Evergreens - Carl Devos

Deze week draaide de politiek grotendeels default. In schoon Vlaams: ‘in roulantie’. De staatshervormende comori ploegden verder en verschoven hun deadline. Alweer passeerde de vraag hoe rijk of arm we wel zijn. Eens te meer bleek dat het hier behoorlijk goed vertoeven is voor de mediaan-Vlaming, maar dat we dat o.a. combineren met hoge kinderarmoede gaat. Een kleine 48 uur houden dat soort nieuwswinden het vol. Dan luwen ze uit naar de lege vlakte.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Klaagzangen

Behoren ook tot de evergreens die stilte moeten vullen: het ABVV heeft intern ruzie (deze keer tussen arbeiders en bedienden), besparingen bij de ziekenhuizen maken artsensyndicaten boos, het (zoveelste) pleidooi om overbodige wetten af te schaffen… Al zou de vereenvoudiging van bestaande – bv. fiscale – regels meer renderen.

Ook dat geklaag is van alle tijden. Al beloofde de in populariteit groeiende minister van financiën om een heus fiscaal hervormingspact voor te bereiden. Hij zet zijn voet alvast op een ander pedaal dan zijn voorganger, die vooral op de rem stond. Nu afwachten hoe zwaar de voet van Geens weegt.

Loonkosten

O ja, deze week ook nog versie 846.796 van de alarmerende boodschap over de veel te hoge Belgische loonkosten. België verliest onophoudelijk exportmarkt en concurrentiekracht, de loonkosten blijven de tere achillespees van onze economie. Met of zonder Google.

De maatregelen van de federale regering ter zake volstaan niet. Die heeft niet de budgettaire en politieke ruimte om fors in te grijpen, maar de relatieve afwezigheid van forsere maatregelen zet de lijn van schuldig verzuim verder. Niet dat er iemand is die de loonlasten niet wil verlagen. Er is evenwel onvoldoende overeenstemming over hoe dat gat gecompenseerd moet worden.

Het rijmpje van de federale regering – ‘de begroting is de beste relancemaatregel’ – raakt zo afgezaagd. Het plan om de achterstand tegen 2018 weg te werken klinkt bij Volvo niet overtuigend. Na Ford en Opel moeten we hun opmerkingen niet zomaar afdoen als niet al te ernstige verzuchtingen van zij die de kosten wat proberen te drukken. Ook hier kan niet gezegd worden dat dit een typisch euvel is van Di Rupo I. Ze sleept het verleden met zich mee.

Strafuitvoering

Dat doet ze ook als ze kan oogsten wat eerder gezaaid is. Deze week zette de federale regering een belangrijke stap in het rijk der realisaties, ter versteviging van onze krakende rechtstaat. Op justitie ligt er dan wel nog veel braakliggend terrein – bv. de tergend lange procedures, mankerende informatisering en gerechtelijke achterstand – dat jaarlijks bemest wordt met goede intenties en oprechte voornemens.

Maar soms kan de vrucht geplukt worden. Alle straffen vanaf 6 maand zouden nu echt uitgevoerd worden. Samen met de bouw van een paar nieuwe gevangenissen is dat goed nieuws. Na Alexander De Croo en SuperMaggie De Block voegt nu ook Turtelboom daad bij het woord. De liberale excellenties renderen, al krijgen ze het samen met de hele regering nog moeilijk om de kiezer ervan te overtuigen dat in de gegeven omstandigheden het glas behoorlijk gevuld is geraakt.

Integratiebeleid

Niet enkel op de domeinen justitie, loonlasten, complexe wetgeving of kindarmoede werden we deze week herinnerd aan historische structurele zwaktes, die onze verzamelde overheden al decennia doorgeven. Hoofdpunt, donderdag 10 april in Het Journaal van 19uur, waren drie burgemeester die samen zaten om iets te doen aan vertrekkende en terugkerende Syrië-strijders. Zij zoeken naar best vermogen een antwoord op een delicaat probleem.

Het voornaamste beleidsnieuws daarin zit in het feit dat zij dat zelf moeten doen. Dat zij er dan nog mee moeten beginnen als de eerste doden al gevallen zijn. Dat er geen uitgewerkt radicalismeplan bestaat, vooraf en door hogere overheden bedacht en van middelen voorzien.

