Het vel van de beer - Carl Devos

Nieuws heeft eigen wetmatigheden. Dat sommige ACW’ers bedreven waren in fiscale optimalisatie en dat de overheidsbank Belfius offshore ingaat tegen het beleid van de regering, veroorzaakt enige deining, niet meer. Dat komt omdat dit soort nieuws grotendeels gesatureerd is.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Dat de vreselijke oorlog in Syrië niet meer tumult veroorzaakt, heeft te maken met andere zaken dan de objectieve ernst van dit drama. Boston zorgde voor een grotere schok. Zelfs tot in Antwerpen, waar ze de veiligheid verscherpen voor de Ten Miles, die dreigt te verzakken tot een grote ‘Place m’as-tu vu’. Het boekenbeursfenomeen: dat is ook een evenementenbeurs en BV-conferentie geworden.

De troon

Deze week was er evenwel nog groot binnenlands nieuws: de troonwissel is nakende. Een bericht dat al veel jaren opduikt, maar ooit waar moet worden. Nederland zorgde voor een opleving van het royaal debat. Met een opgemerkt open en vlot interview met het nieuwe Nederlandse vorstenpaar. Al zouden velen prins Filip wellicht uitlachen mocht hij een aantal dingen zeggen die zijn Nederlandse collega in alle ernst meegaf: inhoudelijk lintjesknippen. En de man had nog gelijk ook. Nog altijd discussiëren Belgische politici over de aanpassing van onze monarchie. De voorbije tien jaar moeten daar al honderden debatten over gevoerd zijn. Maar al dat geblaat leverde tot nu toe geen wol op, behalve een aanpassing aan de financieringsregels na alweer een frats van een hofbewoner. Als straks de nieuwe koning zijn troon zal bestijgen zal er aan de monarchie niets veranderd zijn. Nochtans zullen zovelen roepen dat daar dringend werk van gemaakt moet worden.

Toegegeven, er is altijd ander en belangrijker werk. Een staat hervormen. Een begroting redden. Het indexmechanisme bijsturen. Dat laatste – het alternatief voor de afschaffing – is trouwens geheel conform het regeerakkoord (de inflatiedruk indammen, p.114). Of de grondwet veranderen omdat het BHV van het sociaal overleg – het eenheidsstatuut arbeiders/bedienden – niet opgelost raakt.

De grondwet

In 1993 zei het Grondwettelijk Hof al dat dat onderscheid discriminerend is. In 2011 herhaalde ze dat nog eens, en gaf ze politici en de sputterende sociale partners twee jaar de tijd. Over drie maanden vervalt die deadline. Als het beleid niet volgens de regels kan verlopen denkt de regering er aan om de regels aan te passen. Zeg maar in de geest van haar aanpak van art. 195 van de grondwet. Dat regelt de procedure om de grondwet te wijzigen.

De staatshervormers hebben dat artikel voor één staatshervorming, de hunne, even gebruikt om de grondwet op meer punten te kunnen veranderen dan eigenlijk kon. Maar na hen moet dat weer op de oude, strengere manier gebeuren. Daar bleek constitutioneel niets mis mee volgens de Venetië-conventie van de Raad van Europa. Die zei in juni 2012 dat de regering dat mocht doen, grondwettelijk en volgens het internationaal recht. Maar fatsoenlijk is het daarmee niet. De grondwet blijkt ook niet het grootste probleem te zijn voor de staatshervorming.

De staatshervorming

Deze week trok uw dienaar met de laatstejaarsstudenten naar de Kamer voor een gastcollege door staatssecretaris Verherstraeten over de uitvoering van het Vlinderakkoord. Door de omvang van die operatie en de technische moeilijkheid, loopt dat werk vertraging op. Maar ook politieke discussie verklaart waarom de hervorming niet voor de zomer door het parlement zal raken. Over wat reeds gestemd is bestonden – sinds 2007 – al heel wat kladwetsvoorstellen. Over wat nu voorligt moest al het wetgevend werk nog beginnen.

