Venezuela in woelig water - Marc Peirs

Zegt een Belgische bevriende zakenman me, tijdens een restaurantbezoek in Caracas: “Natuurlijk heb ik ideeën om een nieuwe business in de voedingssector op te starten. Maar ik doe het niet. Ik zou wel gek zijn: als je domweg spullen importeert, kan je bij de socialistische regering aankloppen om Dollars aan te kopen. Maar als je zélf produceert, krijg je niks geen steun. Nada.”
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Tot nu toe heb je nooit steun gekregen, werp ik tegen, en toch goed geboerd? De zakenman zucht: “Pfff…Het geld dat je verdient, wat doe je daarmee? Al tien jaar lang mag je je Bolivares niet omzetten in Dollar of Euro. Alleen als ik naar België op reis ga, mag ik ocharme 3.000 Dollar uitgeven. Maar enkel voor consumptie. Je mag dat geld bijvoorbeeld niet op een spaarrekening zetten. Je voelt je als een kind dat zakgeld meekrijgt op schoolreis”, sneert hij. “En dan heb ik het nog niet gehad over de exact 58 formulieren die je als zakenman moet invullen voor je kan exporteren. Soit. Nog een Polar-pils? Hecho en Venezuela. Gemaakt in Venezuela”, lacht mijn vriend groen.

Economische woestenij

Na 14 jaar socialistisch bewind onder de op 5 maart overleden, flamboyante Hugo Chavez kraakt de Venezolaanse economie in al haar voegen. Hoogst bizar voor een land dat de vijfde grootste olie-exporteur ter wereld is en de grootste bewezen reserves in de grond heeft zitten.

Maar het socialistische beleid is er nooit in geslaagd de economie te diversifiëren. Liever soupeert het die eindeloze stroom oliedollars op in allerlei sociale programma’s, van alfabetisering en onderwijs tot gezondheidszorg en sociale woningbouw. Nodig, nuttig, wenselijk voor de talrijke arme Venezolanen, maar tegelijkertijd is de staatsinmenging in de economie zeer diepgaand.


Voor basisproducten zoals rijst, zwarte bonen, meel, olie, kip, koffie, groeten en fruit gelden vastgestelde prijzen die bijwijlen lager liggen dan wat het de boeren en de producenten kost om hun waren op de markt te brengen. Van de weeromstuit gaat de overheid als een snuffelende hond op zoek naar winkeliers en producenten die etenswaren “verbergen”. Een heksenjacht die niet meteen leidt tot enthousiaste ondernemingszin.

Zelfs de gesubsidieerde staatswarenhuizen kreunen onder tekorten. Deze week zag ik twee dames tevergeefs op zoek gaan naar rijst en koffie in zulk een staatswinkel. Twee producten die Venezuela in vroeger dagen overvloedig produceerde, en nu moeten worden ingevoerd.

Fake Bolivar

Buiten de staatswinkels, in het gewone economische circuit, stijgen de prijzen met de rotvaart van een Patriot-raket. De inflatie voor dit jaar wordt geraamd op minstens 20 procent. De oppositiekrant ‘El Universal’ van afgelopen donderdag berekende de inflatie voor 2013 zelfs op 71,3 procent. Een waanzinnig cijfer.
Die inflatie ondergraaft de munt, de zogenaamde Bolivar fuerte, de ‘sterke’ Bolivar. Die vervangt sinds enkele jaren de ‘oude’ Bolivar waarvan je er op het laatst van zijn bestaan vele duizenden nodig had om iets simpels als een drankje mee te betalen.

De ‘sterke’ Bolivar staat, na een devaluatie met 30 procent eerder dit jaar, op een officiële koers van 6,3 Bolivares per Dollar. Wie wisselt in een bank of wisselkantoor, of geld afhaalt via een bankautomaat, krijgt die koers. Om dan onthutst vast te stellen dat Caracas een peperdure stad blijkt: 36 Bolivares voor een biertje; 6 Dollar dus. Een pizza? Minstens 110 Bolivares, 18 Dollar. Een bescheiden maaltijd in een visrestaurant? Vlotjes 400 Bolivares, 66 Dollar. Een blikje Red Bull om tijdens het harde werk wakker te blijven? Prompt ben je 70 Bolivares lichter. 11 Dollar. 9 Euro. Voor één klein blikje.