Dit is de zoveelste illustratie van ons lamentabel en falend integratiebeleid. Hier en daar wordt de term ‘allochtoon’ ten grave gedragen, maar behalve wat politieke symboolwaarde en mediatieke schijnbeweging is dat te velde niet meteen een gigantische effectieve sprong voorwaarts voor de allochtone burger die nog altijd zijn weg niet vindt, zoekt of krijgt.

Verklikking

Het burgemeesteroverleg leverde, zoals verwacht, niet meteen een arsenaal van grote maatregelen op. Het probleem is zo complex dat je het niet snel in juist beleid kan vatten. De burgemeesters halen daarbij o.a. het beste uit de verGASsing van het beleid – een evolutie die op zichzelf genomen niet toe te juichen is – nl. de preventieve fase.
Al is de zoektocht naar vroege tekens van radicalisering niet zonder risico. Er bestaat geen precieze, exhaustieve checklist van voortekenen. En zo schuift preventie soms naar vooroordelen en verklikking. Dat laatste lijkt trouwens een populair verschijnsel te worden: burgers verklikken elkaar bij de fiscus, immomakelaars moeten verdachte klanten melden.

Karikatuur

Nu zou ook onderwijs dat moeten doen in het anti-radicaliseringsbeleid. Daar stelt zich immers ‘het VDAB-probleem’: hoe scheid je de taken van begeleiding en ondersteuning van die van controle en sanctionering, om het vertrouwen van werkzoekende of in casu leerling te behouden? Eerder kwamen immers wat ongelukkige beleidsmaatregelen naar boven. In karikaturale versie: uitkijken naar plotse baardgroei bij moslimjongens.

Die karikatuur bevestigde immers een andere, waarbij alle salafisten meteen jihadstrijders worden. De uitdaging is om de beleidskorf rijker en intelligenter samen te stellen, een opdracht van jaren. Ook als de laatste Syrië-strijder terug thuis is, al heeft dat conflict het in zich om nog vele jaren aan te slepen. Na de val van Assad start daar wellicht een vreselijke burgeroorlog.

Oud fenomeen?

In Franstalig België debatteren MR en CDH stevig over de aanpak van de Belgische Syrië-strijders, in Vlaanderen is dat vooralsnog indirecter, maar even betekenisvol. Op de achtergrond woedt immers een debat over de ‘ware’ motieven van die Vlaamse jongeren die naar Syrië trekken. Is dat fenomeen eigenlijk groot nieuws of zeer te relativeren? Gaat het om zoekende avonturiers of religieuze fanatici? Solidair met een verdrukt volk of strijders van een verdrukkende ideologie?

Niets nieuws onder de zon – van de Oostfronters over de Spaanse burgeroorlog langs Afghanistan tot Syrië – of een bijzondere uiting van een oud fenomeen? Allerlei uiteenlopende motieven die door een handig religieus bindmiddel samengepakt worden, of vooral het gevaar dat een extremistische islam de Vlaamse steden zal vergiftigen?

Niet dat die opdelingen de lijnen netjes volgt, maar sociaal-cultureel links en rechts kiezen vaak andere opties uit bovenstaande keuzemogelijkheden. En die opdeling volgt niet netjes de partijlijnen of ideologieën. Onuitgesproken, maar ze loeren om de hoek, zijn de spanningen tussen rechtse, culpabiliserende profilering vs. de linkse, politiek-correcte naïviteit. Repressie vs. preventie. Hard aanpakken vs. begrijpend begeleiden. Eigen schuld vs. de omstandigheden. Mentaliteit en cultuur vs. en sociaal-economische uitzichtloosheid.

Een ander debat

Ook in een ander debat, eveneens met hoge symboolwaarde maar potentieel gevaarlijk, worden de ideologische debatten in sluimertoestand gevoerd. En alweer gaat het om een schuivend probleem waar de overheden geen sluitend antwoord op vinden. Niet enkel omwille van de complexiteit en veelzijdigheid ervan, niet enkel omdat posities niet samenvallen met partijgrenzen of ideologische achtergrond, maar ook omdat niemand een sluitende oplossing kan presenteren wordt het politiek debat erover niet voluit gevoerd.