Maar belangrijker is dat er nog heel wat politieke knelpunten blijven. Want ook voor deze fase zijn sommige teksten al maanden geleden neergelegd. Toch raken ze niet finaal goedgekeurd, omdat alles aan alles wordt gekoppeld. Lees: er raakt niets gestemd vooraleer ook de financieringswet niet af is. En dat kan nog wel een tijdje duren. Zo bleek deze week dat ook de hervorming van de Senaat niet zo evident is als gedacht.

Ondertussen gonst het van onbevestigde geruchten dat partijen op zoek zijn naar mechanismen om hun financieel verlies door de hervorming van de Senaat, te compenseren. Voor hun boekhouding is dat een goede zaak, voor hun geloofwaardigheid is dat vernietigend.

De bevoegdheden

De discussie over de usurperende bevoegdheden is voor de federale regering voor geen van beide goed, zo blijkt. De federale regering heeft alweer het vel van de beer verkocht voor hij geschoten is. Naar die 300 miljoen kan ze wellicht fluiten. De prijs voor haar arrogantie: ze legt het bedrag vast zonder dat er een akkoord is met de deelstaten. Dat gaat zelfs in tegen de grondwettelijk verankerde federale loyaliteit. Die moet ze dus niet van de deelstaten verwachten, die plots publiek verantwoordelijk gesteld zouden worden als ze het beleid dat door een andere overheid werd vastgelegd niet ongewijzigd zouden verder zetten.

Waals minister van Begroting André Antoine (CDH) wil niet betalen voor die usurperende bevoegdheden, hij vraagt zelfs geld van de federale regering voor alle bedragen die de federale overheid volgens hem nog verschuldigd is aan Wallonië en de Franse Gemeenschap. De federale regering vraagt 120 miljoen van Wallonië en de Franse Gemeenschap, Antoine wil 200 miljoen van de federale. Kortom: de federale regering moet 80 miljoen aan Wallonië storten als ze een akkoord over de usurperende bevoegdheden wil.

De Walen

Het gaat in deze om meer dan een gevecht tussen overheden in moeilijke financiële papieren. Er is in Wallonië een versterking van het zelfvertrouwen zichtbaar. Niet gespeeld, zoals vroeger vaak het geval was wanneer ze tegenover de Vlaamse onderhandelaars een stoere façade optrokken. Het Marshallplan, waar zo lang zo vaak neerbuigend over werd gedaan, lijkt vruchten af te werpen. Het gaat trouwens om veel meer dan enkel dit plan.

Al die evoluties samen lijken de Waalse economie eindelijk wat vleugels te geven. Wellicht gaat het om meer dan enkel het effect van de stimulerende achterstand. Het is nog te vroeg om daarover grote uitspraken te doen, het herstel is er te broos voor en bovendien is zo’n opflakkering niet uniek: dat maakt nog geen blijvende, structurele opgang. Maar toch kan het goede nieuws over de Waalse economie ook goed nieuws zijn voor de staathervormers.

Verdedigers van meer regionale autonomie hebben te winnen bij een florerend Wallonië, dat met zelfvertrouwen wil werken aan de versterking van de deelstaten. De wanverhouding tussen Vlaanderen en Wallonië zal er niet plotsklaps mee verdwijnen, maar wie tussen 2014 en 2019 naar een zevende hervorming wil heeft meer aan Wallonië dat in haar eigen toekomst gelooft.

De parenthese

Parenthese over de zevende staatshervorming, die er volgens zovelen komt, omdat de staat ook na de zesde niet afgewerkt is. Partijen als CD&V, Open VLD en sp.a zeggen dat eerst de zesde moet worden uitgevoerd vooraleer aan de zevende te beginnen. Dat eerst andere problemen – de crisis – prioriteit hebben. Zeer begrijpelijk. Ze hebben het daarom in de campagne naar 2014 en in de regeringsvorming van 2014 liever niet over de staatshervorming. Klinkt logisch. Maar niet helemaal.

