Als peilingen liegen - Luc Huyse

De Morgen van vorige week dinsdag, op pagina vier: ‘Knack-enquête: 37 procent van ACW’ers zou op N-VA stemmen’. Een foute titel bij een al even fout verhaal.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Knack bericht in zijn nummer van 20 maart 2013 over de resultaten van een ‘exclusieve enquête’, gerealiseerd door iVOX. Daarin laten 2000 ondervraagde Vlamingen zien wat zij denken over de problemen in en rond het ACW en hoe dat hun politiek gedrag beïnvloedt of zal beïnvloeden, meer bepaald in het stemhokje. Maar die peiling roept heel wat vragen op.

1 Zelfselectie

De technische fiche van de enquête vermeldt dat iVOX online een onderzoek heeft gedaan ‘bij 2000 Vlamingen tussen de 18 en de 79 jaar bij een representatieve steekproef.’ Online enquêtes stuiten al geruime tijd op felle kritiek. Zie wat Jaak Billiet en co, de Leuvense experts terzake, daarover in De Gids op Maatschappelijk Gebied (nummer 3, 2012) hebben geschreven: ‘Bij nader toezien is de bron waaruit de steekproeven worden getrokken een grote databank van tienduizenden internet(mail)adressen. De “leden” van zo’n panel krijgen toegang door zelfselectie: ze worden aangemoedigd om zichzelf in te schrijven in ruil voor geschenken.’ Zij kunnen dan via een email opgeroepen worden om aan een peiling deel te nemen. Aan de representativiteit van zo’n onderzoek kan serieus getwijfeld worden. Maar dat is niet eens het grootste probleem.

2 Hoeveel leden van het ACW?

Het is in het artikel in Knack absoluut niet duidelijk hoeveel leden van deelorganisaties van het ACW aan de enquête hebben deelgenomen.

Er zijn twee versies. Een eerste zegt dat ruim de helft van de ondervraagden lid is van minstens één christelijke werknemersvereniging. ‘Minstens’ kan betekenen dat onder die zowat 1000 leden er zijn die bij meerdere takken van het ACW aangesloten zijn. Dat is blijkbaar ook zo. Het artikel spreekt van 435 mensen die zelf of via andere gezinsleden lid zijn drie of vier organisaties. Horen die 435 bij de 1000? Dat is in ieder geval de interpretatie van ACW-voorzitter Patrick Develtere die in Knack om een reactie is gevraagd. Hij zegt: ‘De enquête van iVOX toont alvast aan dat een groot deel van Vlaanderen betrokken partij is. De helft van de mensen is lid van het ACV, de CM of andere deelorganisaties van het ACW’.

Er is een tweede versie. iVOX noemt de 1000 mensen die minstens van één tak lid zijn, ‘rand-ACW’ers’. De 435 anderen zijn ‘kern-ACW’ers’. Dus samen bijna 1500. Dat wordt later in het artikel bevestigd bij de bespreking van de vraag over de kiesintenties. Het ACW zou dus bij de 2000 ondervraagden een aandeel hebben van 75%?

3 Cijfers opleuken

In de tabellen die het artikel opleuken worden de meningen van de 435 ‘kern-ACW’ers’ apart gegeven en vergeleken met die van ‘de Vlamingen’. Alleen, merkwaardig toch, is dat niet het geval voor de cruciale tabel over de kiesintenties. Daar gaat het plots om alle 1500 ACW-leden. Hier verschijnt dan het cijfer dat in het redactioneel commentaar van Knack leidt tot de conclusie dat volgens deze peiling de N-VA ‘… alvast onder mensen aangesloten bij het ACV, de CM en andere christelijke werknemersorganisaties de 40% …’ zou benaderen.

Spectaculair, inderdaad. Hoogstwaarschijnlijk veel indrukwekkender dan het cijfer dat de 435 ‘kern-ACW’ers’ zou opgeleverd hebben. Want bij die 1500 zogeheten ACW-ers zitten de vele honderden Vlamingen die alleen lid zijn van de Christelijke Mutualiteit. Daarbij ook talrijke zelfstandigen, hooggeschoolden, ambtenaren, grootverdieners die geen ACW-ers zijn en (horreur!) zeker geen ACW’ers willen genoemd worden. Zij zijn het die er grotendeels voor zorgen dat in die fameuze tabel de N-VA de 40% benadert.

De manipulatie van die tabel doet mij denken aan de recente verhalen over verdacht mooie onderzoeksresultaten bij fantasierijke wetenschappers.

4 Foute titel

Vandaar dat de titel van het artikel in De Morgen totaal fout is. En ook die van de bijdragen in Het Nieuwsblad, De Gazet van Antwerpen en het Belang van Limburg. Trouwens, al deze kranten hebben gewoon het bericht van Belga overgenomen en dat berust op het artikel in Knack.

Zo degraderen berichten over peilingen tot leugens. Dat is niet zonder gevolgen. In het zelfde nummer van Knack jubelt Jan Jambon, N-VA-fractievoorzitter in de Kamer: "Een kanjer van een signaal". Meteen ziet hij ook een kans om de CD&V te beschadigen: ‘Tegelijk is het niet meteen democratisch dat het ACW in zijn politiek comité alleen praat met de CD&V-ministers, als nog maar één op de vijf ACW’ers voor CD&V kiest.’ Dank u wel, Knack. Bovendien voedt een titel als ‘37% van de ACW’ers zou op N-VA stemmen’ de mythe dat de partij in 2014 ‘incontournable’ zal zijn. Nogmaals dank u wel, Knack.

Dit verhaal doet eens te meer luidop roepen om meer en betere fact checking in de media. Zeker, maar niet alleen, als het om de interpretatie van peilingen gaat. (Waarom geen snelcursus statistiek voor journalisten?) De ironie wil dat Knack een ‘factchecker’ rubriek heeft. Daarin worden cijfers of uitspraken van politici en lobbyisten op de weegschaal gelegd. Het resultaat is een aangekruist bolletje bij één van deze vier mogelijkheden: onwaar, grotendeels onwaar, grotendeels waar, waar. Voor de cijfers van de ‘exclusieve enquête’ van het weekblad twijfel ik tussen onwaar en grotendeels onwaar.

 

(De auteur is emeritus hoogleraar sociologie in Leuven.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.