Arabische seizoenen

Met doodsverachting kwam het Arabische volk twee winters geleden op straat voor brood, vrijheid en waardigheid, de meest legitieme verzuchting die denkbaar is. Daar is tot op heden weinig van in huis gekomen. Veel, zo niet alles, moet nog gebeuren. Aan brood is vandaag meer tekort dan toen.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Egypte balanceert op de rand van het faillissement en overtreedt de democratische spelregels aan de lopende band. Het politiek en sociaal dynamiet stapelt zich op, ook in Tunesië waar de meest prominente tegenstander van de politieke islam in koelen bloede is vermoord en de werklozen het niet beter hebben dan toen Mohamed Bouazizi de revolutie op 17 december 2010 met zijn zelfverbranding ontketende. Het bastaardkind van Libië werd Mali waar al-Qaeda een gebied groter dan Frankrijk wist in te palmen.

Het volk in opstand tegen zijn dictator is niet ongewapend. Het had het wapen van het woord en legde de vrees af om het te gebruiken. Maar toen de verwachting van het volk van Syrië niet in vervulling ging en er geen herhaling kwam van het Libisch scenario, traden andere, sinistere krachten uit de schaduw.

Vandaag moet het Syrische volk machteloos toezien hoe door het buitenland bewapende partijen elkaar en het land verscheuren. Dat volk, dat snakt naar veiligheid en rust en een beetje toekomst, is door het geweld monddood gemaakt. Het is het slachtoffer van de Syrische tragedie en tot nader order ook van de economische en politieke rampspoed die Egypte,Libië,Mali en Tunesië treft. Ik vergat haast Bahrein, dat we liefst vergeten en niet alleen wegens de Formule 1 race. We vergeten Bahrein omdat het te ver zou leiden om eraan te denken. Daarom ook onthouden we van Qatar alleen dat het koopziek is en Paris Saint Germain bezit en tegelijk reclame voert op het truitje van Messi.

Zo ontgaat het dat Syrië een oorlog is van dat kleine schatrijke emiraat met zijn buur, het evenmin armoedige, eveneens conservatief soennitische Saoedi-Arabië met het sjiitische Iran. Geen van die partijen is een modeldemocratie.

Intussen is de gediscrimineerde sjiietische minderheid die in Saoedi-Arabië het grootste olieveld ter wereld bevolkt, al twee jaar in opstand. Het zijn dezelfde sjiieten die in het vlakbij gelegen Bahrein een meerderheid zijn.

In deze ongewone tijd waarin slecht nieuws ook voor de boodschapper slecht nieuws is geworden, waar het vroeger zijn broodwinning was, kon het niet uitblijven dat een grote gebeurtenis de gedaante zou aannemen van een wensdroom.

De vrouw

De vruchten van de Arabische lente zijn op zijn best onrijp. Sommige ervan zijn giftig. Een enkele is beloftevol: de vrijheid om zich uit te drukken, maar daar moet vandaag meer dan ooit voor worden gevochten door kunstenaars, schrijvers en journalisten in de landen waar de revolutie zich voltrok.

Het boek dat ik het afgelopen anderhalf jaar heb geschreven is een sombere kroniek maar hij is niet inktzwart. Hij eindigt integendeel met een optimistische noot. Het is immers mijn overtuiging dat we pas het voorspel zien van een emancipatieproces dat vrijwel onvermijdelijk tot de échte omwenteling zal leiden, een waarbij de grootste onderdrukte massa, de vrouw, gelijkberechtiging zal afdwingen. Het zal de revolutie zijn tegen een wurgend patriarchaat.

Zoals in de diaspora zijn in de Arabische wereld zelf meisjes meer gemotiveerd om te studeren dan jongens en ontstaat langzaam maar zeker een vrouwelijke intellectuele en maatschappelijke elite die in de toekomst haar rechten zal opeisen. De positie van de vrouw behoort vandaag tot de kern van het publieke debat in de regio. Dat er iets beweegt, zelfs in de meest conservatieve landen, werd duidelijk toen Saoedische vrouwen wederrechtelijk een auto gingen besturen en stemrecht eisten. Een ander signaal is dat het publiek, in tegenstelling tot wat wel eens wordt beweerd, volstrekt niet onverschillig is tegenover de gebeurtenissen bij de buren maar integendeel bezorgd en aangegrepen.

De wervelstorm

Schrijven over de actualiteit is molenwieken in een veranderend landschap. De gebeurtenissen kabbelen veelal, af en toe versnellen ze en worden ze onvoorspelbaar. Uitzonderlijk worden ze een tornado die niet uitraast en alles op zijn weg verplaatst. Het oog van zo’n storm is windstil als een kalme controlekamer. Begeestering is niet bevorderlijk voor het zicht wanneer de gebeurtenissen gaan wervelen en elkaar in een moordend tempo opvolgen. Wanneer het overzicht wordt opgegeven ten bate van het detail, hoe menselijk en schrijnend ook, is het inzicht bedreigd en kan geestdrift tot passie, of erger, verblinding leiden. Of tot teleurstelling. De Nederlands-Marokkaanse schrijver Hafid Bouazza spreekt van ‘heilsprofeten’.

Wanneer de wervelstorm raast over de historische navel van de planeet en zijn omstreken is voorzichtigheid de moeder van de porseleinwinkel, een moeder die op eieren loopt en volgens het plaatselijk voorschrift zeven maal zeven keer nadenkt. Er zijn geen snelle, onmiddellijke en onfeilbare oplossingen voor de Gordiaanse knoop waarvoor dit gebied bekend is. Wat op de volgende bladzijde zal staan van dit grote hoofdstuk uit de wereldgeschiedenis, valt niet te voorspellen.

Artistieke bloei

Maar er zijn de dichters die niet denken maar dromen, hun visioenen gestalte geven en daarmee de tijdperken stofferen. Deze tovenaars van een nieuwe kijk en een ander geluid zijn bruggenbouwers in tijd en ruimte. Een van hen is Omara Moctar, alias Bombino, een Toeareg uit Niger, het armste land ter wereld. Moctar is een meteoor door de manier waarop hij de muzikale erfenis van zijn volk verbindt met Jimi Hendrix en John Lee Hooker.

Er is ook het recente debuut van de Britse Phildel die van haar zevende tot haar zeventiende geen muziek mocht horen van haar Arabische stiefvader en vandaag de wereld overrompelt met haar oorspronkelijk geluid.

Ik denk aan de theatermakers van Cairo, de vermetelheid en het talent die ze delen met de muurschilders waar de kunsthandel intussen voor vecht. De Arabische wereld kent een ongehoorde artistieke bloei. In het aangrenzende Iran werkt intussen al een kwarteeuw de sterkste filmgeneratie van onze tijd. Een zeer creatieve jonge garde zet de bakens uit van een nieuwe toekomst. Er is dus hoop, jazeker, natuurlijk is er hoop.

(De auteur is oud journalist van de VRT en schreef nu het boek: De Arabische coctail.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.