Geen enkele van die partijen beweert dat er ook na de verkiezingen, tussen 2014 en 2019, geen staatshervorming komt. Als ze dat niet uitsluiten – en dat heeft geen enkele partij tot nu toe gedaan – is het wel, vanuit democratisch oogpunt, noodzakelijk dat ze aan de kiezer voor 2014 duidelijk maken wat er dan eventueel in die zevende staatshervorming zal zitten, die zich na de verkiezingen van 2014 zal of kan voordoen. Zoals ze dat trouwens ook moeten vertellen over de hervorming van de pensioenen of van de belastingen, die allemaal – zoals zoveel zaken – na 2014 geagendeerd worden. Einde parenthese.

De hoogmoed

Nog een ander einde trok deze week de aandacht. Patrick Janssens gaat doctoreren in Londen en kondigde deze week zijn vertrek uit de politiek aan. Of toch ongeveer. Vandaag zegt hij in De Standaard: ‘Ik sluit niet uit dat ik volgend jaar nog eens op een lijst sta’. Janssens is altijd een creatief denker geweest en voegt een nieuwe betekenis toe aan het idee ‘stoppen met politiek’.

Volgens deze invulling kan je op een lijst staan bij de verkiezingen én nog een jaar in het Vlaams Parlement zetelen en ondertussen gestopt zijn/stoppen met politiek. Misschien dat het een jaar duurt vooraleer hij helemaal gestopt raakt, op een lijst staan lijkt toch een nieuw begin. Tenzij het om een schijnkandidatuur gaat, want zo’n klepper raakt wel verkozen.

Als Janssens nu volop voor zijn parlementair mandaat zou gaan, wat hij eerder als burgemeester niet kon, zou niemand vinden dat hij moet opstappen. Maar Janssens reduceert zijn mandaat nu tot een goed betaalde uitbolbaan. En dan komen politici burgers vertellen dat ze de broeksriem wat moeten aanhalen, de sociale fraude moeten aanpakken …

Janssens was een uitstekend burgemeester en een belangrijke voorzitter voor sp.a. Wat hij als voorzitter deed, bij de omvorming van sp naar sp.a, was zeer betekenisvol in de ontwikkeling van de partij. Zijn vertrek uit te politiek – of niet? – is een verlies voor sp.a. Janssens is een uitstekend strateeg en bestuurder, maar in zijn vertrek kwam een kantje naar boven dat verklaart waarom hij in 2012 de verkiezingen verloor. Een zekere hoogmoed.

De arrogantie

Wie er vragen bij heeft dat hij in het Vlaams Parlement blijft zitten moet het maar laten weten: Janssens blijft zitten. Zoals er velen zijn die hun mandaat met andere opdrachten combineren. En dat moet alles goed maken. Hij verwees ook naar de maatschappelijke bijdrage die hij geleverd had. Die is er zeker, maar daar is hij destijds ook voor vergoed. Mocht er talent in zijn plaats kunnen komen zou hij opstappen. Heel sympathiek voor zijn opvolger is dat niet, maar vooral: wat een oude politieke cultuur. Normvervaging.

Het is een soort intellectuele arrogantie die zovelen buiten het parlement tegen de borst stoot. Dat doet niets af van de waardering voor zijn werk en rol, maar het is dezelfde attitude als toen hij dacht dat zijn beleid de Antwerpse kiezer wel zou overtuigen omdat het nu eenmaal goed beleid was.
En dat vonden velen, dat het goed beleid was. De grootste les die Janssens de politiek gaf in 2012 was dan ook dat de kiezer niet noodzakelijk goed beleid electoraal beloont. Dat er meer nodig is dan dat. Dat je er op zijn minst voor moet gaan. Dat je op zijn minst perspectief moet bieden, hoop op verbetering. Op verandering.

(De auteur is hoogleraar politieke wetenschappen in Gent.)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.