De Cypriotische horde - Hendrik Vos

De Europese leiders strompelen over alweer een nieuwe horde in de eurocrisis. Dat gebeurt zoals gewoonlijk tijdens nachtelijk beraad, in crisissfeer en met nogal warrige communicatie. Het was de voorbije drie jaar nooit anders.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Griekenland werd al improviserend voor het faillissement behoed, er waren crisisvergaderingen nodig om de implosie van Ierland en Portugal te voorkomen, de Spaanse banken werden pas gered toen ze op het punt stonden om over kop te gaan. En nu dus Cyprus, met een economie die voor amper 0,2% van het Europese BBP staat.

Dat blijkt echter voldoende om Europese leiders uit hun bed te houden en er dagenlang de kranten mee te vullen. Maar opnieuw lijkt het erop dat het zal lukken, al is het maar voor even en al moeten we nog afwachten wat er gebeurt als later deze week de banken weer opengaan. Een correctie links of rechts valt dan nooit uit te sluiten.

Trial and error

De aanpak van de eurocrisis is er een van trial & error: anderhalve week geleden hadden ministers van Financiën nog een plan uitgewerkt waarbij ook de kleine spaarder mee zou betalen voor de redding van het eiland. Al snel bleek dat deze oplossing niet werkte en dat er paniek dreigde te ontstaan, die ook zou overslaan naar andere landen. Misschien kwam het door het late uur, de onervaren voorzitter of de desastreuze onderhandelingstactiek van de Cypriotische president. En heel zeker had men de effecten van een aanslag op het spaargeld van de gewone Cyprioot verkeerd ingeschat.

Maar de context was ook bijzonder moeilijk en het was van in het begin duidelijk dat er vanuit de Cypriotische banken een structurele bijdrage moest komen. De Cyprioten hadden ongeveer 17 miljard euro nodig en de andere Europese landen konden dat in principe wel lenen, maar daarmee zou de Cypriotische schuld klimmen tot een onhoudbare 185% van het BBP. Tot een lening van 10 miljard wilden de andere eurolanden wel gaan, maar de rest zou Cyprus zelf moeten ophoesten.

Het geld halen waar het zit

En het geld kan alleen gehaald worden waar het zit: bij de banken. Omdat de Cypriotische president de reputatie van Cyprus als casino-economie niet teveel op het spel wilde zetten en de Russische oligarchen niet wilde bruuskeren werd ook de kleine spaarder mee in bad getrokken. Niet verstandig, dus. Maar de commentatoren die nu staan te roepen dat dit fiasco hoogst voorspelbaar was, zijn vaak ook degenen die er een jaar geleden nog gif op wilde innemen dat Griekenland voor het einde van 2012 de eurozone zou verlaten. Over inschattingsvermogen gesproken.

Het plan moest in elk geval worden bijgestuurd, en dat gebeurde vorig weekend onder leiding van Europees president Herman Van Rompuy, die intussen wel wat ervaring met crisismanagement heeft opgedaan. Nu is beslist dat enkel grote spaarders moeten bijdragen, net als de obligatiehouders van de banken. Maffiose Russen zullen wel een paar keer nadenken vooraleer ze hun misdaadgeld nog in Cyprus parkeren, en wellicht zal dat stevige gevolgen hebben voor de Cypriotische bankensector, en dus de economie van het eiland.

Een pronostiekje

Het blijft moeilijk om te pronostikeren over het vervolg van de eurocrisis. Langs de ene kant zijn er de stemmen die zeggen dat het geploeter zijn limieten heeft bereikt en dat we nu écht-écht wel dicht bij het einde van de euro staan.

Maar men kan ook tot een tegenovergestelde vaststelling komen: ruim drie jaar eurocrisis toont aan dat de creativiteit en de vastberadenheid om ultiem tot oplossingen te komen, grenzeloos is. Met het water aan de lippen lukt het kennelijk altijd om een maatregel te verzinnen waarmee de angel er weer uit gaat.

Het is dé constante tijdens deze eurocrisis. Al ruim drie jaar spartelen de Europese leiders van deelakkoord naar deelakkoord: als de brand echt dreigt uit te slaan, komt er wel een maatregel om de situatie weer (even) te ontmijnen. De ene keer is het een noodlening of de afspraak om begrotingen onder controle te houden, de andere keer een aankondiging van de Europese Centrale Bank of (nu) de beslissing dat ook grote spaarders en obligatiehouders mee in bad moeten.

Een handleiding

Het lijkt op ploeteren en strompelen, al improviserend, en in kleine stapjes. En eigenlijk is het dat ook. De vraag is of er een alternatief is: adviezen van economen blijven extreem tegenstrijdig, en het besef is groot dat als er foute stappen gezet worden, de consequenties bijzonder groot kunnen zijn.

Bovendien moet het ook politiek haalbaar blijven: elke beslissing moet uitgelegd worden aan de nationale parlementen en de kiezers van de eurolanden. Angela Merkel moet straks in Duitsland haar stemmen halen, en niet in Cyprus of Griekenland. En omgekeerd moeten Cypriotische of andere leiders van perifere landen verantwoording kunnen afleggen aan hun eigen parlementen.

De eurocrisis is niet met een handleiding gekomen. Er was geen draaiboek en de hele tijd door worden er onbetreden paden bewandeld. Dat zal nog even blijven duren want de eurocrisis is niet voorbij. De politieke situatie in Italië is onzeker, het risico op besmetting van pakweg Slovenië is nog altijd reëel en er is vooral de dramatische sociale impact die nu pas echt begint duidelijk te worden.

Aaneengeklonterd

Tegelijk is er blijkbaar wel het besef bij Europese leiders dat zij – als het er echt op aankomt – wel verplicht zijn om tussenbeide te komen. Er is een soort collectief verantwoordelijkheidsbesef, niet zozeer uit compassie of sympathie met de probleemlanden, maar vanuit het besef dat de landen in de eurozone zo sterk aan elkaar geklonterd raakten, dat het overkop gaan van één land dramatische gevolgen kan hebben voor de rest. De precieze impact is nooit in te schatten, omdat er niet alleen feitelijke banden zijn tussen de eurolanden, maar ook omdat er een sterk psychologisch effect zou uitgaan van de beslissing om een land overboord te kieperen. Zo’n stap zou op alle fronten tot grote onrust kunnen leiden. Daarom lijkt niemand bereid om dit risico te lopen, zelfs niet als het gaat om een economie die voor amper 0,2% van het Europese BBP staat.

Dus ploetert Europa verder. Het stokt en het rommelt en het hapert. Maar het valt niet stil en het keert nooit om. En ook al ploeterend kan het lukken om uit een moeras te raken. Omdat er misschien wel geen alternatief is.

(De auteur is professor Europese politiek in Gent.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.