Dag van (rouw om) Europa - Dirk De Wilde

'Het IMF is gemaakt om onpopulair te zijn. De Europese Unie moet populair zijn.' In nauwelijks veertien woorden vat deze boutade het Europese drama van de laatste vijf jaar samen.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

9 mei, de dag waarop we de oprichting van de Europese Unie gedenken, valt dit jaar op een officiële feestdag in België. Voor de Europese leiders in Brussel en in de nationale hoofdsteden biedt dit de kans om even na te denken over waar het met Europa naar toe moet.

Laat me beginnen met de vaststelling dat we niet al te hard mogen zijn voor de Europese Unie. De oorzaken van de crisis liggen in de financiële sector en in laks nationaal beleid. En hoewel niemand echt tevreden is met de reactie van de Unie op de crisis, heeft niemand een echt alternatief. Bijsturingen van het beleid, ja dat wel. Maar een pijnloos alternatief? Niemand!

Ever closer Union

De vraag over schuld en fout is vandaag echter niet zo relevant. De vaststelling die telt, is dat Europa door de burger voor een groot deel verantwoordelijk gesteld wordt. En dit net tijdens het 'jaar van de burger' en een jaar voor de Europese parlementsverkiezingen. De grote droom van vereniging, van de 'ever closer Union' is uiteengespat. De verschillen tussen de lidstaten en dus tussen de burgers van de Unie vergroten met de dag. Portugal dat jaren geïnvesteerd heeft in de verbetering van zijn onderwijs, ziet nu zijn pas afgestudeerde ingenieurs vertrekken naar Duitsland.

Geld

Je kan het de burger niet kwalijk nemen dat hij boos is op Europa. Europa heeft de laatste tijd die burger genegeerd. De absolute topprioriteit -de afgelopen jaren en zeker nog wel wat maanden- was het geld. Het geld van de nationale begrotingen, het geld van de banken, het geld van de schuldeisers. De ondergang van Lehman Brothers eind 2008 en de bijna-ondergang van Griekenland eind 2009 lieten geen plaats meer voor andere prioriteiten. Dit was noodgedwongen, maar ook overdreven.

Vandaag moet je bijvoorbeeld vaststellen dat de centrale bankiers binnen de ECB (Europese Centrale Bank) meer macht hebben dan eender welke Europese politicus. En ze gebruiken die macht om hervormingen af te dwingen in beleidsdomeinen waar centrale bankiers geen enkele bevoegdheid hebben. En wat zeggen de economen dan? Dat de ECB eigenlijk nog te laks is, dat de ECB de politici nog meer onder druk zou moeten zetten. Democratie is een luxe die we ons blijkbaar niet meer mogen permitteren.

Solidariteit en voorwaarden

Zoals de boutade uit de inleiding stelt, was Europa de afgelopen jaren geen politieke droom, maar een koele rekenmachine. Een lokaal muntfonds.

Wat doet zo'n IMF? Het redt hopeloze gevallen. Wanneer een land nergens nog geld kan lenen, komt het IMF tussen. Met leningen, maar wel onder strenge voorwaarden. Het land wordt gedwongen tot hervormingen die velen pijn doen. Het IMF heeft na decennia ervaring gesnapt dat het wat moet opletten met dat pijn doen, maar ook hier heeft niemand een echt alternatief.

Bij het begin van de problemen met de PIGS-landen (Portugal, Ierland, Griekenland, Spanje) heeft Europa de rol opgenomen van het IMF. De club van Herman Van Rompuy wou in de eerste plaats zijn solidariteit betuigen met lidstaten in problemen. Maar nu het verhaal een paar jaar verder is, wordt die club in de eerste plaats verantwoordelijk gehouden voor de 'strenge voorwaarden' die vasthangen aan de leningen aan de PIGS-landen. Europa wordt niet gezien als de redder maar als de strenge, zelfs onrechtvaardige schoolmeester.

Iets anders

Wie hoopt dat de huidige onvrede bij de burger kan worden weggewerkt door op het financiële vlak wat lakser te worden, is naïef. Er zijn de afgelopen decennia teveel schulden gemaakt en de afbouw van die schulden uit het verleden, eet een deel van de welvaart van vandaag op. Echt veel kan je daar niet aan doen.
Waar je wel wat kan aan doen, is aan al het andere. De klemtoon niet meer alleen op het financiële leggen, maar ook andere initiatieven proberen nemen.

Zo heeft de Commissie een mooi pakket voorstellen en ideeën op tafel gelegd onder de noemer 'social investment'. Overheden moeten investeren in mensen, om die mensen beter te beschermen, om die mensen beter weerbaar te maken, om die mensen sterker te maken in de samenleving van vandaag. Ok, in tijden dat er bespaard wordt in de sociale zekerheid en zelfs in onderwijs, klinkt dit misschien wat cynisch. Maar er zijn wel degelijk mogelijkheden. Er zijn veel domeinen waar verbetering mogelijk is.

Europa gaat door een moeilijke periode, maar het blijft een continent met een ongekende welvaart en welzijn. Het politieke project kreeg klappen, maar blijft een concrete en haalbare strategie. Op 9 mei 1950 lanceerde de Franse minister Robert Schuman de oproep die leidde tot de Europese Unie. 63 jaar later is Europa lang nog niet pensioengerechtigd.


(De auteur is freelance-journalist en Europa-kenner.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.