het kan een meerwaarde zijn, ook om het verlies aan werkgelegenheid op te vangen dat we de volgende jaren zeker zullen zien bij de andere banken. Die nieuwe bank moet veilig, duurzaam, ethisch en locaal verankerd zijn".

En zal dan natuurlijk een concurrent zijn andere banken die ethisch bankieren vooropstellen, zoals de Triodosbank of voor het Landbouwkrediet. Is er wel plaats voor zo’n nieuwe ethische bank? "De markt is verzadigd", zegt Luc Versele van het Landbouwkrediet. "De grote banken hebben zich teruggetrokken op de eigen markt en hebben een groot deel van hun buitenlandse activiteiten afgestoten. Daardoor is de concurrentie bikkelhard." Volgens Stefaan Decock is er wel degelijk ruimte voor een nieuwe bank die andere, ethische accenten legt.

De slinger blijft in beweging

De eurocrisis heeft eerst de banken,vervolgens de hele economie, dan de staatshuishoudingen en nu opnieuw de banken aangetast. Ook de volgende jaren zal het niet rustig worden in het bankenlandschap. De harde concurrentie, en het ‘doe het zelf’-bankieren, dat wil zeggen het thuisbankieren via het internet zal tot gevolg hebben dat naar rationaliseringen zal worden gezocht. En dat wil maar één ding zeggen: kostenbesparingen, dus personeelsreducties. Al dan niet met ontslagen.

De afgelopen jaren zijn in de hele sector in België zo’n tienduizend arbeidsplaatsen verloren gegaan. De volgende jaren wordt een jaarlijkse krimp van 3% verwacht. Alles bijeen staan er dus weer een kleine tienduizend banen op de tocht. De hemel in de financiële sector is nog lang niet opgeklaard.

(De auteur is eindredacteur en presentator van het sociaaleconomische magazine De Vrije Markt.)