Geïnfecteerde muskieten tegen dengue en gele koorts

Australische en Amerikaanse geleerden hebben een nieuwe techniek ontwikkeld om met een bacterie besmette muskieten in te zetten in de strijd tegen dengue, gele koorts en misschien ook malaria. De muskieten krijgen een gen dat hen resistent maakt tegen insecticide, zodat ze zich beter kunnen verspreiden.
AP2006
De Aedes aegypti-muskiet verspreidt dengue of knokkelkoorts.

Wolbachia-bacteriën komen voor in zowat 70 procent van alle insectensoorten en ze beschermen de insecten tegen virusinfecties. In 1988 ontdekte professor Ary Hoffmann van de universiteit van Melbourne in fruitvliegen een stam van de Wolbachia-bacterie die de vliegen beschermde tegen het dengue-virus.

Dat virus wordt door muskieten overgebracht op mensen en veroorzaakt dengue of knokkelkoorts, een ziekte die jaarlijks zo'n 40.000 dodelijke slachtoffers eist en waartegen geen vaccin of aangepaste behandeling bestaat.

Uit tests in 2011 bleek dat muskieten die met de Wolbachia-stam in kwestie besmet waren, niet in staat waren om het dengue-virus te verspreiden. Het bleek echter moeilijk om de bacterie te verspreiden in de muskietenpopulatie omdat geïnfecteerde muskieten minder leefbare eitjes leggen.

Nu hebben professor Hoffmann en professor Michael Turelli van de University of California aangetoond dat de bacteriën zich sneller verspreiden als de muskieten een gen ingeplant krijgen dat hen resistent maakt tegen insecticide. Hun bevindingen staan in de Proceedings of the Royal Society B.

Op plaatsen waar dengue en gele koorts voorkomt, wordt nu veel gebruik gemaakt van insecticiden om de ziekten te bestrijden. Als de geïnfecteerde muskieten daar resistent tegen zijn, kunnen ze zich beter verspreiden in de populatie en de infectie doorgeven. Die geïnfecteerde steekmuggen kunnen dan echter geen mensen besmetten met het dengue-virus.

De professoren zeggen dat de resistentie tegen insecticide zich niet kan verspreiden naar niet met de bacterie besmette muskieten. Een besmet vrouwtje met het gen voor resistentie geeft altijd zowel het gen als de bacterie door aan haar nageslacht. Als een niet geïnfecteerd vrouwtje paart met een geïnfecteerd mannetje, zorgt de bacterie voor "cytoplasmische onverenigbaarheid", onverenigbaarheid van het celplasma, waardoor de embryo's afsterven. 

AP2011

Dengue en gele koorts

Dengue of knokkelkoorts is een virusziekte die vooral wordt overgedragen door de Aedes aegypti mug en enkele andere muggensoorten. De symptomen zijn plotse hoge koorts, zware hoofdpijn, pijn in gewrichten en spieren en soms uitslag op de huid. Het kan ook tot een ontsteking van de maag en de darmen komen, waardoor patiënten misselijk zijn, overgeven en al dan niet bloederige diarree hebben.

Dengue kent ook een hemorragische vorm, met bloedingen, en een klein percentage van deze gevallen raakt in shock. Veel patiënten overleven dit "dengue shoksyndroom" niet.  

Ook gele koorts is een ziekte die veroorzaakt wordt door een virus en verspreid wordt door steekmuggen. Minder dan een kwart van de patiënten krijgt symptomen van gele koorts maar de sterfte kan wel tot twintig procent of meer van alle patiënten oplopen.

De symptomen kunnen uiteenlopen van de klachten van een "griepje" tot een ernstige hemorragische koorts, koorts met bloedingen. De klachten beginnen plotseling en zijn meestal hoge koorts, spierpijn, algehele malaise, hoofdpijn, misselijkheid, braken en mogelijk geelzucht. Hierna treedt er herstel op, waarna een klein deel van de patiënten enkele uren tot een dag later alsnog ernstige ziekteverschijnselen krijgt. De klachten zijn dan al dan niet bloederige diarree en andere bloedingen, buikpijn, ernstige geelzucht, neurologische afwijkingen en shock. Tot de helft van deze patiënten overlijdt aan de ziekte.

Tegen gele koorts bestaat er een vaccin. Toch zijn er nog zo'n 200.000 gevallen per jaar, voornamelijk in Afrika, van wie zo'n 30.000 patiënten overlijden. De ziekte is opnieuw in opmars, vooral door de oorlogen in Afrika.

AP2013