"Grote spaarders"

EU-commissaris Olli Rehn werkt aan een richtlijn die het lidstaten mogelijk maakt om spaarders boven de 100.000 euro aan te spreken als een bank gered moet worden. Niet dat dat meteen tot grote paniek moet leiden. De garantie tot 100.000 blijft gelden en als een bank in de problemen komt, worden eerst de aandeelhouders aangesproken, dan de grote schuldeisers en pas op het einde, als het echt niet anders kan, de grote spaarders. Wordt gezegd. Anders is het enkel de belastingbetaler die voor een eventueel bankroet moet opdraaien: bezwaarlijk de meest eerbare uitkomst. De banken moeten beseffen dat de staat, die al diep in de zak moest tasten, hun schulden niet zal blijven betalen. Dat moet de banken aanmanen tot meer voorzichtigheid.

Deze redenering klinkt niet onlogisch. Er valt inderdaad iets voor te zeggen. Maar dat geldt voor bijna alle posities in ingewikkelde discussies: er valt over heel veel dikwijls iets te zeggen. Het lot en de overwinning van iedereen die genuanceerd wil kijken.
 

Wanbeleid

Er zitten evenwel gaten in de redenering. Dat aandeelhouders, een risicopapier, opdraaien voor het wanbeleid van de onderneming waarvan ze mede-eigenaar zijn, is begrijpelijk. Ze plukken ook de vruchten van goed beleid. Bovendien zijn aandeelhouders vaak vertegenwoordigd in bestuursorganen van het bedrijf. Enzovoort. Maar dat geldt allemaal niet voor de spaarders, zelfs niet voor de grote. Spaarders – klanten van die onderneming – zouden moeten opdraaien voor het wanbeleid van hun bank, zonder dat ze daarin iets te zeggen hebben, zonder dat ze ook verdienen als het goed gaat of verantwoordelijkheid voor het gevoerde beleid dragen? Dat is een zeer ingrijpende paradigmashift.

De onderhuidse boodschap is duidelijk en klinkt niet meteen vertrouwenwekkend: in de toekomst zullen de lidstaten de banken niet meer alleen redden. Ze willen niet, ook en wellicht vooral omdat ze niet meer kunnen. Dus wordt de belastingbetaler vervangen door de grote spaarder (+100 000). Daar begint het toch mee, met de grote. Hoewel 100 0000 euro een zeer aanzienlijk bedrag is, zullen weinig politici durven zeggen dat dat anderzijds nu ook weer niet zo enorm gigantisch is voor wie bv. een leven lang veilig spaarde.

"De allerlaatste optie"

Volgens minister van Financiën Koen Geens (CD&V) is het spaargeld "de allerlaatste optie" als er een bank gered moet worden. "Maar we kunnen het niet uitsluiten.” Geens, een excellente jurist en groot technicus, toonde deze week dat politieke communicatie ook een stiel apart is. Zijn uiteenzetting klonk ongewild dubbel.

De overheid, zelfs verenigd in de Europese Unie, is geen partij meer voor de markt en haar falen. Dus wordt gezocht waar de politiek het denkt te kunnen vinden: bij wie niet kan ontsnappen, bij spaarders en belastingbetalers, die in Vlaanderen vaak onderling verwisselbaar zijn. Al zijn grote spaarders niet altijd grote belastingbetalers, dus zit daar een correctiefactor in, die evenwel de redenering over de spaardersverantwoordelijkheid met dit moreel argument niet recht trekt.

Hoe dan ook, dit is een vorm van politiek falen. Er worden heel wat inspanningen gedaan om de banken en de financiële markten te hervormen, maar blijkbaar gelooft de overheid er zelf niet in. Als de banken overkop gaan zal wie er geld heeft staan daar misschien ook voor opdraaien. Nochtans ligt hét antwoord, dat van boven, van de EU moet komen, elders: de banken en markten zo reguleren, de verantwoordelijkheid binnen de banken zo opvoeren, dat die niet meer kunnen en durven overkop gaan. Dat zou nog eens een paradigmashift zijn.
 

Nog een geluk dat de zon doorbreekt en de lente zich laat voelen. Het is niet allemaal slecht wat van boven komt.


(De auteur is politoloog aan de Gentse universiteit.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.