Met klikken loopt het altijd mis - Jan Nolf

Verklikken stond vroeger gelijk aan verraden. Dat oude odium van de oorlogstijd deemstert weg. Nu lijkt ‘klikken’ wel een plaatsvervangende belastingaangifte. Klikken zit inderdaad overal in de lift: getuige daarvan zelfs de oproep van procureur Dams in zijn januari interview in De Standaard en – opnieuw in Antwerpen - operatie Patser van parket en politie.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Ik huiver er voor. Je bouwt geen samenleving op wantrouwen, jaloezie en bemoeizucht. De fiscus heeft geen spionnen nodig maar verantwoordelijke burgers. Onze fiscale cultuur is al wat veranderd: de uitdagende titel van het boek van professor Michel Maus ‘Iedereen doet het’ is alvast deels achterhaald. De Belgische fraudesport zit in het verdomhoekje van de andere valsspelers en maar goed zo. Maar dat komt door een beter normbesef en niet door de vrees dat je ex, je buur of je werknemer de ‘tekens en indiciën’ van je welstand aan de fiscus zou verklappen.

De nobele verklikker bestaat niet

De nobele motieven van anonieme verklikkers blijken in de praktijk met een grove korrel zout te nemen. Ze hebben niets te maken met een “rechtvaardigheidsgevoel’ of verantwoordelijkheid maar alles met zuurte en laffe wraak, vaak van ex-medeplichtigen of zij die lang meegeprofiteerd hebben. De kleine kantjes klimmen omhoog wanneer relaties kantelen.

Niets motiveert een klikspaan beter dan een verloren proces: wie in een strijd met open vizier het onderspit delft, recupereert dan stilletjes ‘Schadenfreude’, handenwrijvend achter de rug. Raar op het eerste gezicht, maar inderdaad zo reëel: klikken als weerwraak op het werk van justitie. Het ‘Vae victis’ wordt vervangen door het ‘wee de overwinnaar’ van een proces. En daarop volgt wel eens een boemerang: wee op wie maar een vermoeden van verraad rust. Zo verziekt een hele werk- of familiesfeer voorgoed.

Geklikt worden is een loterij

Klikken is altijd selectief: populair over klusjesmannen met een vreemd accent, ‘not done’ over je cafébaas om de hoek. Op die manier onderhoudt het klikken de ‘Omerta’ in plaats van er aan te verhelpen. Klikkers zijn geen onderzoeksjournalisten die een systeem aan de kaak stellen: klikkers kicken op het fait divers en mikken op de man.

Geklikt worden is een loterij: het werkt sporadisch, lukraak en verandert niets aan het systeem. Zo bestendigt het zelfs onrecht, als het er al direct geen creëert. Cijfers over finaal irrelevante “weetjes” werden door de fiscus niet gegeven: “telkens starten we een onderzoek” luidde het. Toch blijkt geklikt, er soms ook naast gemikt. En zou frauduleus klikken bestaan: gewoon doen schrikken. Jawel hoor, zéker weten, maar ook geen cijfers over.

Klikken loont niet, tenzij uw bankier het doet

Op 6.722.210 belastingplichtigen zullen 1.200 verklikkingen het verschil in de begroting niet maken, zelfs geen 12.000 of 120.000.
Pas wanneer onze fiscaliteit ook als noodzakelijke solidariteit, en dus als burgerplicht aanvaard wordt, zal betere inning ook een rechtvaardiger verdeling van de belastingdruk met zich mee kunnen brengen.

In crisistijd moeten we ons echter over dat laatste scenario op korte of zelfs lange termijn geen grote begoocheling maken. De noodplannen om spaartegoeden te belasten lijken wel een eufemisme voor wilde onteigening van bezit: gewoon afpakken. Daar zal hier net zoals in Cyprus geen verklikker voor nodig zijn, alleen de agent van je eigen bank. En officiële meldingsplichten voor professionelen als bankiers, notarissen, zelfs advocaten bestaan wel degelijk bij wet. Al blijken advocaten zo goed als allergisch aan de Witwasrichtlijn die hun medewerking verwacht: enkel een paar witte raven sloegen alarm.

Klikken voor de kids

Dat fiscale eerlijkheid van de belastingplichtige noodzakelijk is, ondervinden vandaag wel de grootste categorie klikspanen die ik ken. Die is daarbij ook de enige waarvoor ik uit beroepservaring enige sympathie niet kan verbergen: ex-partners die kinderen op te voeden hebben.

Omdat rechtlijnige, concrete en objectieve motivering in vonnissen van veel vrede- en jeugdrechters vaak ver te zoeken was, voerde de wetgever anno 2010 een meer intense motiveringsplicht in. Bij de evidente parameters is er uiteraard ook het inkomen en daar wordt uiteraard teruggevallen op de belastingaanslag. Het is voorspelbaar bij welke beroepsgroepen kinderen dan het kind van de zwarte rekening worden. En de rechter kan opnieuw met de natte vinger oordelen, tot frustratie van iedereen.

Vervolg van dat scenario: chantage van de onderhoudsplichtige die misschien wel ‘onder tafel’ wil betalen en dat soms een tijdje doet: zoethouden. Gecounterd met spionage door de onderhoudsgerechtigde via de kinderen, en “voor hun bestwil”. Als die kinderen dan ondertussen al niet ingezet raken als dubbelagent. Het gif zit er dan meteen een generatie lang in. Het familiale weefsel wordt een samenraapsel van kliklijnen.

Zwart geld is niet alleen een fiscaal probleem. De schaduweconomie rust op vertrouwen zoals de maffia op menselijkheid: het start “omdat het niet anders kan” en loopt altijd mis. Klikken bewijst dat nog maar eens.

(De auteur was vrederechter.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.