Uiteraard is de officiële wisselkoers een lachertje. De ‘sterke’ Bolivar is zo fake als wat. Op de bloeiende zwarte markt wordt een Dollar deze week verhandeld voor niet minder dan 23,5 Bolivares, bijna 4 keer de officiële koers. Zelfs de revolutionaire overheid plooit naar de wensen van die zwarte markt. Sinds kort zijn er heuse Dollarveilingen. De overheid laat bedrijven en zakenlui die hongerig naar Dollars zijn, tegen elkaar opbieden. Wie het meeste Bolivares neertelt, krijgt zijn felbegeerde Dollars. Het systeem is een regelrechte motie van wantrouwen vanwege de regering tegen haar eigenste munt.

Dood, diefstal, drugs

Een greep van drie krantenkoppen van de afgelopen week, met het minder gezellige nieuws uit de Venezolaanse hoofdstad. Miss International 2009 is in een betere buurt van Caracas samen met haar man slachtoffer geworden van een poging tot autodiefstal: de schoonheidskoningin raakte zwaargewond, haar echtgenoot is doodgeschoten. Tweede voorbeeld. Een bekende komiek werd ontvoerd en moest na vier uur intimidatie en slagen zoveel mogelijk geld afhalen met zijn bankkaart – een ‘secuestro express’ heet dat hier, een snelle kidnapping. En drie: in de amper 90 dagen dat de Chavistische Nicolas Maduro waarnemend president was, zijn er niet minder dan 4.700 mensen in Venezuela vermoord.


In het hele land, maar vooral in Caracas, is de criminaliteit hemeltergend. Caracas prijkt al jaren in de top vijf van gevaarlijkste steden ter wereld – de stad presteerde het zelfs om méér doden te betreuren dan Bagdad tijdens de oorlog in Irak. Delen van de sloppenwijken van Caracas zijn no go-gebieden voor buitenstaanders en politie. Een deel van de volkswijk ’23 de Enero’ wordt ’s avonds gecontroleerd door bendes gewapende radicale Chavisten met namen als ‘La Piedra’ (De Steen) of ‘Tupamaros’ (diezelfde naam droeg een linkse guerillabeweging destijds in Venezuela).

Angst op straat

Diezelfde sfeer van angst is ook in de rijkere buurten van Caracas tastbaar. Op vrijdagavond ging ik met vrienden in een betere wijk van Caracas uit eten. Al kort na tienen voerden ze me terug naar mijn hotel. Onderweg, tijdens een rit van ruim 10 minuten, kruisten we amper drie andere wagens. “Na het invallen van de duisternis hebben mensen schrik”, zei mijn chauffeur droog. Op een vrijdagavond. Tien uur. In het hart van je hoofdstad. Alsof je na zonsondergang geen hond meer zou zien rond de Beurs in Brussel, aan het Zuid in Antwerpen of in de studentenbuurt van Gent.


Een ander deel van de criminaliteit is in de drugshandel geworteld. Al in de jaren 1990 waren de Colombiaanse kartels stevig geïnfiltreerd in de sloppenwijken van Caracas. Tegenwoordig zijn het vooral sommige hoge Venezolaanse militairen die zich met de drugshandel onledig houden. Het “Kartel van de Zonnen” worden ze genoemd, naar de insignes op hun uniformen. Dergelijke militairen werken naar verluidt samen met de FARC, de rebellen uit buurland Colombia die zich minstens evenzeer om drugssmokkel als om de leer van Marx en Lenin bekommeren. Zo zijn de ideologische vrienden heuse zakenpartners geworden.

Verdeeld land

Naast de economische malaise en de criminaliteit, kampt Venezuela met een derde probleem. Na 14 jaar Chavisme is de samenleving meer dan ooit verdeeld. Mentaal, sociaal, economisch en zelfs fysiek: zoals de rijkere mensen in Caracas steeds binnen hun eigen cuadra’s of woonblokken blijven en nooit naar de volkswijken Petare in het oosten of Catia in het westen gaan, net zo komen de volkse bewoners van die wijken hooguit naar het centrum om er te werken en dan snel weer te verdwijnen.
Politiek is de scheiding totaal. Chavisten en oppositie hebben niet het minste contact met elkaar. Zelfs wanneer beide kampen op dezelfde dag een meeting houden, bellen ze niet even met elkaar om wat praktische regelingen af te spreken. Het enige teken van contact is: schelden op de tegenstander. Wanneer de Chavisten praten over de oppositie, doen ze dat steevast in weinig flatterende termen zoals coupplegers, extreem-rechtse elementen, huurlingen van het Amerikaanse imperium, fascisten. Voor oppositieleider Henrique Capriles Radonski is dat wrang. De man heeft Pools-Joodse roots. Hij verloor een deel van zijn familie uitgerekend in het fascistische concentratiekamp Treblinka.
 

(De auteur volgt bij VRT Nieuws Latijns-Amerika.)